Ngăn chặn tình trạng thông đồng, bỏ cọc trong đấu giá tài sản

Ngăn chặn thông đồng trong đấu giá tài sản

Góp ý dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đánh giá, dự thảo có nhiều điểm tiến bộ, nổi bật là tăng cường kiểm soát hành vi thông đồng, nâng tiền đặt trước đối với một số loại tài sản và mở rộng đấu giá trực tuyến. Tuy nhiên, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, xử lý các hành vi làm sai lệch kết quả đấu giá, nhất là thông đồng gián tiếp và cố tình đẩy giá lên cao rồi bỏ cọc.

Theo đại biểu, Điều 10 của dự thảo đã bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhưng vẫn có xu hướng tập trung vào thông đồng trực tiếp. Trong thực tế, việc thao túng còn có thể được thực hiện thông qua doanh nghiệp liên quan, người thân hoặc cá nhân được nhờ đứng tên nhằm tạo cạnh tranh giả, dìm giá hoặc nâng giá.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định cấm hành vi trực tiếp hoặc thông qua cá nhân, tổ chức khác tạo lập giao dịch, hồ sơ giả tạo nhằm hạn chế cạnh tranh, tạo giá giả, dìm giá, nâng giá hoặc làm sai lệch kết quả đấu giá. Đồng thời, cần xác định rõ hành vi cố ý trả giá rất cao nhưng ngay từ đầu không có mục đích thực hiện nghĩa vụ nhằm tạo giá ảo hoặc làm thất bại cuộc đấu giá.

Việc xác định vi phạm phải gắn với yếu tố cố ý và mục đích thao túng, phân biệt với trường hợp người trúng đấu giá gặp khó khăn khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng. Bởi một cuộc đấu giá có thể đúng trình tự, thủ tục nhưng vẫn thiếu cạnh tranh thực chất nếu các chủ thể đã thỏa thuận, thông đồng từ trước.

Cùng quan điểm, ĐBQH Hà Đức Minh (Lào Cai) đề nghị bổ sung tại Điều 10 hành vi cố ý trả giá cao bất thường rồi từ chối kết quả trúng đấu giá nhằm thao túng thị trường, trục lợi. Quy định cần thống nhất với các điều khoản về từ chối kết quả trúng đấu giá, xử lý tiền đặt trước và chế tài liên quan; đồng thời làm rõ yếu tố cố ý để phân biệt với trường hợp từ chối có căn cứ chính đáng. Qua đó, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý trong xử lý vi phạm, nâng cao tính răn đe, bảo đảm hoạt động đấu giá tài sản được thực hiện công khai, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và đúng mục đích.

Hoàn thiện cơ chế tiền đặt trước, bảo đảm minh bạch

Góp ý khoản 10 Điều 29, ĐBQH Nguyễn Thị Kim Thoa (Vĩnh Long) đề nghị xem xét lại việc xử lý tiền đặt trước bị mất đối với tài sản bán đấu giá để thi hành án dân sự. Theo đại biểu, đây thường là tài sản của người phải thi hành án, được xử lý để thực hiện nghĩa vụ với người được thi hành án, không phải tài sản thuộc sở hữu Nhà nước. Việc nộp khoản tiền đặt trước bị mất vào ngân sách nhà nước vì thế chưa thật sự phù hợp với bản chất của hoạt động này.

Bỏ cọc khiến quá trình thi hành án kéo dài, phát sinh chi phí tổ chức đấu giá lại và có nguy cơ làm giảm giá trị tài sản, ảnh hưởng đến quyền lợi của người được thi hành án. Do đó, đại biểu đề nghị quy định khoản tiền đặt trước bị mất, sau khi trừ chi phí hợp lý, được tính vào số tiền thi hành án và phân chia theo thứ tự thanh toán của pháp luật về thi hành án dân sự.

Về giải pháp hạn chế bỏ cọc, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa cho rằng, việc nâng tiền đặt trước cần đi đôi với bảo đảm cơ hội tham gia của người có nhu cầu thực sự. Nếu áp dụng mức tối thiểu 20% giá khởi điểm cho mọi trường hợp đấu giá đất ở cho cá nhân, người tham gia có thể chịu áp lực vốn lớn, nhất là với tài sản giá trị cao, làm giảm số lượng người tham gia và mức độ cạnh tranh.

Đại biểu đề nghị giữ mức tối thiểu 5% như hiện hành, đồng thời nâng mức tối đa lên 50%, áp dụng linh hoạt theo giá trị tài sản, tính chất cuộc đấu giá và nguy cơ bỏ cọc. Mức tiền đặt trước cần dựa trên tiêu chí rõ ràng, công khai ngay từ đầu, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phòng ngừa vi phạm và quyền lợi của người tham gia.

Đối với đấu giá trực tuyến, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng, mở rộng hình thức này là hướng đi phù hợp, giúp hạn chế tiếp xúc trực tiếp, giảm tác động tiêu cực từ bên ngoài và mở rộng cơ hội tham gia. Tuy nhiên, hệ thống phải bảo đảm xác thực chính xác danh tính; tự động ghi nhận, lưu vết mức giá và thời điểm trả giá; bảo vệ dữ liệu khỏi việc sửa, xóa hoặc can thiệp trái phép; đồng thời có cơ chế xử lý sự cố kỹ thuật.

Đặc biệt, nếu người tham gia không thể tiếp tục phiên đấu giá do lỗi hệ thống hoặc sự cố kỹ thuật thuộc trách nhiệm của đơn vị vận hành thì không thể mặc nhiên coi đó là hành vi tự ý bỏ phiên đấu giá để tịch thu tiền đặt trước. Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu lộ trình tiến tới bắt buộc đấu giá trực tuyến đối với quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân, phù hợp với điều kiện hạ tầng và quy mô tài sản tại từng địa phương.

Các ý kiến cho thấy, sửa đổi Luật Đấu giá tài sản cần hướng tới cơ chế đồng bộ: ngăn chặn thông đồng, thao túng giá; xử lý đủ sức răn đe hành vi cố ý bỏ cọc; quy định tiền đặt trước hợp lý; đồng thời bảo đảm quy trình tổ chức đấu giá công khai, minh bạch. Qua đó, nâng cao hiệu quả hoạt động đấu giá, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, tổ chức và bảo đảm tài sản được đấu giá đúng giá trị, đúng mục đích.