Nhiên liệu sinh học: cám dỗ và cạm bẫy

Nguồn: toonpool.com

Những người ủng hộ phát triển NLSH khẳng định đây là nguồn nhiên liệu sạch và có rất nhiều lợi thế. Phát triển NLSH là một trong những biện pháp hạn chế hiện tượng Trái Đất nóng lên, giúp các quốc gia giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu, kiềm chế gia tăng giá dầu. Brazil là một trong những quốc gia đi đầu trong phong trào phát triển NLSH.

Tuy nhiên, mọi thứ đều có giá nhất định của nó. Việc sử dụng số lượng lớn ngô, sắn và các loại ngũ cốc hay nông sản khác để chế biến NLSH thay thế xăng dầu đã đẩy giá lương thực lên cao, dẫn đến tình trạng thiếu hụt thực phẩm, người nghèo lại càng nghèo hơn. Nhiều chuyên gia cảnh báo viễn cảnh này sẽ trở thành hiện thực trong vài thập kỷ tới nếu các quốc gia cứ chạy theo NLSH mà lơ là vấn đề an toàn thực phẩm,

Số liệu của Viện nghiên cứu chính sách lương thực quốc tế tại Washington cho thấy chưa bao giờ ngũ cốc lại được sử dụng nhiều đến thế để chế biến nhiên liệu thay vì làm thực phẩm như hiện nay. Từ năm 2004, xu hướng dùng ngũ cốc hoặc nông sản để chế biến ethanol thay thế xăng dầu càng ngày càng cao. Năm 2010, khoảng 6% lượng ngũ cốc trên toàn cầu được dồn vào chế tạo nhiên liệu sinh học, góp phần đội giá thực phẩm lên cao. Theo Tổ chức Lương Nông LHQ (FAO), năm 2010, chỉ số giá tiêu dùng lên tới mức cao nhất tính từ hai thập kỷ trở lại đây. Còn theo Ngân hàng Thế giới (WB), chỉ số giá tiêu dùng tăng thêm 15% từ tháng 10.2010 đến tháng 1.2011 khiến 44 triệu dân tại các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp bị “nghèo đi”. Từ giữa năm 2010 đến nay, giá ngô trên thế giới ngày một tăng vọt. Tại Mỹ, hơn 70% số lượng ngô trồng được đều dùng vào chế biến ethanol. Hay như Trung Quốc và một số nước thậm chí còn nhập khẩu ngô và rễ sắn để chế biến NLSH.

Nhà nghiên cứu thuộc Đại học Princeton, Mỹ, Giáo sư Timothy Searchinger khẳng định xu hướng sản xuất NLSH là nguyên nhân dẫn đến giá tiêu dùng tăng vọt và tình trạng khan hiếm lương thực trên thế giới. Giá thực phẩm đã tăng gấp 3 lần trong vòng 10 năm qua, mà cung vẫn không đủ đáp ứng cầu. Nhìn lại 6 năm qua, lượng ngũ cốc cần thiết cho chế biến NLSH cũng tăng dần, trong khi nhà nông chỉ có thể sản xuất lượng ngũ cốc đủ ăn chứ không thể đáp ứng đủ cho chế biến NLSH. Ngoài ra, việc sản xuất NLSH từ ngô và các loại ngũ cốc khác còn ảnh hưởng đến nguồn thức ăn cho gia súc, khiến thị trường thịt gia súc bị thu hẹp và giá cả tăng cao. Mặt khác, vì cái lợi trước mắt, nhiều nông dân ở các nước châu Phi đang dần chuyển từ trồng lúa sang trồng cây nguyên liệu để bán cho các nước có nhu cầu phát triển NLSH, khiến sản lượng lương thực giảm. Hiện các công ty chế biến NLSH châu âu đang tìm thuê nhiều dải đất rộng ở lục địa Đen, vốn là đất canh tác của dân nghèo châu Phi, để trồng vừng dùng cho NLSH. Và đó cũng là một vấn đề khác của tương lai.

Vấn đề lương thực chưa phải là tất cả, vẫn còn nhiều rủi ro lớn trong quá trình phát triển NLSH mà không thể xem thường. Trước mắt và cả trung hạn, đó là nguy cơ bất ổn về kinh tế, xã hội. Những người nghèo không có khả năng tự chủ canh tác phải bán ruộng, một số sẽ bị mất phương tiện sản xuất, rơi vào tình cảnh thất nghiệp, nghèo đói…, dẫn đến hậu quả là tình trạng phân hóa giàu nghèo ngày càng rõ rệt. Về lâu dài, nó còn ảnh hưởng đến môi trường: gây ô nhiễm, cạn kiệt nguồn nước, giảm diện tích rừng. Hiện vẫn còn nhiều tranh cãi xung quanh việc liệu NLSH có thực sự “sạch” cho môi trường? Có nghiên cứu cho thấy NLSH tạo ra hàm lượng lớn N2O (Nitơ oxit) - một khí nhà kính mạnh gấp 300 lần CO2.

Trên con đường tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế, phát triển NLSH là một giải pháp được lựa chọn. Vấn đề là cần kiểm soát tốt để tránh những tác động tai hại có thể nhấn chìm cả những mặt tích cực mà NLSH mang lại. Giải cơn khát nhiên liệu của thế giới nhưng vẫn đảm bảo thực phẩm trên bàn ăn của mọi người và bảo vệ môi trường sống là bài toán khó nhưng không phải có lời giải.