Nâng cao năng lực phòng, chống ma túy từ cơ sở

Chiều 5/11, Tổ 16 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, Lai Châu) thảo luận về: chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035.

Đề nghị nâng chỉ tiêu năng lực xác định tình trạng nghiện ma túy ở tuyến xã

ĐBQH Nguyễn Văn Hận (An Giang) bày tỏ nhất trí với sự cần thiết ban hành nghị quyết, cho rằng đây là chủ trương có ý nghĩa cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo nghị quyết chú trọng tăng cường công tác truyền thông, tuyên truyền, nâng cao vai trò của công tác phòng ngừa trong phòng, chống ma túy và tội phạm. Đặc biệt, các chỉ tiêu về truyền thông cho nhóm học sinh, sinh viên, công nhân; phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại học đường và ngăn chặn ma túy xâm nhập học đường được xác định cụ thể. Đây là những nội dung phù hợp với yêu cầu thực tiễn và đòi hỏi của xã hội hiện nay.

Góp ý về các chỉ tiêu chủ yếu đến năm 2030, đại biểu Nguyễn Văn Hận bày tỏ đồng tình với mục tiêu 100% cơ sở cai nghiện ma túy công lập đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy. Tuy nhiên, đối với chỉ tiêu trên 80% số trạm y tế cấp xã trên toàn quốc đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy, đại biểu cho rằng mức này còn thấp và đề nghị cơ quan soạn thảo nâng lên 100% để tạo quyết tâm thực hiện.

Đại biểu phân tích, việc đặt chỉ tiêu trên 80% đồng nghĩa với việc địa phương có thể đạt mục tiêu ngay cả khi mới có 81% số trạm y tế cấp xã đáp ứng yêu cầu, trong khi vẫn còn một bộ phận địa bàn chưa có đủ năng lực xác định tình trạng nghiện ma túy. Dẫn chứng tỉnh An Giang có 102 xã, phường, đặc khu, đại biểu đặt vấn đề: nếu chỉ tiêu dừng ở mức trên 80%, vẫn có thể còn khoảng 20 đơn vị cấp xã chưa đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ này. Nếu những địa bàn đó nằm trong đất liền, việc tiếp cận cơ sở y tế khác có thể ít khó khăn hơn, nhưng nếu rơi vào các xã đảo thì việc di chuyển, phối hợp sẽ phức tạp hơn nhiều.

Bên cạnh đó, địa bàn cấp xã hiện nay khá rộng, việc chuyển người cần xác định tình trạng nghiện đến một cơ sở khác cũng không dễ dàng, đặc biệt tại vùng cao hay các tỉnh vùng biên giới. Nếu trạm y tế cấp xã không đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy, công tác phòng, chống ma túy tại cơ sở sẽ gặp trở ngại, kéo theo khó khăn trong triển khai các bước tiếp theo.

Về nguồn lực thực hiện, đại biểu cho rằng tổng kinh phí dự kiến hơn 45.000 tỷ đồng đến năm 2035 có thể chưa thực sự đáp ứng yêu cầu nếu xét trên quy mô và mặt bằng chung của cả nước. Do đó, trong quá trình triển khai, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, đánh giá để bảo đảm nguồn kinh phí đủ đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

ĐBQH Trình Lam Sinh (An Giang) bày tỏ sự thống nhất cao với chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035. Theo đại biểu, các loại tội phạm không tồn tại hoàn toàn độc lập mà thường có sự chuyển hóa, liên kết với nhau. Tội phạm ma túy có thể là nguồn gốc, điều kiện phát sinh nhiều loại tội phạm khác; ngược lại, các đối tượng phạm tội trong những lĩnh vực khác cũng có thể tìm đến hoạt động mua bán ma túy để có nguồn tiền phục vụ mục đích phạm tội.

Đại biểu nhìn nhận, hiện nay cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, nhiều loại tội phạm nguy hiểm đã xuất hiện trên phạm vi cả nước, trong đó có tội phạm ma túy, tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp và nguy hiểm. Vì vậy, việc mở rộng phạm vi chương trình, bao quát cả công tác phòng, chống ma túy và các loại tội phạm khác là cần thiết, phù hợp với tình hình thực tiễn.

Từ thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm tại địa phương, đại biểu Trình Lam Sinh cũng cho rằng, với mức kinh phí trên 45.000 tỷ đồng cho thời gian 10 năm, phạm vi triển khai trên cả nước, bao gồm toàn bộ các xã, phường, đặc khu tại 34 tỉnh, thành phố thì việc đảm bảo nguồn lực cho từng địa bàn có thể gặp khó khăn. Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc, báo cáo Chính phủ và Quốc hội nghiên cứu các cơ chế tài chính khác để hỗ trợ, bổ sung nguồn lực cho chương trình, bảo đảm đủ điều kiện triển khai các nhiệm vụ đề ra.

Để chương trình sớm đi vào thực tiễn và được thực hiện thống nhất, đại biểu đề nghị sau khi chương trình được thông qua cần sớm ban hành thông tư hướng dẫn cụ thể, rõ ràng, chi tiết; trong đó, đặc biệt chú trọng xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật. Đại biểu nhấn mạnh, nếu thiếu các định mức và hướng dẫn cụ thể, với năng lực thực thi ở cấp xã, cán bộ cơ sở có thể không dám triển khai hoặc nếu thực hiện dễ xảy ra sai sót. Ngược lại, khi có định mức kinh tế - kỹ thuật rõ ràng, các địa phương sẽ có căn cứ để tổ chức mua sắm, thực hiện chi trả, thanh toán và triển khai các nội dung của chương trình đúng quy định.

Phòng ngừa tội phạm trong học sinh cần chú trọng trang bị kỹ năng nhận diện nguy cơ

ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) cũng cơ bản tán thành với sự cần thiết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035. Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo hướng tháo gỡ những điểm nghẽn đã được nhận diện, phân bổ nguồn lực theo đặc thù địa bàn, tăng hiệu quả phòng ngừa cũng như lấy kết quả bền vững làm thước đo.

Về nguyên tắc phân bổ nguồn lực tại khoản 4 Điều 1, đại biểu đồng tình với quy định ưu tiên hỗ trợ ngân sách trung ương cho địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy và tội phạm, địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tuy nhiên, từ thực tiễn tỉnh Lai Châu, đại biểu nhận thấy các địa phương miền núi, biên giới có những đặc thù cần được tính toán trong phân bổ nguồn lực. Cùng một nhiệm vụ phòng, chống ma túy, nhưng chi phí thực hiện tại địa bàn miền núi, biên giới có thể cao hơn nhiều do địa hình chia cắt, khoảng cách xa, dân cư phân tán, điều kiện tiếp cận dịch vụ hạn chế. Nếu áp dụng định mức bình quân theo dân số hoặc số đơn vị hành chính thì khó phản ánh đúng yêu cầu nhiệm vụ.

Do đó, đại biểu đề nghị khi quy định tiêu chí phân bổ vốn cần tính đến chiều dài tuyến biên giới, mức độ phức tạp của tình hình ma túy, khoảng cách địa lý, điều kiện giao thông, khả năng cân đối ngân sách và mức độ thiếu hụt dịch vụ công. Đồng thời, cần ưu tiên nguồn lực cho cấp xã, nơi trực tiếp thực hiện phần lớn các hoạt động phòng ngừa, quản lý người nghiện, hỗ trợ sau cai và xây dựng địa bàn an toàn.

Đại biểu Vũ Minh Đạo cũng nhấn mạnh việc cần quan tâm đúng mức đến phòng ngừa tội phạm trong thanh thiếu niên và hiệu quả của các hoạt động truyền thông, giáo dục. Theo hồ sơ Chương trình, Dự án 2 về truyền thông, xây dựng văn hóa bài trừ tội phạm và vi phạm pháp luật gồm 4 tiểu dự án, trong đó Tiểu dự án 3 về tuyên truyền, giáo dục pháp luật phòng ngừa tội phạm trong học sinh, sinh viên dự kiến bố trí hơn 556 tỷ đồng. Tại điểm c khoản 1 Điều 1, dự thảo đặt mục tiêu trên 50% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai thí điểm mô hình trường học an toàn, không bạo lực học đường, không vi phạm pháp luật.

Đại biểu đồng tình với định hướng này, nhưng cho rằng cần làm rõ hơn nội dung và hiệu quả của mô hình. Đại biểu nhấn mạnh, phòng ngừa tội phạm trong học sinh không thể chỉ dừng ở tuyên truyền, tổ chức hội thi, tập huấn hay xây dựng mô hình hình thức. Điều quan trọng là trang bị kỹ năng nhận diện nguy cơ, phòng tránh ma túy, bạo lực học đường, lừa đảo trực tuyến và các hành vi lôi kéo, lợi dụng người chưa thành niên.

Đại biểu đề nghị Chương trình ưu tiên các hoạt động giáo dục kỹ năng thực hành, tư vấn tâm lý học đường, hỗ trợ học sinh có nguy cơ cao; đồng thời xây dựng tiêu chí đánh giá dựa trên sự thay đổi nhận thức, hành vi và mức độ an toàn thực tế của môi trường giáo dục. Bên cạnh đó, cần làm rõ phần nhiệm vụ mới của Chương trình, tránh trùng lặp với kinh phí hoạt động thường xuyên của ngành giáo dục.