Năm Hợi và những chính trị gia tuổi Hợi

      Thomas Jefferson (1743 – 1826) Quý Hợi: Đa tài, quyến rũ
      Thomas Jefferson, Ngoại trưởng đầu tiên và Tổng thống thứ ba của Hoa Kỳ, là một trong những chính trị gia có hầu hết các đặc tính tích cực tiêu biểu của các chính trị gia tuổi Hợi: đa tài, được nhiều người yêu mến, có tầm nhìn xa trông rộng và đi lên từ hậu trường của một “vĩ nhân” khác. Ông là tác giả của “Tuyên ngôn độc lập Hoa Kỳ”, một văn bản kiểu mẫu mà các chính trị gia trong các thế kỷ sau luôn “vời đến” khi họ viết tuyên ngôn độc lập cho nước mình hoặc Hiến chương cho 1 tổ chức quốc tế. Không chỉ là nhà chính trị học, luật học và ngoại giao, ông còn là nhà nông học, kiến trúc sư, nhà văn… Cũng do sự cuốn hút quần chúng của ông mà người Mỹ gọi ông một cách chơi chữ là “Man of the People” (cả man và people trong tiếng anh cùng có nghĩa là "con người"). Trong những thế hệ sau của Đảng Cộng hòa, cũng xuất hiện những chính trị gia tuổi Hợi có nhiều tài lẻ được người dân Mỹ ủng hộ rộng rãi, trong đó phải kể đến cố Tổng thống Ronald Reagan và Thống đốc bang California kiêm tài tử điện ảnh Arnold Schwarzenegger.
      Andrew Johnson (1767 – 1845) Đinh Hợi: Kiên trì, sáng tạo, đột phá
      Andrew Johnson, Tổng thống thứ 7 của Mỹ , cầm quyền từ năm 1767-1845 là người theo đuổi những ý tưởng táo bạo về cải cách như hiện đại hóa Đảng Dân chủ, thúc đẩy mở rộng nước Mỹ về phía Tây... Trong đó, tài chính – ngân hàng là lĩnh vực cải tổ táo bạo nhất. Dù vấp phải sự chống đối kịch liệt của giới tài phiệt, Andrew Johnson sau nhiều nỗ lực cũng đã tách được chức năng thương mại ra khỏi ngân hàng quốc gia của Mỹ khi đó, biến ngân hàng quốc gia thành công cụ tài chính của nhà nước. Giai đoạn Andrew Johnson cầm quyền là thời kỳ đầu tiên và duy nhất kể từ trước đến nay Mỹ không phải nợ nước ngoài.
      

Shimon Perez (1923) Quý Hợi: Người đứng sau hậu trường
      Khi nói tới Shimon Perez, chính trị gia gạo cội từng giữ nhiều chức vụ trong Chính quyền Israel, người ta nghĩ tới một nhân vật có tư tưởng ôn hòa, từng được trao giải Nobel hòa bình. Tuy nhiên, trong cả quãng đời hoạt động chính trị của mình, ông chỉ nổi bật trong “hậu trường” của người khác, trong đó phải kể đến cố Thủ tướng Rabin người bạn thân, cũng là người cạnh tranh lớn nhất của Perez trong Công đảng. Ông từng hai lần thua sát nút Rabin trong bầu cử nội bộ Công Đảng, sau đó được ông này chỉ định làm Phó thủ tướng. Tuy nhiên, chính ông là người đã giúp cho bạn mình hoàn thành tốt nhiệm vụ. Vào cuối đời hoạt động chính trị, ông lại tìm được “chủ nhân” mới theo đuổi con đường hòa bình là cựu Thủ tướng Ariel Sharon.  

     James Buchana (1791 – 1868) Tân Hợi: Nhu nhược, yếu đuối
      James Buchana, Tổng thống Hoa Kỳ thứ 15, bị đánh giá là một trong những nhà lãnh đạo Hoa Kỳ nhu nhược và kém cỏi nhất trong lịch sử. Việc ông được Đảng Dân chủ đề cử làm ứng cử viên Tổng thống cũng là bất ngờ, xuất phát từ tình hình rối ren trong nội bộ Đảng Dân chủ cũng như do tình hình đấu tranh về vấn đề buôn bán nô lệ giữa 2 nhóm bang miền Bắc và miền Nam. Các học giả cho rằng 2 phe đều bỏ phiếu cho ông vì họ nghĩ có thể lợi dụng ông. Trong diễn văn nhậm chức, ông đã nói ngay là ông không chủ định làm Tổng thống và sẽ không ra tranh cử nhiệm kỳ 2. Sự nhu nhược của ông, trông chờ vào sự thỏa hiệp của các bang miền Nam là một trong những nhân tố khiến Mỹ rơi vào cuộc nội chiến 1861 – 1865. 

      Đương kim Tổng thống Philippines Gloria Arroyo cũng là một ví dụ về chính khách tuổi Hợi đi lên từ “hậu trường” của người khác, cụ thể là cựu Tổng thống Joseph Estrada. Tuy nhiên, ấn tượng của người ta về đất nước Philippines kể từ khi bà Arroyo cầm quyền lại là tình trạng mất ổn định. Chính phủ và cá nhân bà nhiều lần mất điểm trước công chúng vì những chính sách “tiền hậu bất nhất”. Tiêu biểu là việc bà đưa ra “chính sách kinh tế lễ hội”, cho phép tăng ngày nghỉ để kích cầu. Tuy nhiên, mỗi khi đến dịp lễ, doanh nghiệp và người dân không biết trước có được nghỉ hay không, nghỉ đến bao giờ do Chính phủ không có thông báo. Bên cạnh đó còn là việc bà tuyên bố không ra tranh cử lần 2, nhưng rồi lại “hoãn kế hoạch nghỉ hưu” để sau đó thắng cử một cách đầy tranh cãi. 

      Lý Quang Diệu, nguyên Thủ tướng và hiện là Bộ trưởng Cố vấn Singapore, là một trong những người đứng đầu chính phủ lâu nhất trong lịch sử chính trị thế giới (31 năm, 1959 – 1990). Tuy nhiên, đây không phải là điều vĩ đại nhất khi người ta nghĩ về ông mà là ông có tầm nhìn “của một vĩ nhân” khi xây dựng thành công một đất nước đoàn kết, phát triển dù Singapore là một quốc gia đa sắc tộc, không có bản sắc văn hóa chung, ít tài nguyên và lãnh thổ nhỏ hẹp. Để làm được điều đó, Lý Quang Diệu vừa khuyến khích các nhóm sắc tộc gìn giữ bản sắc của mình, vừa đề ra những chuẩn văn hóa chung, được bảo đảm bằng luật pháp để đoàn kết toàn dân tộc. Điển hình là việc những năm đầu độc lập, ông ngăn cản người Cơ đốc giáo truyền đạo cho người gốc Malay theo đạo Hồi; đồng thời, ông lại dùng các biện pháp mềm để các nhóm người Hoa quên đi phương ngữ của mình mà thay vào đó nói tiếng Hoa phổ thông; đỉnh cao của việc gắn kết văn hóa là việc Singapore chọn tiếng Anh làm ngôn ngữ chính thức bên cạnh tiếng nói của các sắc tộc như tiếng Malay, Hoa, Tamil. Về mặt kinh tế, Singapore, từ thời Lý Quang Diệu cầm quyền, đã là nước đang phát triển, tiên phong trong việc mở cửa thị trường, thu hút đầu tư, tăng cường tỷ trọng công nghiệp – dịch vụ trong nền kinh tế; một mô hình mà hàng thập kỷ sau, nhiều nước đang phát triển khác mới bắt đầu thực hiện.

Vũ Minh