Nghiên cứu khoa học trong nông nghiệp phải có địa chỉ ứng dụng cụ thể

Công nghệ tạo chuyển biến từ ruộng đồng đến trang trại

Tại Hội nghị “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp - khu vực phía Nam”, tổ chức ngày 2/11 tại TP. Cần Thơ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, năm 2025, ngành nông nghiệp tăng trưởng 3,78%, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, tăng trưởng đạt 4,02%, xuất khẩu đạt 56,3 tỷ USD. Khoa học, công nghệ đóng góp quan trọng vào nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản.

Điển hình, các giống lúa do Việt Nam chọn tạo chiếm 5 trong 10 giống có diện tích gieo trồng lớn nhất cả nước và 8 trong 10 giống chủ lực tại đồng bằng sông Cửu Long. Giống mới giúp năng suất tăng 9,9%, sản lượng tăng thêm 2,4 triệu tấn, tạo giá trị gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm. Công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản duy trì tăng trưởng giá trị gia tăng 7,5 - 8%/năm, tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu tăng từ 20% lên trên 30%.

Hiệu quả ứng dụng công nghệ thể hiện rõ qua các mô hình sản xuất tại địa phương. Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Trần Chí Hùng cho biết, các mô hình canh tác ứng dụng công nghệ giúp giảm trên 30% lượng phân đạm, giảm lượng giống gieo sạ xuống 60kg/ha, giảm 2 - 3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật. Trong khi đó, năng suất tăng 0,3 - 0,7 tấn/ha, lợi nhuận cao hơn tối thiểu 20% so với phương thức truyền thống.

Triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, Cần Thơ đẩy mạnh cơ giới hóa, sử dụng chế phẩm sinh học xử lý rơm rạ, tận dụng phụ phẩm sản xuất nấm và phân hữu cơ. Trong lĩnh vực thủy sản, công nghệ nuôi tuần hoàn, IoT và trí tuệ nhân tạo (AI) từng bước được đưa vào sản xuất.

Tại Tây Ninh, định hướng chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp đa giá trị đang được cụ thể hóa bằng các mô hình công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm, khoảng 29,2% diện tích cây trồng chủ lực đã ứng dụng công nghệ cao; tỷ lệ cơ giới hóa trong sản xuất lúa, mía, sắn đạt trên 90%.

Đáng chú ý, ngành sắn với sản lượng trên 2 triệu tấn củ tươi mỗi năm đang phát triển các sản phẩm chế biến sâu như tinh bột biến tính, mạch nha, đường glucose; đồng thời tận dụng phụ phẩm, thu hồi khí biogas để phát điện và sản xuất phân bón hữu cơ. Ngành mía đường ứng dụng tưới thông minh, thiết bị bay không người lái và nền tảng quản trị số; ngành chuối phát triển công nghệ nuôi cấy mô, tưới nhỏ giọt, mở rộng xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trong chăn nuôi, công nghệ số cũng đang thay đổi phương thức quản lý trang trại. Tổng Giám đốc Ngành Chăn nuôi Công ty GreenFeed Đàm Quang Lộc cho biết, doanh nghiệp ứng dụng AI kết hợp camera để đếm vật nuôi, giám sát an toàn sinh học, phát hiện bất thường và cảnh báo rủi ro. Cùng với hệ thống cảm biến, SCADA/IoT và công nghệ định danh vật nuôi bằng thẻ điện tử RFID, doanh nghiệp hướng tới phát triển các tác nhân AI hỗ trợ dự báo năng suất, sức khỏe đàn và tối ưu kế hoạch cung ứng.

Gắn nghiên cứu khoa học với thị trường nông sản

Dù đạt nhiều kết quả nhưng khoa học, công nghệ trong nông nghiệp vẫn còn khoảng cách lớn giữa nghiên cứu và thương mại hóa. Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, trong 451 sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thuộc lĩnh vực nông nghiệp, có 341 sản phẩm đang nghiên cứu, thử nghiệm; nhưng chỉ 11 sản phẩm được thương mại hóa, chiếm khoảng 2,4%.

Đến ngày 24/9/2026, kinh phí phân bổ cho các địa phương thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt hơn 25.000 tỷ đồng; mới giải ngân hơn 8.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 33%. Đáng chú ý, chỉ khoảng 50/451 sản phẩm khoa học, công nghệ thuộc lĩnh vực nông nghiệp có doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia nghiên cứu.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính cho biết, năm 2026, kinh phí khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được phê duyệt cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng khoảng 35% so với năm trước. Riêng kinh phí nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia phục vụ nông nghiệp tăng 44%, từ 101 tỷ đồng lên 145,5 tỷ đồng.

Giai đoạn 2026 - 2035, Bộ Khoa học và Công nghệ định hướng chuyển từ các đề tài riêng lẻ sang giải quyết những bài toán lớn của từng ngành hàng, gắn nghiên cứu với nhu cầu thị trường. Đến năm 2030, phấn đấu ít nhất 50% nhiệm vụ đặt hàng có doanh nghiệp chủ trì hoặc tham gia, với vốn đối ứng tối thiểu 40%.

Để chuẩn bị đặt hàng nhiệm vụ năm 2027, Thứ trưởng Trần Trung Tính đề nghị ngành nông nghiệp xác định các bài toán công nghệ theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ việc, cơ quan chủ trì, doanh nghiệp nhận chuyển giao, nguồn lực, lộ trình và kết quả; hoàn thành danh mục trước ngày 15/12/2026.

Từ góc độ tài chính, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nhấn mạnh yêu cầu đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tránh phân tán nguồn lực; ưu tiên công nghệ nâng cao năng suất, chất lượng, phát triển chế biến sâu, chuỗi giá trị và truy xuất nguồn gốc, gắn hiệu quả đầu tư với thu nhập của người dân.

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhận định, ngành nông nghiệp vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn về công nghệ, nguyên liệu đầu vào, chế biến sâu, logistics và liên kết thị trường. Khi dư địa mở rộng diện tích ngày càng hạn chế, tăng trưởng phải dựa nhiều hơn vào năng suất, chất lượng và ứng dụng khoa học, công nghệ. Phó Thủ tướng yêu cầu từ nay đến hết tháng 11/2026, mỗi địa phương lựa chọn 3 - 5 bài toán lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế sản xuất và khả năng cạnh tranh. Mỗi nhiệm vụ nghiên cứu phải có địa chỉ ứng dụng, khả năng thương mại hóa và nhân rộng, tránh đầu tư dàn trải, xa rời nhu cầu thị trường.

Cùng với đổi mới liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh chuẩn hóa, kết nối dữ liệu chuyên ngành, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc xuyên suốt chuỗi cung ứng và nghiên cứu đề xuất xây dựng sàn giao dịch nông sản quốc gia.

Tiếp thu chỉ đạo, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, Bộ sẽ tập trung xác định các bài toán công nghệ ưu tiên từ thực tiễn sản xuất, đổi mới liên kết theo chuỗi giá trị, tháo gỡ vướng mắc chính sách và phát triển dữ liệu ngành; đồng thời nghiên cứu, đề xuất mô hình sàn giao dịch nông sản quốc gia nhằm tăng cường kết nối cung cầu, nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.