Nhịp cầu đưa pháp luật tới đồng bào dân tộc thiểu số
Là tỉnh miền núi, biên giới với rất đông đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) sinh sống, Lạng Sơn xác định trợ giúp pháp lý (TGPL) là một trong những chính sách quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách tiếp cận pháp luật giữa miền núi và miền xuôi.
Không ngừng đổi mới phương thức hoạt động
Theo đại diện Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Lạng Sơn, nhu cầu tiếp cận thông tin pháp luật, tư vấn pháp lý và hỗ trợ khi phát sinh tranh chấp của đồng bào DTTS nơi đây luôn ở mức cao. Trong bối cảnh đó, TGPL đã trở thành điểm tựa quan trọng giúp người DTTS thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình trước pháp luật, đồng thời góp phần củng cố trật tự xã hội ở cơ sở. Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Lạng Sơn đã không ngừng đổi mới phương thức hoạt động, đưa pháp luật đến gần người dân hơn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đồng bào vùng sâu, vùng xa.
Theo bà Chu Bích Thu, Trưởng phòng Nghiệp vụ, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Lạng Sơn, thực tiễn cho thấy, rào cản lớn nhất đối với người DTTS trong tiếp cận công lý không chỉ là điều kiện kinh tế hạn chế, mà còn là sự thiếu hụt thông tin pháp luật, trình độ dân trí không đồng đều và tâm lý ngại tiếp xúc với cơ quan bảo vệ pháp luật. Nhiều người vẫn quen giải quyết mâu thuẫn theo phong tục, dẫn đến thỏa thuận thiếu công bằng hoặc để mâu thuẫn kéo dài, ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương. Chính vì vậy, việc đưa pháp luật đến gần người dân hơn thông qua các hoạt động TGPL là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
Từ khi Luật TGPL năm 2017 có hiệu lực, Trung tâm đã chủ động tham mưu Sở Tư pháp xây dựng kế hoạch triển khai hàng năm theo hướng tập trung mạnh vào khu vực đồng bào DTTS và miền núi. Việc tổ chức truyền thông pháp luật được thực hiện công phu, liên tục, bám sát điều kiện địa bàn.
Chỉ tính riêng giai đoạn 2018 - 2025, Trung tâm đã tổ chức hơn 160 cuộc truyền thông trực tiếp tại xã, thôn, bản thuộc vùng đặc biệt khó khăn, thu hút trên 7.600 lượt người tham dự. Các buổi truyền thông diễn ra tại nhà văn hóa thôn, điểm trường hay cụm dân cư, tạo điều kiện thuận lợi để bà con tham gia đông đủ và trao đổi trực tiếp về những vấn đề pháp lý liên quan đến đời sống hàng ngày.
Nội dung tuyên truyền tập trung vào các lĩnh vực thiết thực như hôn nhân và gia đình, đất đai, tố tụng, xử lý vi phạm hành chính, phòng chống bạo lực gia đình, bảo vệ quyền trẻ em… Qua đó, người DTTS hiểu rõ hơn quyền được TGPL miễn phí của mình và biết cách tìm đến các cơ quan chức năng khi có tranh chấp hoặc vướng mắc pháp lý.
Cùng với truyền thông trực tiếp, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Lạng Sơn còn phối hợp chặt chẽ với các Trung tâm Văn hóa - Truyền thông cấp huyện, phát sóng các chương trình giới thiệu chính sách TGPL trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở, giúp thông tin lan tỏa đến những nơi xa nhất. Bên cạnh đó, biên soạn, in, cấp phát 157.000 tờ gấp pháp luật về TGPL, 47.000 cuốn sổ tay, sách hỏi đáp pháp luật về TGPL đến cơ quan tiến hành tố tụng cấp tỉnh, cấp huyện, UBND các huyện, UBND các xã thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi để nhiều người dân biết đến TGPL, tìm đến và yêu cầu TGPL.
Tạo chuyển biến về ý thức tuân thủ pháp luật
Song song với công tác truyền thông, hoạt động thực hiện vụ việc TGPL cũng đạt nhiều kết quả quan trọng. Từ năm 2018 đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện hơn 4.000 vụ việc TGPL, trong đó gần 2.700 vụ việc liên quan đến người DTTS cư trú tại vùng đặc biệt khó khăn. Các vụ việc trải rộng trên nhiều lĩnh vực, trong đó nổi bật nhất là tham gia tố tụng trong các vụ án hình sự và dân sự.
Đối với nhiều vụ án phức tạp, sự tham gia của luật sư TGPL đã góp phần bảo đảm quyền bào chữa, quyền được bảo vệ hợp pháp của người DTTS, hạn chế oan sai và bảo đảm phán quyết của tòa án được khách quan, minh bạch. Bà Chu Bích Thu cho biết, nhiều người DTTS khi tham gia tố tụng thường gặp khó khăn do không nắm rõ quy trình, thủ tục pháp luật, dễ rơi vào tâm lý bị động, dẫn đến thiệt thòi. Khi có luật sư TGPL đồng hành, họ được giải thích quyền và nghĩa vụ, được hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, cung cấp chứng cứ và tham gia tố tụng đúng quy định.
Hiệu quả của TGPL đối với đồng bào DTTS còn thể hiện ở việc góp phần giảm tranh chấp kéo dài, tăng cường ổn định xã hội ở cơ sở. Nhiều trường hợp sau khi được tư vấn đã tìm ra hướng giải quyết phù hợp, hạn chế mâu thuẫn nội bộ, giữ gìn tình làng nghĩa xóm. Nhận thức pháp luật của cộng đồng được nâng lên rõ rệt, ý thức tuân thủ pháp luật được cải thiện, góp phần xây dựng đời sống xã hội văn minh và an toàn hơn.
Hướng tới giai đoạn tiếp theo, bà Chu Bích Thu cho rằng, cần tiếp tục tăng cường nguồn lực cho công tác TGPL, nhất là đội ngũ trợ giúp viên pháp lý và luật sư cộng tác viên ở vùng DTTS. Đồng thời, cần đẩy mạnh phối hợp với người có uy tín trong cộng đồng, già làng, trưởng bản, để họ trở thành kênh hỗ trợ tuyên truyền pháp luật hiệu quả. Theo đó, TGPL chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ, gắn liền với nhu cầu thực tế của người dân, phù hợp với đặc thù văn hóa và phong tục từng dân tộc.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, công tác TGPL cần tiếp tục đổi mới theo hướng linh hoạt hơn, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đa dạng hóa phương thức tiếp cận thông tin pháp luật. Bên cạnh đó, việc lồng ghép TGPL vào các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển vùng DTTS và miền núi sẽ giúp nâng cao hiệu quả triển khai, đưa chính sách đến đúng đối tượng thụ hưởng.
