Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo

Biến đổi và thách thức chưa từng có

Tham dự tọa đàm có lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam; đại diện các cơ quan quản lý nhà nước về báo chí; lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương; đại diện Hội Nhà báo các tỉnh, thành phố; cùng đông đảo phóng viên, biên tập viên các cơ quan báo chí khu vực phía Bắc.

Tọa đàm nhằm cập nhật những quy định pháp luật mới về báo chí, nhận diện các vấn đề và rủi ro pháp lý trong thực tiễn tác nghiệp. Qua đó nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, trách nhiệm nghề nghiệp và năng lực phòng ngừa, quản trị rủi ro của cơ quan báo chí và người làm báo, nhất là trên môi trường số.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi cho biết, báo chí đang hoạt động trong một môi trường truyền thông có tốc độ biến đổi chưa từng có. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo cùng sự xuất hiện và lan rộng của các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với người làm báo ngày càng cao: không chỉ phải bảo đảm tính nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn của thông tin, mà còn phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Đây chính là nền tảng để báo chí khẳng định vai trò, uy tín và trách nhiệm của mình trong đời sống xã hội hiện đại.

Thực tiễn tác nghiệp cho thấy, chỉ một quyết định thiếu thận trọng trong quá trình thu thập, kiểm chứng, sử dụng hoặc xuất bản thông tin cũng có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý nghiêm trọng. Đó có thể là việc sử dụng nguồn tin chưa được xác minh; xâm phạm đời tư, danh dự, nhân phẩm của cá nhân; vi phạm bản quyền; sử dụng hình ảnh, dữ liệu không đúng quy định; hoặc những sai sót trong cách thức thể hiện thông tin trên các nền tảng số.

Trong môi trường số, một thông tin sai lệch có thể được lan truyền với tốc độ chóng mặt, một nội dung vi phạm có thể bị sao chép và phát tán trên nhiều nền tảng chỉ trong thời gian ngắn. Khi đó, hậu quả không chỉ dừng lại ở một quyết định xử phạt tài chính hay nguy cơ đình bản, mà nghiêm trọng hơn là tổn hại trực tiếp đến uy tín của tòa soạn và niềm tin của công chúng.

Giới hạn pháp lý cần thiết

Tại tọa đàm, các đại biểu, chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí cùng trao đổi, phân tích những nội dung trọng tâm của Luật Báo chí 2025 và các quy định pháp luật có liên quan đến hoạt động báo chí. Trong đó, tập trung làm rõ những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; các quy định về quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; vấn đề bảo hộ bản quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động báo chí; cũng như cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Từ những quy định pháp luật cụ thể, nhận diện các hành vi và tình huống dễ phát sinh vi phạm hoặc trách nhiệm pháp lý trong thực tiễn báo chí, như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng, xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Nhiều đại biểu trao đổi về những rủi ro phát sinh từ xu hướng giật gân, chạy theo lượt xem, khai thác thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội và những giới hạn pháp lý người làm báo cần lưu ý trong quá trình thu thập, xử lý và xuất bản thông tin.

Nhiều ý kiến chia sẻ kinh nghiệm xây dựng quy trình kiểm tra, xác minh, biên tập và kiểm soát nội dung; phân định trách nhiệm trong các khâu sản xuất và xuất bản nội dung; xử lý những tình huống phát sinh và tăng cường cơ chế phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên và lãnh đạo cơ quan báo chí. Đây là những nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với việc nâng cao chất lượng quản trị và hạn chế sai sót trong hoạt động báo chí.

Củng cố ý thức trách nhiệm nghề nghiệp

Vấn đề xuyên suốt được đặt ra là mối quan hệ giữa tuân thủ pháp luật và giữ gìn đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Theo các đại biểu, việc thực hiện đúng quy định pháp luật cần được đặt trong mối liên hệ với 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam.

Thông qua trao đổi các tình huống thực tế, các ý kiến phát biểu góp phần củng cố ý thức trách nhiệm nghề nghiệp, giúp người làm báo nhận diện rõ hơn ranh giới giữa quyền được thông tin, quyền tự do báo chí và trách nhiệm xã hội; đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà báo trong quá trình tác nghiệp.

Theo Phó Chủ tịch Hội nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi, một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đo bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tính thượng tôn pháp luật.

Cùng với pháp luật, đạo đức nghề nghiệp chính là “hàng rào” đầu tiên giúp người làm báo tự nhận diện và phòng ngừa rủi ro. Có những vấn đề pháp luật chưa thể quy định hết, nhưng lương tâm, trách nhiệm và chuẩn mực nghề nghiệp sẽ chỉ dẫn cho các nhà báo biết dừng lại đúng lúc trước khi một thông tin có thể gây tổn hại đến cá nhân, tổ chức hay cộng đồng.

"Tin tưởng rằng, khi mỗi nhà báo hiểu luật hơn một bước, thận trọng hơn một bước và có trách nhiệm hơn một bước, không chỉ giúp bảo vệ chính mình và cơ quan báo chí, mà còn góp phần bảo vệ uy tín của nghề báo và niềm tin của công chúng đối với báo chí cách mạng Việt Nam", ông Nguyễn Đức Lợi nói.