Ngân hàng chia sẻ khó khăn

Nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, hoạt động sản xuất kinh tế trì trệ, do đó rủi ro hoạt động ngân hàng gia tăng và hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng giảm sút. Điều này cũng phản ánh đúng thực trạng của nền kinh tế. Ngân hàng là trung gian tài chính, đi vay để cho vay. Khi đi vay, nhận tiền gửi, ngân hàng phải trả lãi cho người cho vay, người gửi tiền. Khi cho vay, ngân hàng thu lãi cho vay để có nguồn để trả lãi huy động vốn. Mức độ lành mạnh, hiệu quả của người gửi tiền và người vay đều tác động đến hiệu quả kinh doanh và trạng thái rủi ro của ngân hàng. Trong bối cảnh cả nền kinh tế tập trung thực hiện các giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát trong thời gian qua đã làm cho lãi suất ở mức cao ở cả hai đầu huy động vốn và cho vay. Lãi suất cho vay cao là để bù đắp lãi suất huy động vốn là điều chắc chắn. Lợi nhuận ngân hàng chủ yếu được hình thành từ chênh lệch lãi suất đầu ra, đầu vào.

Trong bối cảnh khó khăn chung của nền kinh tế, ngân hàng đã phải chịu rủi ro lớn hơn, đặc biệt là rủi ro tín dụng, nợ xấu lớn. Tuy nhiên, ngành ngân hàng đã chia sẻ khó khăn với nền kinh tế ở mấy khía cạnh. Thứ nhất, lãi suất cho vay giảm nhanh hơn lãi suất huy động làm cho chênh lệch lãi suất đầu ra, đầu vào thu hẹp, đặc biệt là huy động vốn tăng cao (khoảng 17%), tín dụng tăng chậm (khoảng 9%), cuối cùng là lợi nhuận ngân hàng giảm. Thứ hai, mặc dù chênh lệch lãi suất giảm, nhiều khách hàng vay không trả được nợ nhưng ngân hàng vẫn tiếp tục cung ứng vốn cho nền kinh tế. 

Chênh lệch thu, chi toàn ngành ngân hàng trong năm 2012 ước chỉ đạt hơn 20 nghìn tỷ, mức thấp nhất kể từ năm 2008 và cũng chỉ gần tương đương mức chênh lệch thu, chi của năm 2008 hay chỉ bằng khoảng 40% mức của năm 2011 chủ yếu do chênh lệch lãi suất đầu ra, đầu vào giảm, chi phí dự phòng rủi ro gia tăng, tín dụng tăng trưởng thấp. Các chỉ số hiệu quả kinh doanh (ROA, ROE) cũng chỉ bằng khoảng 40% so với mức của năm 2011. Vì vậy, nhiều TCTD không chia cổ tức hoặc có tỷ lệ chia cổ tức thấp (dưới 10%).

Có người nói rằng các ngân hàng thu lãi quá lớn từ nền kinh tế (khoảng 20 tỷ USD – mặc dù con số này còn phải xác thực về mức độ tin cậy do có thể được ước tính bằng lãi suất cho vay VNđ bình quân 15%/năm so với dư nợ tín dụng cho nền kinh tế mà chưa thấy lãi suất cho vay ngoại tệ chỉ ở mức 6 - 8%/năm). Vậy ngân hàng chi lãi bao nhiêu cho nền kinh tế thì cũng cần làm rõ để thấy hết tình hình kinh doanh ngân hàng trong bối cảnh nền kinh tế khó khăn. Theo ước tính từ số liệu báo cáo của các tổ chức tín dụng, năm 2012 các tổ chức tín dụng đã trả lãi tiền gửi, tiền vay khoảng 408 nghìn tỷ đồng. Chi phí lãi (tính chung cả ngoại tệ và VNđ) bình quân nền kinh tế trả cho ngân hàng (tạm tính là lãi cho vay) là khoảng 12,7%. Chênh lệch giữa thu lãi suất cho vay và lãi suất huy động vốn ước tính chỉ còn 1,19% (thấp hơn so với mức 1,54% của năm 2011), trong đó chưa bao gồm các chi phí hoạt động, chi phí quản lý.

Theo ước tính sơ bộ, ngoài các chi phí hoạt động khác, năm 2012 ngành ngân hàng đã trích lập dự phòng rủi ro tín dụng trên 51 nghìn tỷ đồng và nộp ngân sách 12,6 nghìn tỷ đồng.

Trong điều kiện kinh doanh khó khăn chung, cơ hội đạt được siêu lợi nhuận là rất khó ở bất cứ ngành, lĩnh vực nào và chỉ có thể có được ở một hoặc một vài thành viên thị trường cụ thể có sự sáng tạo và năng lực vượt trội. Nếu tình hình kinh tế không có sự cải thiện trong năm 2013 thì hoạt động ngân hàng sẽ còn gặp nhiều khó khăn do nợ xấu lớn, chi phí hoạt động gia tăng. Vì vậy, việc cải thiện hiệu quả kinh doanh và lợi nhuận của các ngân hàng trong năm 2013 vẫn là một thách thức lớn.