Ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lớn "núp bóng" doanh nghiệp nhỏ

Cân nhắc bỏ điều kiện về số lượng lao động

Các ĐBQH đánh giá dự luật lần này đã thiết kế chính sách hỗ trợ theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, có chọn lọc, phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp theo quy mô và giai đoạn phát triển; đồng thời đổi mới phương thức hỗ trợ theo hướng lấy kết quả, đầu ra làm căn cứ phân bổ nguồn lực hỗ trợ, gắn với mục tiêu, chỉ tiêu, sản phẩm cụ thể, có thể lượng hóa được; bảo đảm dễ áp dụng, dễ kiểm tra và dễ đánh giá hiệu quả thực hiện.

Liên quan đến tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, ĐBQH Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) nêu rõ, dự thảo Luật quy định 3 điều kiện: một là, doanh nghiệp sử dụng dưới 300 lao động; hai là, có vốn của năm trước không quá 150 tỷ đồng; ba là, tổng doanh thu năm trước không quá 400 tỷ đồng.

Băn khoăn về nội dung này, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn đề nghị, cần cân nhắc bỏ điều kiện về số lượng lao động. Theo đại biểu, một doanh nghiệp vừa đáp ứng điều kiện về số vốn vừa đáp ứng điều kiện về doanh thu mà lại tạo ra nhiều việc làm hơn, sử dụng nhiều lao động hơn thì không có lý do gì để không hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.

Đối với tiêu chí về vốn, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn cho rằng, cần phải xác định rõ đây là vốn chủ sở hữu hay là vốn huy động. Đơn cử như với doanh nghiệp thương mại, việc chu chuyển dòng vốn là rất lớn, vượt quá 150 tỷ đồng là bình thường, nhưng vẫn là doanh nghiệp nhỏ. Do đó, nên quy định theo hướng “vốn chủ sở hữu không quá 150 tỷ đồng”.

Giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh

Dự thảo Luật đã bỏ tiêu chí "số lao động đóng bảo hiểm xã hội", chuyển sang tiêu chí "số lao động sử dụng bình quân năm", đồng thời nâng ngưỡng xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa lên số lao động sử dụng bình quân năm trước liền kề không quá 300 người (tại khoản 1 Điều 4 dự thảo Luật).

ĐBQH Vương Quốc Thắng (TP. Đà Nẵng) cho rằng, việc sử dụng tiêu chí lao động bình quân năm rất khó kiểm tra, đối soát, dễ bị lợi dụng thông qua các hợp đồng dịch vụ hoặc lao động thời vụ để lách trần quy mô nhằm giữ quyền thụ hưởng chính sách hỗ trợ. Ngoài ra, xu hướng tự động hóa và kinh tế số hiện nay giúp nhiều doanh nghiệp công nghệ có số lượng lao động rất ít nhưng doanh thu và giá trị gia tăng lại rất lớn.

Vì vậy, đại biểu Vương Quốc Thắng đề nghị, nên nghiên cứu quy định theo hướng chỉ nên quy định tiêu chí khung và giao Chính phủ quy định tiêu chí ngưỡng cụ thể, điều chỉnh linh hoạt theo từng thời kỳ, bảo đảm đúng tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Bên cạnh đó, bổ sung tiêu chí "doanh nghiệp độc lập" (loại trừ các doanh nghiệp là công ty con do doanh nghiệp lớn, tập đoàn kinh tế sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc nắm quyền chi phối) để ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lớn "núp bóng" doanh nghiệp nhỏ và vừa để trục lợi nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước. Quy định như vậy, theo đại biểu Vương Quốc Thắng, cũng đồng bộ với hành vi bị nghiêm cấm "cố ý chia, tách doanh nghiệp để hưởng hỗ trợ" tại khoản 5 Điều 7 dự thảo Luật.

Đồng thời, đại biểu Vương Quốc Thắng đề nghị, bổ sung tiêu chí phân loại dựa trên giá trị gia tăng hoặc tỷ lệ chi phí R&D trên doanh thu áp dụng riêng cho nhóm doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo.

Tại khoản 5 Điều 5 dự thảo Luật quy định doanh nghiệp nộp hồ sơ trước được hỗ trợ trước. ĐBQH Trần Đức Thuận (Nghệ An) cho rằng, việc ưu tiên một số nhóm doanh nghiệp chỉ đặt ra khi cùng nộp hồ sơ tại một thời điểm. Quy định này thuận tiện cho việc tiếp nhận hồ sơ nhưng chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu hỗ trợ có trọng tâm. Doanh nghiệp có bộ máy chuyên trách ở gần cơ quan hỗ trợ thường có điều kiện tiếp cận thông tin, hoàn thiện hồ sơ nhanh hơn. Trong khi đó, doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo có thể cần hỗ trợ hơn nhưng lại nộp hồ sơ chậm hơn.

Do đó, đại biểu Trần Đức Thuận đề nghị, quy định thứ tự lựa chọn trước hết phải căn cứ vào mục tiêu chương trình, mức độ đáp ứng tiêu chí, nhu cầu và hiệu quả dự kiến. Thời điểm nộp hồ sơ chỉ là tiêu chí giải quyết khi các điều kiện khác tương đương.

“Đồng thời, phải công khai tiêu chí, thời hạn xét duyệt, kết quả và lý do không được hỗ trợ. Cách làm này vừa hạn chế cơ chế "xin - cho", vừa giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh”, đại biểu Trần Đức Thuận nêu quan điểm.