Mỹ thận trọng trước vị Pharaoh mới

Chính quyền của Tổng thống Mỹ Barack Obama đang tỏ ra hết sức thận trọng tránh để lộ quan điểm riêng của mình đối với hai ứng cử viên tổng thống Ai Cập - ông Ahmed Shafiq, cựu Thủ tướng trong chế độ Mubarak và ông Mohammed Mursi – đại diện của tổ chức Anh em Hồi giáo. Cả hai ứng cử viên còn lại này được chính giới Mỹ nhìn nhận là “không lý tưởng đối với các lợi ích của Mỹ”. Các nhà phân tích đã đưa ra hai kịch bản về Ai Cập dưới thời tổng thống mới và tác động của nó đối với quan hệ Washington - Cairo.

Kịch bản thứ nhất – đó là ông Shafiq đắc cử. Nathan Brown, một chuyên gia về Trung Đông tại Đại học George Washington, cho rằng Nhà Trắng không cần thiết phải ủng hộ ứng cử viên theo đường lối thế tục Shafiq. Các chính sách của ứng cử viên này có thể dễ chịu hơn cho Washington so với đối thủ Mursi nhưng sẽ gây bất mãn, chia rẽ và kéo theo những bất ổn trong nước. Việc một quan chức dưới thời tổng thống bị phế truất đắc cử sẽ là mồi lửa thổi bùng lên những bất mãn trong bộ phận lớn người dân Ai Cập - những người tự coi mình là người hùng trong các cuộc xuống đường lật đổ chế độ cũ. Các cuộc biểu tình phản đối, bạo lực đường phố tái diễn sẽ là khó tránh khỏi và tất yếu dẫn tới những bất ổn chính trị, ảnh hưởng tới quan hệ của Ai Cập với các nước lớn. Nathan nhận định mặc dù được một số cử tri đánh giá là người sẽ khôi phục nền trật tự trị an vốn có trước khi nổ ra cuộc cách mạng “Mùa xuân Arập”, song ông Shafiq cũng bị rất nhiều người dân tham gia cuộc cách mạng lật đổ ông Mubarak coi là ứng cử viên không hợp lệ. Trong một dấu hiệu cho thấy sự bất ổn đáng lo ngại mà ông Brown đề cập đến, ngày 28.5, những người biểu tình đã phóng hỏa vào trụ sở của ông Shafiq sau khi Uỷ ban Bầu cử tổng thống Ai Cập chính thức thông báo ông sẽ bước vào vòng bầu cử thứ hai với ứng cử viên Mursi.

Nguồn: The Week

Ở một góc độ khác, nếu giành chiến thắng, ông Shafiq sẽ không “hoàn toàn hợp tác với Mỹ giống như Mubarak đã làm, bởi nếu làm thế, ông sẽ bị suy yếu hơn rất nhiều ở trong nước. Ông Shafiq cũng có thể trở thành một đối tác “khó bảo” bởi lẽ ông cảm thấy Washington đã sẵn sàng “thí con tốt” Mubarak.

Trong trường hợp ứng cử viên Mursi thắng lợi, về mặt chính trị, sẽ không có chuyện tổ chức Anh em Hồi giáo mở rộng vòng tay chào đón Mỹ, song tổ chức này sẽ hợp tác với Washington trong “thời gian ngắn” nhằm giúp giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế của Ai Cập. Với việc Mursi đắc cử, tổ chức Anh em Hồi giáo sẽ được trao quá nhiều quyền lực, thậm chí sẽ nắm vai trò độc quyền trong chính phủ dân chủ đầu tiên tại Ai Cập và sẽ xây dựng nước này thành một quốc gia Hồi giáo cứng rắn như Ảrập Xêút. Câu hỏi khó khăn nhất đối với Washington trong trường hợp này là thủ lĩnh Hồi giáo Mursi sẽ lựa chọn một chính phủ như thế nào.

Ngoài ra, quan hệ khá phức tạp giữa Mỹ và Ai Cập với Israel cũng sẽ là nhân tố tác động tới quan hệ giữa Washington và Cairo trong giai đoạn “hậu mùa  Xuân Ảrập”. Tổ chức Anh Em Hồi giáo và Washington từ lâu đã bất đồng với Mỹ về vấn đề Iran, quan hệ hợp tác an ninh khu vực, sự hiện diện quân sự của Mỹ trong khu vực và nhất là về vấn đề Israel. Nếu Mursi giành chiến thắng, gần như chắc chắn rằng quan hệ hợp tác an ninh chặt chẽ giữa Israel - Ai Cập là điều không tưởng. Không khí “hòa bình lạnh” bao trùm quan hệ Ai Cập và Israel lâu nay sẽ càng trở nên lạnh hơn nếu tổ chức Anh Em Hồi giáo giành chiến thắng.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng cả hai ứng cử viên tổng thống sẽ tìm cách duy trì hiệp ước hòa bình với Israel vì những lý do riêng của mình. Mursi sẽ chấp thuận việc các bộ máy an ninh và quân sự do Mỹ hậu thuẫn vẫn có tiếng nói trong các vấn đề đối ngoại, kể cả đối với vấn đề Israel, và sẽ ưu tiên giải quyết các vấn đề trong nước, như nền kinh tế đang gặp khó khăn của Ai Cập.

Washington được cho là ủng hộ Shafiq, điều đó sẽ đồng nghĩa với việc Washington vẫn ủng hộ chế độ cũ và điều này sẽ hủy hoại uy tín của Mỹ không chỉ ở Ai Cập mà ở khắp thế giới Ảrập.