Ngành điều đặt trọng tâm vào chế biến sâu

Lượng xuất khẩu giảm nhưng kim ngạch vẫn tăng

- Ông đánh giá thế nào về diễn biến thị trường và xuất khẩu điều từ đầu năm đến nay?

- Trong 8 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu 477.894 tấn hạt điều, đạt kim ngạch 3,37 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu giảm 0,9%, nhưng kim ngạch vẫn tăng 2,8%.

Điểm tích cực là giá xuất khẩu bình quân đạt 7.061 USD/tấn, tăng 3,7% so với cùng kỳ, qua đó bù đắp phần giảm về lượng và giúp kim ngạch duy trì tăng trưởng. Riêng tháng 8, giá xuất khẩu bình quân đạt 7.203 USD/tấn, tăng 0,7% so với tháng trước và tăng 5,9% so với cùng kỳ năm 2025.

Về thị trường, Trung Quốc và Mỹ tiếp tục là hai động lực tăng trưởng chính. Trong 8 tháng, xuất khẩu điều sang Trung Quốc đạt 115.286 tấn, trị giá 839,5 triệu USD, tăng 6,4% về lượng và 22,4% về trị giá so với cùng kỳ; xuất khẩu sang Mỹ đạt 102.946 tấn, trị giá 704,5 triệu USD, tăng tương ứng 8,7% và 10,5%.

Hai thị trường này hiện chiếm 45,6% tổng lượng điều xuất khẩu của Việt Nam, cao hơn mức 42,1% cùng kỳ năm 2025, tiếp tục là điểm tựa cho xuất khẩu điều trong những tháng cuối năm.

- Quý IV là cao điểm tiêu thụ tại nhiều thị trường. Ông nhìn nhận thế nào về triển vọng xuất khẩu điều trong những tháng cuối năm?

- Triển vọng quý IV khá tích cực khi nhu cầu tiêu thụ thường tăng trong mùa lễ hội cuối năm. Tại Ấn Độ, mùa lễ hội từ giữa tháng 9 đến tháng 11 thúc đẩy nhu cầu đối với các loại hạt, trong đó có hạt điều. Tại châu Âu và Bắc Mỹ, các nhà nhập khẩu cũng thường tăng mua để phục vụ Giáng sinh và các dịp lễ cuối năm.

Với Việt Nam, Trung Quốc và Mỹ đang duy trì đà tăng và dự kiến tiếp tục là những thị trường dẫn dắt. Sau 8 tháng, kim ngạch xuất khẩu điều đạt 3,37 tỷ USD, tương đương 67,4% mục tiêu 5 tỷ USD. Với nhu cầu bước vào mùa cao điểm và tín hiệu tích cực từ các thị trường chủ lực, ngành điều có cơ sở hướng tới mục tiêu 5 tỷ USD trong năm nay.

- Bên cạnh những tín hiệu tích cực, ngành điều đang đối mặt với những khó khăn nào, nhất là sức ép cạnh tranh từ các nước sản xuất mới?

- Ngành điều đang chịu tác động đáng kể từ sự sụt giảm của thị trường Trung Đông. Trong hai năm 2024 - 2025, Trung Đông là một trong những thị trường lớn của ngành điều Việt Nam. Tuy nhiên, từ tháng 4/2026, xung đột tại khu vực này ảnh hưởng đáng kể đến vận chuyển và giao dịch. Hạt điều chủ yếu được vận chuyển bằng đường biển, trong khi chi phí vận tải tăng cao và hoạt động hàng hải tại khu vực gặp nhiều trở ngại. Do đó, xuất khẩu sang khu vực này giảm mạnh, có thời điểm ước giảm 70 - 80%.

Về dài hạn, cạnh tranh cũng ngày càng lớn khi một số nước châu Phi phát triển mạnh các nhà máy sơ chế, chế biến điều ngay tại vùng nguyên liệu. Việt Nam vẫn xuất khẩu điều nhân hàng đầu thế giới, nhưng lợi thế về nguồn nguyên liệu của các nước châu Phi đang tạo sức ép về giá và nguồn cung. Vì vậy, ngành điều không thể chỉ dựa vào tăng trưởng về lượng mà cần đi trước ở những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn.

GCR 2026 mở đường cho chế biến sâu

- Từ nay đến cuối năm và trong thời gian tới, ngành điều cần tập trung vào những giải pháp nào để nâng sức cạnh tranh?

- Chế biến sâu là hướng đi mà các doanh nghiệp lớn đã quan tâm, nghiên cứu trong vài năm qua. Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực mới và còn nhiều khó khăn về thị trường, về vốn.

Sản phẩm chế biến sâu có đặc thù riêng, khác với điều nhân mà ngành đã xuất khẩu hơn 35 năm trong khi doanh nghiệp chưa có đầy đủ thông tin về thị hiếu, phân khúc khách hàng và thị trường tiêu thụ.

Chế biến sâu cũng đòi hỏi hệ thống máy móc, nhà máy và dây chuyền sản xuất tương đối độc lập với sản xuất điều nhân truyền thống. Trong khi đó, nguồn lực tài chính của doanh nghiệp có giới hạn và phần lớn vốn đã dành cho hoạt động sản xuất hiện nay. Doanh nghiệp còn phải đầu tư cho nghiên cứu sản phẩm, marketing và phát triển thị trường nhưng chưa xác định chắc chắn khả năng thu hồi vốn. Đây là lý do nhiều doanh nghiệp vẫn thận trọng.

Vì vậy, cần tăng cường kết nối với chuyên gia, đối tác quốc tế, người mua và các tổ chức tài chính để doanh nghiệp có thêm cơ sở đầu tư vào chế biến sâu.

- Từ ngày 26 - 28/10, Hội nghị Điều quốc tế Việt Nam (GCR 2026) sẽ diễn ra và lần đầu có phiên riêng về chế biến sâu, máy móc, thiết bị. Ông kỳ vọng hội nghị sẽ tạo ra những kết nối, cơ hội cụ thể nào để ngành điều chuyển từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao giá trị?

- Đây chính là một trong những thay đổi mà Ban tổ chức GCR 2026 muốn thúc đẩy. Sau 14 lần tổ chức, năm nay hội nghị lần đầu có phiên riêng về chế biến sâu và máy móc, thiết bị, mở thêm một hướng trao đổi cho ngành điều.

Việt Nam đã có hơn 35 năm xuất khẩu điều nhân và nhiều năm giữ vị trí hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, nếu chủ yếu xuất khẩu điều nhân, phần giá trị gia tăng giữ lại vẫn còn hạn chế. Nhiều nước nhập khẩu điều nhân của Việt Nam sau đó tiếp tục chế biến, đóng gói thành sản phẩm có giá trị cao hơn. Đây chính là phần giá trị mà doanh nghiệp Việt Nam cần từng bước tham gia sâu hơn.

Bài toán hiện nay là doanh nghiệp phải xác định được sản phẩm nào phù hợp với từng thị trường, khách hàng là ai và thị hiếu tiêu dùng ra sao. Nếu từng doanh nghiệp tự nghiên cứu, tự đầu tư thì chi phí và rủi ro đều lớn. Vì vậy, chúng tôi kỳ vọng phiên chế biến sâu tại GCR 2026 sẽ kết nối các chuyên gia, nhà kinh doanh, doanh nghiệp trong chuỗi giá trị để chia sẻ kinh nghiệm, nhu cầu thị trường và gợi mở hướng phát triển sản phẩm. Bên cạnh duy trì các khách hàng truyền thống, Vinacas cũng mong muốn thu hút thêm người mua từ những thị trường mới, qua đó mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam.

Một hội nghị chưa thể giải quyết ngay bài toán chế biến sâu, nhưng có thể là bước khởi đầu để thay đổi tư duy từ tăng sản lượng xuất khẩu sang nâng cao giá trị, đồng thời mở rộng kết nối thị trường cho ngành điều.

- Xin cảm ơn ông!