Nhân chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Mở cánh cửa Pháp cho sinh viên ngành công nghệ chiến lược
Từ công nghệ không gian, năng lượng nguyên tử, bán dẫn đến công nghệ lượng tử, những lĩnh vực được Việt Nam xác định là công nghệ chiến lược đang đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục đại học: đào tạo đội ngũ không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn có năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và kết nối với mạng lưới khoa học quốc tế. Chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy một số hướng đi cụ thể đang được mở ra.
Khi công nghệ chiến lược cần một thế hệ nhân lực mới
Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ ở Paris ngày 10/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã xác định công nghệ hàng không vũ trụ thuộc nhóm công nghệ chiến lược Việt Nam ưu tiên phát triển. Việt Nam đề xuất cùng Pháp, Liên Hợp Quốc, ASEAN và các đối tác xây dựng mạng lưới “Không gian vì Phát triển và Khả năng chống chịu”, trong đó có một hướng quan trọng là kết nối nghiên cứu - đào tạo - doanh nghiệp - đầu tư để phát triển kinh tế vũ trụ.
Theo các chuyên gia, chi tiết “nghiên cứu - đào tạo - doanh nghiệp” đáng chú ý ở góc độ giáo dục. Để tham gia sâu hơn vào những lĩnh vực như không gian, vệ tinh hay dữ liệu không gian, Việt Nam không chỉ cần đầu tư thiết bị và công nghệ, mà trước hết cần đội ngũ đủ năng lực nghiên cứu và vận hành những công nghệ đó.
Cũng trong chuyến thăm, tại cuộc làm việc với Ủy ban Năng lượng nguyên tử và Năng lượng thay thế Pháp (CEA), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh năng lượng nguyên tử, bán dẫn, hàng không vũ trụ và công nghệ lượng tử là những lĩnh vực công nghệ chiến lược Việt Nam xác định ưu tiên hàng đầu.
Từ không gian vũ trụ đến năng lượng nguyên tử, những yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra một câu hỏi: Việt Nam sẽ đào tạo nguồn nhân lực cho những lĩnh vực này như thế nào? Và câu trả lời bước đầu có thể được nhìn thấy ngay trong hợp tác Việt - Pháp.
Từ giảng đường Việt Nam đến các phòng thí nghiệm Pháp
Ngày 11/9, trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) và các đơn vị thuộc Ủy ban Năng lượng nguyên tử và Năng lượng thay thế Pháp trao các thỏa thuận hợp tác về đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.
Các lĩnh vực hợp tác được mở rộng từ khoa học và công nghệ hạt nhân đến năng lượng mới, hydrogen và bán dẫn. Đáng chú ý nhất đối với sinh viên là thỏa thuận giữa USTH và Viện Khoa học và Công nghệ Hạt nhân Quốc gia Pháp (INSTN) về đào tạo khoa học và kỹ thuật hạt nhân.
Theo thỏa thuận, INSTN sẽ hỗ trợ USTH xây dựng chương trình đào tạo, phát triển học liệu và đào tạo giảng viên nguồn. Một số sinh viên xuất sắc tốt nghiệp các ngành Hóa học, Khoa học vật liệu tại USTH sẽ được tiếp nhận vào chương trình thạc sĩ quốc tế Kỹ thuật hạt nhân do INSTN phối hợp với các đại học của Pháp như Paris-Saclay, Chimie ParisTech và có sự tham gia của các tập đoàn công nghiệp lớn.
Đáng chú ý hơn, hai bên dự kiến xây dựng chương trình theo mô hình đào tạo nền tảng tại Việt Nam, sau đó học tập chuyên sâu, thực hành và nghiên cứu tại Pháp. Ngay tháng 1/2027, chuyên gia INSTN dự kiến sang USTH giảng dạy học phần đầu tiên về khoa học và kỹ thuật hạt nhân cho sinh viên, học viên cao học.
Theo các chuyên gia, đây là mô hình cho thấy hợp tác quốc tế có thể tạo ra cơ hội cho người học theo nhiều tầng. Sinh viên không cần phải lựa chọn giữa học hoàn toàn trong nước hay du học toàn thời gian. Một phần quá trình đào tạo có thể được thực hiện tại Việt Nam, trong khi giai đoạn chuyên sâu, thực hành và nghiên cứu được kết nối với hệ thống đào tạo, phòng thí nghiệm của đối tác nước ngoài.
Không chỉ với ngành hạt nhân, hợp tác giữa USTH và CEA còn bao gồm đào tạo tiến sĩ song bằng, trao đổi giảng viên và nhà khoa học, tạo điều kiện cho sinh viên, học viên thạc sĩ và nghiên cứu sinh thực tập, nghiên cứu tại các phòng thí nghiệm của hai bên.
Khi sinh viên được đặt trong cùng một không gian với các nhóm nghiên cứu, nhà khoa học và phòng thí nghiệm quốc tế, quá trình đào tạo có thể gắn trực tiếp hơn với những bài toán công nghệ đang được nghiên cứu.
Kết nối chuyên gia Việt ở nước ngoài với trường đại học trong nước
Một điểm khác cũng đáng chú ý trong chuyến thăm là cuộc gặp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các chuyên gia công nghệ người Việt Nam tại Pháp. Tại đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn các chuyên gia tăng cường kết nối Việt Nam với những nhóm nghiên cứu mạnh, trường đại học uy tín và doanh nghiệp công nghệ lớn, qua đó góp phần tạo dựng năng lực lâu dài cho đất nước.
Nếu đặt cạnh những thỏa thuận với CEA, đây có thể xem là một mắt xích khác của bài toán nhân lực. Đào tạo nhân lực công nghệ cao không chỉ là đưa sinh viên ra nước ngoài học tập, mà còn cần xây dựng mạng lưới để tri thức, kinh nghiệm và các mối quan hệ nghiên cứu quốc tế quay trở lại hỗ trợ các trường đại học trong nước. Đặc biệt, khi Việt Nam đang hướng tới phát triển các lĩnh vực công nghệ mới, mối liên hệ giữa trường đại học - viện nghiên cứu - chuyên gia - doanh nghiệp sẽ ngày càng quan trọng.
Từ những hoạt động của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Pháp, điều sinh viên Việt Nam có thể kỳ vọng từ những kết nối Việt - Pháp là cơ hội được học với chương trình quốc tế, làm việc cùng các nhóm nghiên cứu, tiếp cận phòng thí nghiệm hiện đại và bước vào những lĩnh vực công nghệ mà Việt Nam đang cần nhân lực. Đó cũng là cách để những định hướng hợp tác cấp cao trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có thể đi tới một kết quả gần với người học nhất: từ những phòng thí nghiệm và trường đại học hôm nay, chuẩn bị đội ngũ có thể tham gia vào những ngành công nghệ của ngày mai.
