Người dân cần được giải thích ngay khi tài sản bị trưng dụng
Thảo luận tại tổ về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), ĐBQH đề nghị người dân được yêu cầu giải thích ngay khi nhận quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản, đồng thời làm rõ quyền nhận tiền thanh toán, bồi thường khi chủ tài sản mất tích hoặc qua đời.
Sáng 23/10, thảo luận tại Tổ 3 về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), ĐBQH Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) bày tỏ băn khoăn với quy định tại điểm b khoản 1 Điều 12, theo đó người có tài sản chỉ được yêu cầu giải thích sau khi đã thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng.
Theo đại biểu, trong tình huống khẩn cấp, việc chấp hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền phải được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, nghĩa vụ chấp hành và quyền được giải thích cần được bảo đảm song hành, thay vì theo cách "dùng trước, nói sau".
"Người dân có trách nhiệm bàn giao tài sản, nhưng cũng cần được biết vì sao tài sản của mình được huy động, sử dụng trong trường hợp gì và quyền lợi được bảo đảm như thế nào", đại biểu nhấn mạnh.
ĐBQH Vũ Văn Tiến đề nghị sửa đổi theo hướng người có tài sản được yêu cầu giải thích ngay khi nhận quyết định trưng mua, trưng dụng. Trường hợp cần thực hiện ngay để ứng phó tình huống cấp bách, việc giải thích có thể tiến hành đồng thời hoặc sau đó, nhưng không làm đình chỉ, trì hoãn việc thi hành quyết định.
Làm rõ quyền lợi khi chủ tài sản mất tích, qua đời
Cùng quan tâm đến việc bảo vệ quyền lợi của người có tài sản, ĐBQH Phùng Đức Chính (Lạng Sơn) chỉ ra khoảng trống pháp lý trong trường hợp chủ tài sản vắng mặt, mất tích hoặc đã chết.
Theo khoản 2 Điều 17 và khoản 2 Điều 24 dự thảo Luật, nếu người có tài sản hoặc người có quyền sử dụng hợp pháp tài sản vắng mặt, mất tích, chết, quyết định trưng mua, trưng dụng được giao cho UBND cấp xã hoặc trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố nơi có tài sản.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng quy định này chưa thực sự phù hợp với Bộ luật Dân sự, bởi pháp luật đã quy định về việc quản lý tài sản của người vắng mặt tại nơi cư trú, người bị tuyên bố mất tích hoặc đã chết. Trong những trường hợp này, tài sản có thể vẫn đang được người quản lý hợp pháp hoặc người thừa kế quản lý.
Vì vậy, ĐBQH Phùng Đức Chính đề nghị ưu tiên giao quyết định trưng mua, trưng dụng cho người quản lý tài sản hoặc người thừa kế theo Bộ luật Dân sự. Chỉ khi không xác định được những người này mới giao cho UBND cấp xã, trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố.
Đáng chú ý, đại biểu cho biết dự thảo mới quy định tiền trưng mua được thanh toán cho người có tài sản và người có tài sản trưng dụng được bồi thường thiệt hại, nhưng chưa làm rõ việc thanh toán, hoàn trả tài sản, bồi thường khi chủ tài sản vắng mặt, bị tuyên bố mất tích hoặc đã chết.
Đại biểu kiến nghị bổ sung quy định xử lý những trường hợp này để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người liên quan, đồng thời tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Trưng dụng tài sản không để gián đoạn dịch vụ thiết yếu
Trở lại vấn đề trưng dụng tài sản trong tình huống khẩn cấp, ĐBQH Vũ Văn Tiến lưu ý nguy cơ gián đoạn các dịch vụ thiết yếu nếu không có phương án thay thế và khôi phục hoạt động.
Dẫn thực tế trong đại dịch Covid-19, đại biểu cho biết hàng trăm trường học đã được trưng dụng làm khu cách ly, bệnh viện dã chiến. Tuy nhiên, khi chuẩn bị đón học sinh trở lại, có nơi trường lớp chưa được bàn giao, còn phải sửa chữa, khử khuẩn, ảnh hưởng đến hoạt động dạy và học.
Theo đại biểu, việc trưng dụng trong những tình huống như vậy là cần thiết. Song, nếu không tính trước phương án thay thế, thời hạn bàn giao và khôi phục hoạt động thì việc giải quyết một yêu cầu cấp thiết có thể làm phát sinh khó khăn cho hoạt động thiết yếu khác.
"Trong hoạn nạn, một miếng khi đói bằng một gói khi no, việc huy động được nguồn lực đúng lúc, đúng chỗ có ý nghĩa vô cùng quan trọng", đại biểu nói, đồng thời lưu ý phải giải quyết được yêu cầu trước mắt mà không làm phát sinh những khó khăn, hệ lụy khác.
ĐBQH Vũ Văn Tiến ghi nhận dự thảo Luật đã bổ sung nguyên tắc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc cung cấp dịch vụ thiết yếu cho người dân. Tuy nhiên, quy định này còn chung chung, chưa làm rõ cách thức thực hiện.
Đại biểu đề nghị đánh giá kỹ tác động của chính sách đối với các tài sản đang trực tiếp phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và trợ giúp xã hội. Khi quyết định trưng dụng, cơ quan có thẩm quyền cần xem xét khả năng sử dụng tài sản thay thế, giới hạn phạm vi và thời gian thực sự cần thiết, đồng thời có phương án duy trì hoạt động cung cấp dịch vụ ở mức phù hợp.
Dù vậy, đại biểu nhấn mạnh trong những tình huống phải quyết định ngay để bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người, không thể đặt ra các điều kiện cứng nhắc làm chậm việc ứng phó. Thay vào đó, Luật cần quy định rõ trách nhiệm khắc phục ảnh hưởng, khôi phục hoạt động thiết yếu ngay khi điều kiện cho phép.
Đánh giá việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết, cấp bách trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh ngày càng khó lường, đại biểu cho rằng các quy định mới phải tạo điều kiện huy động nguồn lực kịp thời, sử dụng đúng mục đích, đồng thời hạn chế thấp nhất tác động đến đời sống người dân và doanh nghiệp.
ĐBQH Vũ Văn Tiến đề nghị tiếp tục đánh giá tác động, cụ thể hóa các nội dung cốt lõi ngay trong Luật, xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người có tài sản.
