Nâng mức phạt vi phạm hành chính - cần nhìn nhận thấu đáo từ góc độ chấp hành và thực thi pháp luật

Việc nâng mức phạt có tác dụng răn đe và tạo hiệu ứng xã hội rất lớn

Có ý kiến băn khoăn việc dự thảo Luật nâng mức phạt tối đa như vậy là cao, tuy nhiên, ĐBQH Nguyễn Minh Đức cho rằng, cần nhìn nhận đề xuất này từ thực tiễn.

Theo đại biểu, hiện nay, các loại hình kinh tế phát triển rất đa dạng. Có những hành vi vi phạm pháp luật hành chính trong các lĩnh vực kinh tế chuyên ngành mang lại lợi nhuận, doanh thu rất lớn. Nếu mức phạt chỉ 3 tỷ đồng, kể cả tăng gấp hai lần, thì cũng chỉ như "muối bỏ bể". Điều này dẫn đến nguy cơ nhờn luật, chấp nhận nộp phạt để tiếp tục vi phạm.

"Nếu chỉ so sánh với những hành vi vi phạm thông thường của cá nhân, chẳng hạn như vi phạm trật tự an toàn giao thông hoặc trật tự xã hội, rõ ràng người dân có thể cho rằng mức phạt như vậy là cao. Vì vậy, chúng ta cần nhìn nhận thấu đáo vấn đề từ góc độ chấp hành và thực thi pháp luật", đại biểu Nguyễn Minh Đức nêu quan điểm.

Đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực giao thông, những hành vi đó đã tồn tại từ khi hoạt động giao thông hình thành và pháp luật đã có quy định yêu cầu người dân chấp hành. Khi vi phạm, người vi phạm có thể bị cảnh cáo, phạt tiền hoặc áp dụng các hình thức xử lý vi phạm hành chính khác. Tuy nhiên, đến nay, dù xã hội đã phát triển, mức xử phạt theo quy định hiện hành đã nặng rồi nhưng hành vi vi phạm vẫn tiếp tục diễn ra.

"Điều đó cho thấy cần xem xét nâng mức xử phạt để tăng tính răn đe. Về nguyên tắc, nếu người dân có đầy đủ ý thức pháp luật và nghiêm túc chấp hành pháp luật thì dù mức phạt cao đến đâu, người không vi phạm, tuân thủ đúng pháp luật cũng không bị ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của mình. Vì vậy, cần thống nhất nhận thức về vấn đề này", đại biểu Nguyễn Minh Đức nhấn mạnh.

Cùng với đó, đại biểu cũng trân trọng đề nghị các đại biểu Quốc hội, đặc biệt là các đại biểu công tác trong lĩnh vực công an, quan tâm làm tốt công tác tuyên truyền về dự thảo Luật, giúp người dân hiểu rõ các quy định để thực hiện. Có thể thông qua cảnh sát khu vực, công an phường, công an xã để tuyên truyền trực tiếp đến người dân trên địa bàn.

ĐBQH Trần Thị Diệu Thúy cũng cho rằng, thực tiễn đã cho thấy việc nâng mức phạt có tác dụng răn đe và tạo hiệu ứng xã hội rất lớn. Chúng ta đã thấy rõ điều này qua việc xử phạt vi phạm nồng độ cồn và vi phạm giao thông. Khi mức phạt được nâng lên, ý thức của người dân có sự chuyển biến rất lớn.

"Chưa bao giờ chúng ta thấy rõ tình trạng người sử dụng phương tiện giao thông không dám uống bia, rượu như hiện nay. Ngay cả những người cùng tham gia cuộc nhậu cũng không thể ép bạn bè uống rượu, bia, bởi người đi cùng có thể nói rằng hôm nay tôi phải lái xe".

Theo đại biểu Trần Thị Diệu Thúy, điều đó đã cho thấy tác động thực tế của việc nâng mức phạt. Chúng ta có thể so sánh với các quốc gia khác, nơi người dân có trình độ tuân thủ pháp luật rất cao. Tuy nhiên, với mức độ tuân thủ pháp luật của người dân nước ta ở thời điểm hiện nay, đại biểu bày tỏ quan điểm ủng hộ việc nâng mức phạt xử lý vi phạm hành chính, sau một khoảng thời gian, khi ý thức chấp hành pháp luật được nâng lên, có thể xem xét điều chỉnh mức xử phạt vi phạm hành chính thấp hơn.

Cần nghiên cứu áp dụng mức phạt theo tỷ lệ phần trăm doanh thu đối với một số lĩnh vực cụ thể

Đại biểu Nguyễn Minh Đức cho biết, hiện nay, trong hệ thống pháp luật chuyên ngành, đã có nhiều luật như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh mạng và Luật Cạnh tranh đã áp dụng theo khung của quốc tế, đó là xử phạt theo tỷ lệ phần trăm doanh thu hoặc giá trị thu được từ hành vi vi phạm hành chính. Theo cơ chế này, mức phạt có thể rất cao, không chỉ giới hạn ở mức gấp 2 lần đối với tổ chức, cơ quan là 3 tỷ đồng hay 6 tỷ đồng.

Đại biểu nêu ví dụ thông tin trên báo chí về việc Công ty Meta vừa bị Hội đồng châu Âu phạt tới 25 tỷ USD do vi phạm trong lĩnh vực dữ liệu, chủ yếu là dữ liệu cá nhân. Cơ sở tính phạt được xác định trên tổng doanh thu. Đối với doanh nghiệp có doanh thu hàng trăm tỷ đồng nhưng vi phạm nghiêm trọng, mức phạt 6 tỷ đồng có thể không đủ sức răn đe.

Do đó, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, rà soát, bổ sung vào Điều 24 của dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định theo hướng: bên cạnh mức phạt tối đa 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức như đề xuất, cần nghiên cứu cơ chế áp dụng mức phạt theo tỷ lệ phần trăm doanh thu đối với một số lĩnh vực cụ thể. Có như vậy mới đáp ứng yêu cầu quản trị xã hội và bảo đảm tính răn đe của pháp luật.

Đồng thời, để bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, đại biểu Nguyễn Minh Đức cũng đề nghị cần rà soát, hoàn thiện để bảo đảm mối quan hệ giữa luật chung và luật chuyên ngành. Luật Xử lý vi phạm hành chính là luật gốc; các luật chuyên ngành như Luật Cạnh tranh, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh mạng là luật chuyên ngành quy định việc xử phạt đối với hành vi vi phạm hành chính trong từng lĩnh vực, trong đó có thể áp dụng mức phạt theo tỷ lệ phần trăm doanh thu, vượt mức trần của luật khung.

Vì vậy, cần thiết kế một quy định "quét" để xác định rõ: đối với những lĩnh vực mà luật chuyên ngành đã quy định mức phạt theo tỷ lệ phần trăm doanh thu thì áp dụng theo quy định của luật chuyên ngành. Nếu không, khi triển khai thực hiện sẽ bối rối, không rõ phải áp dụng Luật Xử lý vi phạm hành chính hay luật chuyên ngành, dẫn đến nguy cơ mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật.