Nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật ở vùng cao

Mở cánh cửa tiếp cận pháp luật bằng công nghệ

Tại Lai Châu, chuyển đổi số bắt đầu từ những việc rất cụ thể: Một người lính ngồi bên bà con, hướng dẫn cách sử dụng điện thoại thông minh, kết nối mạng hoặc cài đặt một ứng dụng cần thiết. Từng thao tác được chỉ dẫn, từng vướng mắc được giải thích theo phương pháp "cầm tay chỉ việc". Qua đó, người dân từng bước làm quen với công nghệ, có thêm phương tiện tiếp cận thông tin, dịch vụ công và tri thức pháp luật.

Ngay từ những ngày đầu triển khai phong trào, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã tổ chức tập huấn kỹ năng chuyển đổi số cho quân nhân tại các đơn vị, đồn biên phòng. Những cán bộ được đào tạo trở thành lực lượng nòng cốt, tiếp tục hướng dẫn đồng đội và người dân trên địa bàn. Từ lực lượng nòng cốt này, mô hình "Thầy giáo quân hàm xanh - Đẩy nhanh chuyển đổi số" được triển khai tại các bản làng biên giới. Lớp học có thể được tổ chức tại nhà văn hóa bản, trong nhà của đồng bào hoặc bất cứ nơi nào người dân cần hỗ trợ; cán bộ biên phòng hướng dẫn trực tiếp trên thiết bị của từng người, lấy khả năng sử dụng thực tế làm thước đo hiệu quả.

Các tổ công tác giúp người dân "xóa mù số" từ những kỹ năng cơ bản như sử dụng điện thoại thông minh, kết nối internet, cài đặt các ứng dụng thiết yếu, tra cứu thủ tục hành chính và nhận diện thông tin xấu độc trên mạng. Cùng với hướng dẫn trực tiếp, các đơn vị còn xây dựng video pháp luật ngắn, tổ chức "lớp học pháp luật số", hướng dẫn sử dụng dịch vụ công và sản xuất hàng trăm tin, bài để người dân có thể tự tìm hiểu trên các nền tảng mạng xã hội.

Một chiếc điện thoại trong tay vì thế không chỉ là phương tiện liên lạc. Khi được hướng dẫn đúng cách, thiết bị này giúp người dân tra cứu thủ tục hành chính, tìm hiểu những quy định liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của mình; đồng thời nâng cao khả năng nhận diện thông tin sai lệch, thủ đoạn lừa đảo và những nội dung xấu độc trên không gian mạng.

Trong số những "thầy giáo" trực tiếp tham gia các lớp "Bình dân học vụ số", Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Mù Cả, Đại úy Lý Duy Khánh là một gương mặt tiêu biểu. Là người con của đồng bào Hà Nhì ở xã Mù Cả, tỉnh Lai Châu, năm 2018, sau khi tốt nghiệp Học viện Biên phòng, Đại úy Lý Duy Khánh được điều động về công tác tại các Đồn Biên phòng Pa Vệ Sử, Ka Lăng. Từ tháng 12/2023 đến nay, anh được phân công trở về vùng biên giới nơi mình sinh ra và lớn lên.

Hiểu tiếng nói, phong tục, tập quán cũng như những khó khăn của đồng bào, Đại úy Lý Duy Khánh cùng đồng đội kiên trì "đi từng bản, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người". Với những người lần đầu tiếp xúc với điện thoại thông minh, cán bộ Biên phòng hướng dẫn từ cách kết nối mạng, sử dụng camera, gọi video, gửi thông tin đến cài đặt những ứng dụng phục vụ đời sống. Qua từng buổi hướng dẫn, người dân dần vượt qua sự lúng túng ban đầu để chủ động sử dụng các tiện ích trên môi trường số.

Đại úy Lý Duy Khánh cho biết, là người con dân tộc Hà Nhì, sinh ra và lớn lên trên chính mảnh đất mình đang công tác, anh rất xúc động khi chứng kiến đồng bào trước đây chỉ quen với công việc nương rẫy, nay đã biết sử dụng điện thoại thông minh, quét mã QR và tra cứu thông tin pháp luật.

Từ việc trang bị kỹ năng số, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu tiếp tục triển khai mô hình "Hòm thư tiếp nhận tin báo tội phạm ẩn danh bằng mã QR" tại các điểm công cộng. Người dân có thể quét mã để gửi thông tin, hình ảnh hoặc video về những vụ việc có dấu hiệu nghi vấn đến lực lượng chức năng một cách nhanh chóng, bảo mật.

Nói bằng tiếng đồng bào để pháp luật dễ hiểu, dễ nhớ

Từ thực tiễn vùng cao, biên giới, cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng nhận thấy, để pháp luật đến với đồng bào, bên cạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, nội dung tuyên truyền còn phải phù hợp với ngôn ngữ, phong tục, nếp nghĩ của từng cộng đồng. Tại Sơn La, yêu cầu đó được cụ thể hóa bằng việc học tiếng dân tộc, tìm hiểu đời sống của người dân và chuyển tải các quy định pháp luật bằng ngôn ngữ quen thuộc của đồng bào.

Đồn Biên phòng Chiềng Sơn, Ban Chỉ huy quân sự tỉnh Sơn La được giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ đoạn biên giới quốc gia dài hơn 11km, với 5 mốc quốc giới; phụ trách địa bàn 2 xã Chiềng Sơn và Xuân Nha với rất đông đồng bào dân tộc Thái, dân tộc H'Mông sinh sống. Đơn vị xác định, muốn tuyên truyền, vận động hiệu quả, cán bộ, chiến sĩ phải hiểu phong tục, tập quán và sử dụng được tiếng nói của đồng bào.

Vì vậy, việc học tiếng dân tộc được cán bộ, chiến sĩ duy trì thường xuyên, bắt đầu từ những lời chào hỏi, cách xưng hô và các câu giao tiếp hàng ngày. Khi nói được tiếng của dân, cán bộ không chỉ truyền đạt nội dung pháp luật thuận lợi hơn mà còn có điều kiện lắng nghe tâm tư, nắm bắt những vấn đề phát sinh tại cơ sở để tuyên truyền sát với nhu cầu thực tế.

Từ yêu cầu "nghe dân nói, nói dân hiểu", những người lính tiếp tục đưa pháp luật đến các bản làng qua mô hình "Tiếng loa Biên phòng". Theo đó, cứ vào 19 giờ tối thứ Bảy hàng tuần, hệ thống loa trên các trục đường thuộc xã Chiềng Sơn lại phát những nội dung tuyên truyền đã được lựa chọn, biên tập phù hợp. Bên cạnh tiếng phổ thông, các bản tin còn được chuyển tải bằng tiếng Thái, tiếng Mông, giúp đồng bào tiếp nhận nội dung bằng chính ngôn ngữ sử dụng trong đời sống hàng ngày.

Không chỉ tuyên truyền qua hệ thống loa cố định, các tổ, đội công tác còn mang loa lưu động đến từng bản. Có những chiếc loa kéo được chằng sau xe máy, theo chân cán bộ, chiến sĩ qua các con dốc, ngõ nhỏ và đến gần khu vực sản xuất của người dân. Bộ đội đến bản nào, nội dung tuyên truyền bằng tiếng nói quen thuộc của đồng bào lại được phát tại bản ấy.

Nội dung tuyên truyền cũng được lựa chọn theo đặc điểm từng địa bàn và những vấn đề đang được người dân quan tâm. Đó có thể là Luật Biên phòng Việt Nam, Luật Biên giới quốc gia; cảnh báo về phương thức, thủ đoạn của tội phạm ma túy, mua bán người và tổ chức xuất, nhập cảnh trái phép; tuyên truyền xóa bỏ hủ tục, phòng cháy, chữa cháy rừng, bảo vệ môi trường, hướng dẫn sản xuất hoặc thông tin phục vụ các sự kiện chính trị quan trọng.

Từ công nghệ số đến tiếng nói của đồng bào, mỗi cách làm đều hướng tới mục tiêu chung là giúp người dân hiểu đúng, thực hiện đúng và hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật. Đó cũng là cách lực lượng Quân đội nhân dân phát huy vai trò trong phổ biến, giáo dục pháp luật, vận động nhân dân và cùng cấp ủy, chính quyền địa phương giữ vững bình yên nơi biên giới.