Nên có mục tiêu chung của toàn chương trình sau tích hợp

Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng nay, 19/8, Quốc hội thảo luận tại tổ về: định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và dự thảo Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham gia thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh.

Chuẩn hóa theo mục tiêu, đối tượng, địa bàn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra

Các đại biểu Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh đánh giá hồ sơ dự án Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 đã được chuẩn bị hết sức công phu; nội dung sâu sắc, đầy đủ, cụ thể, tập trung về nguồn lực, về con người cũng như tài chính để đầu tư cho hệ thống tại cơ sở.

Các đại biểu cũng bày tỏ hoàn toàn nhất trí chủ trương hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện nay; cơ bản nhất trí các nội dung sửa đổi, bổ sung và các mục tiêu mà dự thảo Nghị quyết đặt ra, cũng như các vấn đề đã được chỉ ra trong báo cáo thẩm tra của Hội đồng Dân tộc.

Về nguyên tắc chung, Tờ trình đã xác định đúng tinh thần không tích hợp cơ học, không chuyển nguyên trạng các dự án, tiểu dự án vào một "cái vỏ" mới, mà phải chuẩn hóa theo mục tiêu, đối tượng, địa bàn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra.

Nhấn mạnh nguyên tắc tích hợp 4 chương trình phải hình thành 1 chương trình chung quản trị theo kết quả, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung lưu ý, Điều 1 của dự thảo Nghị quyết vẫn cấu trúc mục tiêu gần như là 4 khối mục tiêu cũ "xếp cạnh nhau". Phụ lục 5 cũng xác nhận phần lớn mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể được kế thừa nguyên văn từ 4 Nghị quyết cũ.

Do đó, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung ngay sau phần mở đầu Điều 1 nguyên tắc: "Việc hợp nhất không chỉ là hợp nhất nguồn lực và đầu mối quản lý, mà phải bảo đảm tích hợp thực chất các mục tiêu, nhiệm vụ có cùng đối tượng, địa bàn và kết quả đầu ra".

Tức là, một đối tượng, một hộ gia đình, một cộng đồng hoặc một địa bàn được quản lý theo nhu cầu phát triển tổng thể, hạn chế phân chia chính sách theo ngành. Theo đại biểu, đây là nguyên tắc hết sức quan trọng cho cả Nghị quyết mới.

Trên tinh thần đó, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đề nghị khoản 1, Điều 1 về mục tiêu chung nên có 1 mục tiêu chung thật sự của toàn chương trình. Hiện khoản 1 có 4 điểm a, b, c, d tương ứng với 4 chương trình cũ - điều này đảm bảo tính kế thừa nhưng chưa tạo ra được một mục tiêu chung của chương trình mới.

Do đó, đại biểu đề nghị thêm một đoạn đứng trước khoản a, b, c, d, là: “Mục tiêu chung của chương trình là nâng cao toàn diện chất lượng sống, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân; thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, nhóm dân cư; lấy người dân, hộ gia đình và cộng đồng làm trung tâm; lấy kết quả đầu ra và mức độ cải thiện thực chất đời sống nhân dân làm thước đo; bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau”.

Cần rà soát lại chất lượng một số chỉ tiêu

Đối với khoản 2, mục tiêu đến năm 2030, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhận thấy cần rà soát lại chất lượng một số chỉ tiêu.

Ví dụ, liên quan đến mục tiêu về nông thôn mới, giảm nghèo, dân tộc, dự thảo Nghị quyết nêu "vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn". Theo đại biểu, từ “cơ bản” ở đây rất chung chung, do đó cần quy định rất cụ thể, như giảm tối thiểu bao nhiêu phần trăm số xã, thôn đặc biệt khó khăn so với thời điểm đầu của giai đoạn.

Tương tự, chỉ tiêu thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số đặt mục tiêu bằng 1/2 bình quân chung của cả nước đến cả 2030 và năm 2035, theo đại biểu "gần như không có sự thay đổi gì cả, chưa thể hiện được yêu cầu thu hẹp khoảng cách phát triển". Do đó, cần thiết kế thành một lộ trình, ví dụ năm 2030 là 1/2, năm 2035 phấn đấu 60% hoặc là 70-80% bình quân chung của cả nước.

Về giáo dục, đại biểu đề nghị, không nên đánh đồng giữa đầu tư thiết bị với chất lượng giáo dục. Các mục tiêu trong dự thảo Nghị quyết vẫn chủ yếu "nhắm" vào số lượng trường, lớp, số lượng trường cao đẳng xếp hạng, thiên về cơ sở vật chất.

Đại biểu đề nghị bổ sung các chỉ tiêu về chất lượng học tập hay khoảng cách kết quả học tập giữa vùng khó khăn và bình quân quốc gia, tỷ lệ học sinh bỏ học, tỷ lệ chuyển tiếp, hay là tỷ lệ sinh viên/người học có việc làm phù hợp, hay tỷ lệ chương trình đào tạo gắn với doanh nghiệp, năng lực số, năng lực ngoại ngữ... Hướng tiếp cận như vậy là phù hợp với quản trị hiện nay.

Phân tầng ưu tiên để bố trí ngân sách hợp lý

Liên quan đến phạm vi và đối tượng của chương trình, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, vẫn còn khá rộng, tức là chương trình hiện nay thực hiện trên cả nước, tất cả các đối tượng và có rất nhiều các nhóm nhiệm vụ lớn. "Nếu tích hợp thuần túy như vậy thì có nguy cơ đây là một siêu ngân sách ngành xã hội".

Nêu nhận định trên, đại biểu đề nghị phân thành 3 tầng ưu tiên. Tầng thứ nhất là bắt buộc ưu tiên, như hộ nghèo, cận nghèo, dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, nhóm yếu thế. Tầng thứ hai là dịch vụ xã hội cơ bản phổ quát, như y tế cơ sở, giáo dục cơ bản và văn hóa cộng đồng. Tầng thứ ba là đầu tư chiến lược quốc gia, như các đại học trọng điểm, công nghiệp văn hóa, cơ sở đào tạo nhân lực chất lượng cao...

"Việc phân tầng này là hết sức quan trọng để bố trí ngân sách cho phù hợp, đặc biệt trong trường hợp chúng ta không bố trí đủ ngân sách thì việc ưu tiên theo tầng là hoàn toàn hợp lý và có thể cân đong đo đếm được", đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Trần Thị Diệu Thúy bày tỏ hoàn toàn thống nhất với các chỉ tiêu rất quan trọng trong lĩnh vực y tế đã được dự thảo Nghị quyết đặt ra. Tuy nhiên, đại biểu còn băn khoăn với việc thực hiện các chỉ tiêu này trong thực tiễn. Trong đó, nêu thực tế sau sáp nhập và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp có sự chênh lệch rất lớn về nguồn nhân lực y tế tại các trạm y tế, đại biểu đề nghị tính toán, tạo điều kiện ưu tiên về biên chế, viên chức trong nhân lực y tế tại các trạm y tế cấp xã; có chính sách về thu nhập đối với các cán bộ y tế được điều động hoặc được luân chuyển về trạm y tế cấp xã ở những nơi được xác định là vùng xa, vùng khó khăn...