Net Zero - cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh

Phát huy hiệu quả chính sách, chương trình giảm phát thải

Sau Hội nghị COP26, Chính phủ đã khẩn trương triển khai các công việc liên quan để thực hiện các cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Vừa qua, Quốc hội tiến hành giám sát tối cao việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực.

Là thành viên của Đoàn giám sát, từ thực tế giám sát, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho biết, về thực hiện các cam kết Net Zero kể từ sau Hội nghị COP26 đến nay, Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động quyết liệt, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Chính phủ đã thành lập Ban chỉ đạo triển khai thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP26; triển khai nhiều chương trình, đề án phân công cụ thể, đồng bộ và hiện đang tiến tới xây dựng, hoàn thiện thể chế, hoàn thiện khung pháp lý.

Ngoài Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, các nghị định, văn bản dưới luật, Chính phủ cũng đã ban hành nghị định hướng dẫn triển khai Luật Bảo vệ môi trường 2020; có quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng Ozon. Đồng thời, có quy định xử phạt đối với những hành vi phạm về bảo vệ môi trường. Điều này thể hiện quyết tâm của các bộ, ngành. Song song với đó, các bộ, ngành cũng đang tích cực hoàn thiện quy định về quy chuẩn, tiêu chuẩn bằng quy trình, thủ tục, hướng dẫn đồng bộ và đầy đủ.

Ở địa phương, từng cơ sở đều ban hành nghị quyết để triển khai thực hiện cam kết. Công tác triển khai này khẩn trương, tích cực và quyết liệt. Các doanh nghiệp đã có tinh thần hướng tới để chuyển đổi công nghệ, hướng đến tự xây dựng cho mình lộ trình thực hiện thắng lợi cam kết của Chính phủ.

Tuy nhiên,Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cũng cho rằng, việc triển khai của các bộ, ngành, địa phương vẫn có độ trễ, đặc biệt là chúng ta vừa cải cách bộ máy, sáp nhập các đơn vị hành chính, đặc biệt là cấp tỉnh, cần có khoảng thời gian đi vào ổn định, hoạt động hiệu quả hơn.

Đánh giá về kết quả triển khai các chính sách, nghị quyết liên quan đến mục tiêu Net Zero, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Đồng Ngọc Ba cho rằng, cam kết Net zero đến năm 2050 là một nội dung quan trọng, một bước cụ thể để thể chế hoá chủ trương của Đảng, Nhà nước ta về bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Chủ trương này xuyên suốt, được thực hiện nhiều năm nay, được thể hiện trong các văn kiện, chỉ đạo của Đảng.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Đồng Ngọc Ba nhấn mạnh, Đại hội XIII khẳng định rõ, việc bảo vệ môi trường, sức khoẻ của nhân dân là mục tiêu hàng đầu, kiên quyết loại bỏ những dự án gây ô nhiễm, bảo đảm chất lượng môi trường sống, xây dựng kinh tế xanh, tuần hoàn thân thiện môi trường… Đây chính là chủ trương phát triển bền vững, phản ánh rõ chuyển biến mô hình từ phát triển chiều rộng sang chiều sâu.

Nâng cao ý thức, trách nhiệm

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, quá trình thực hiện cam kết Net Zero vẫn còn đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Dưới góc độ quản lý doanh nghiệp, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần BaBoo King VINA Đỗ Quốc Thái chia sẻ, cần có những biện pháp vĩ mô đột phá để vừa giải quyết lượng phế phẩm lớn, vừa giải quyết được an toàn thực phẩm, gây nguy hại tới cộng đồng. Nếu sắp tới thực phẩm của chúng ta không có nhãn Carbon, sẽ rất khó trong việc xuất khẩu, gây mất cân bằng cán cân xuất nhập khẩu Biochar tại Việt Nam. Và dù tạo ra những lợi ích kinh tế rất lớn nhưng cần sự dẫn dắt từ hành lang pháp lý đến từ Nhà nước. Đó là một trong các nội dung cốt lõi trong chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp thời gian tới

Từ những kết quả bước đầu và thách thức đang đặt ra, đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội Trương Xuân Cừ nhận định, bên cạnh những khó khăn trước mắt cũng như lâu dài đang tồn tại về tài chính, công nghệ... một khó khăn cần được đánh giá là ý thức trách nhiệm của các cá nhân doanh nghiệp, họ chưa coi trọng vấn đề môi trường, nặng về tính toán vấn đề lợi nhuận - đây là một vấn đề rất khó.

Trước đây đất nước ta còn khó khăn, vấn đề môi trường chưa được chú trọng toàn diện. Nhưng đến nay, nếu công nghệ sản xuất lạc hậu sẽ dẫn đến năng suất thấp. Về tài chính là một mặt, đầu tư phải có ý thức từ các doanh nghiệp, chủ sản xuất kinh doanh. Có một thực tế là nhiều hộ gia đình không quan tâm về các chương trình bảo vệ môi trường, mà giữ quan điểm: “Môi trường ô nhiễm chưa chết ngay nhưng không có lãi thì khó khăn”.

Bên cạnh đó, cấp uỷ chính quyền địa phương dù đã được quán triệt nhưng chưa quyết liệt trong chỉ đạo. Thậm chí có những cá nhân, bộ phận nhỏ dung túng cho những các hành vi xâm phạm, vi phạm về môi trường. Cũng có nhiều địa phương do kinh tế khó khăn, áp lực về tăng trưởng… nên mới chỉ tập trung đầu tư vào kinh tế mà xem nhẹ vấn đề môi trường.

Ý thức người dân cũng chưa cao, chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước mới từ các bộ ban ngành, còn người dân thì chưa biết đến. Nhưng chính sách muốn vào được thực tế phải là người dân, cộng đồng, gia đình. Như việc phân loại rác tại nguồn hiện nay cũng chưa làm được, đâu là hữu cơ, đâu là vô cơ… Như vậy, phải có nhiều giải pháp quyết liệt hơn nữa.

Có thể thấy, sau hơn 3 năm Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero với nhiều kết quả đáng ghi nhận từ việc hoàn thiện thể chế, triển khai các chương trình giảm phát thải đến sự chủ động của doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng. Những nỗ lực ấy đã khẳng định quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong tiến trình phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, hành trình hướng tới mục tiêu Net Zero không chỉ có kết quả tích cực mà còn đặt ra không ít khó khăn và thách thức. Và chính trong khó khăn, chúng ta cũng có thể nhận diện nhiều cơ hội mới để bứt phá.

Hoàn thiện thể chế, tận dụng cơ hội để bứt phá

Có thể nói, mục tiêu đưa phát thải ròng khí nhà kính về mức gần bằng 0 vào năm 2050 là một thách thức vô cùng lớn, nhưng đồng thời cũng mở ra nhiều cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, hiện đại và bền vững hơn.

Cơ hội có nhiều nhưng thách thức không nhỏ, thể hiện ở nhiều khía cạnh từ tài chính đến nhân lực, ý thức trách nhiệm, sự vào cuộc có hiệu quả các chủ thể có liên quan và phần quan trọng là về thể chế. Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận pháp luật là một yếu tố không thể giải quyết được hết mọi vấn đề cần phải nhìn ở nhiều khía cạnh.

Chúng ta đã có khung, nếu như nhìn ở góc độ luật đã có quy định khá đầy đủ, nhiều vướng mắc nảy sinh đã nhận diện - ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Đồng Ngọc Ba nhấn mạnh.

Hiện nay, Đảng, Nhà nước rất quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu Net zero. Trong lĩnh vực môi trường, sẽ phải xem xét vấn đề hoàn thiện công nghệ, năng lượng tái tạo, giao thông xanh, lưu trữ năng lượng, sản xuất vật liệu thân thiện môi trường, nông nghiệp carbon, trồng rừng hấp thụ carbon… Những vấn đề này rất thời sự và cần thiết. Ngay ở Kỳ họp thứ Mười tới đây và dự kiến kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khoá mới sẽ sửa nhiều luật trong đó có có những luật liên quan trực tiếp đến bảo vệ môi trường. Đây chính là nỗ lực rất lớn của cả hệ thống chính trị trong việc rà soát, phát hiện và tháo gỡ các điểm nghẽn.