Mỹ ra tối hậu thư, Ukraine còn lựa chọn nào?

Mỹ đang thúc giục Ukraine phản hồi bản đề xuất hòa bình gồm 28 điểm do các đặc phái viên Mỹ và Nga soạn thảo ngay đầu tuần tới. Trong bối cảnh vụ bê bối tham nhũng làm suy yếu bộ máy lãnh đạo và tình hình chiến trường diễn biến bất lợi, Tổng thống Volodymyr Zelensky buộc phải thừa nhận các lựa chọn của mình đang bị thu hẹp rõ rệt.

Mỹ “siết” gọng kìm với Ukraine

Chính quyền Tổng thống Donald Trump tin rằng, thời điểm gây sức ép buộc Ukraine phải đi đến một thỏa thuận hòa bình với Nga đã chín muồi, khi chính quyền Tổng thống Zelensky đang chịu áp lực nội bộ sau vụ bê bối tham nhũng liên quan tới các quan chức cấp cao và Bộ trưởng, bị cáo buộc nhận hàng triệu USD tiền hối lộ từ tập đoàn năng lượng hạt nhân quốc gia.

Tại chiến trường, việc thiếu hụt nhân lực khiến tuyến phòng thủ xuất hiện lỗ hổng, giúp quân đội Nga đạt được một số bước tiến nhỏ. Đồng thời, kế hoạch của châu Âu cung cấp tài chính cho ngân sách năm sau của Ukraine thông qua khoản vay gắn với tài sản Nga bị đóng băng cũng chưa chắc chắn.

Trong nước, một khảo sát của Viện Xã hội học Quốc tế Kiev cho thấy, tỷ lệ người dân ủng hộ đàm phán hòa bình tăng mạnh từ 10% năm 2022 lên 74% hiện nay.

“Khi vị thế của ông Zelensky đang suy yếu như hiện nay, người Ukraine sẽ buộc phải chấp nhận thỏa thuận”, một quan chức cấp cao Nhà Trắng phát biểu.

Tổng thống Donald Trump đã đặt thời hạn chót cho ông Zelensky đến ngày 24/11 để ký vào thỏa thuận, nếu không sẽ đối mặt với nguy cơ mất sự hỗ trợ về tình báo và quân sự từ Mỹ.

“Mỹ đã ngụ ý rất rõ ràng rằng họ kỳ vọng Ukraine đồng ý với một thỏa thuận hòa bình”, một quan chức Mỹ cho hay. “Bất kỳ điều chỉnh nào nếu có cũng sẽ do chính Tổng thống quyết định”.

Nội dung bản đề xuất 28 điểm

Theo bản dự thảo công bố bởi một nghị sĩ Ukraine, đề xuất của Mỹ và Nga bao gồm các điều khoản then chốt:

Ukraine phải sửa đổi hiến pháp để từ bỏ mục tiêu gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Ukraine phải công nhận quyền kiểm soát của Nga đối với toàn bộ Donetsk và Luhansk, bao gồm cả các khu vực hiện do Kiev nắm giữ.

Quy mô quân đội Ukraine bị giới hạn ở mức 600.000 quân (hiện ước tính hơn 800.000).

Không được phép có binh sĩ NATO đồn trú tại Ukraine, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch an ninh hậu chiến do châu Âu xây dựng.

Đổi lại, Ukraine sẽ được tiếp cận tài sản Nga đang bị phong tỏa để phục vụ tái thiết, và nhận “bảo đảm an ninh tin cậy” - cam kết hỗ trợ quân sự nếu Nga tấn công trở lại, dù chưa nêu chi tiết cụ thể.

Với Nga, thỏa thuận mở đường cho các mục tiêu lớn: trở lại Nhóm G8, hội nhập kinh tế toàn cầu và mở rộng các cơ hội đầu tư cùng Mỹ.

Không nhiều lựa chọn cho Ukraine

Để giảm bớt sức ép, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã lập tức tìm kiếm sự hậu thuẫn từ châu Âu. Ông đã điện đàm với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Anh Keir Starmer, khẳng định Ukraine sẽ phối hợp chặt chẽ với các đồng minh châu Âu trước khi đưa ra bước đi tiếp theo.

Chiến lược này từng giúp Ukraine duy trì vị thế trong các giai đoạn khó khăn khi Washington và Kiev xảy ra bất đồng. Châu Âu lo ngại sâu sắc về hệ quả an ninh nếu Nga giành ưu thế rõ rệt trên chiến trường và nhiều lần lên tiếng can thiệp khi Ukraine bị áp lực từ Mỹ.

Năm nay, các lãnh đạo EU đã hỗ trợ mua vũ khí Mỹ cho Ukraine sau khi Washington cắt giảm viện trợ; họ cũng bay sang Washington để thể hiện sự ủng hộ ông Zelensky sau cuộc gặp giữa ông Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin hồi tháng 8. Châu Âu hiện cũng đang phản ứng gay gắt với kế hoạch 28 điểm, cho rằng thỏa thuận có thể khiến Ukraine bị tổn hại an ninh lâu dài.

Dù vậy, trong bài phát biểu trước toàn dân ngày hôm qua, 21/11, Tổng thống Zelensky cũng đã phải thừa nhận tình thế tiến thoái lưỡng nan của Ukraine hiện tại: Hoặc chấp nhận những yêu cầu cứng rắn từ Mỹ và Nga, hoặc đối mặt nguy cơ mất đi sự hỗ trợ vốn đã suy giảm từ Washington. Ông cho biết phần lớn viện trợ quân sự của Mỹ đã bị thu hẹp, chủ yếu chỉ còn chia sẻ thông tin tình báo.

“Đây là một trong những thời điểm khó khăn nhất trong lịch sử chúng ta”, Tổng thống Ukraine nói. “Ukraine có thể buộc phải lựa chọn giữa mất đi phẩm giá hoặc nguy cơ đánh mất đối tác then chốt”.

Nhà lãnh đạo Ukraine cho biết sẽ tuân thủ hiến pháp, đưa ra “các phương án thay thế”, đồng thời nhấn mạnh Kiev không né tránh đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.

Thời điểm quyết định

Phía Nga hiện vẫn giữ thái độ kín tiếng về kế hoạch 28 điểm. Tuy nhiên, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitri Peskov hôm qua tuyên bố, Ukraine cần đàm phán “càng sớm càng tốt” để tránh mất thêm lãnh thổ.

Tổng thống Vladimir Putin, trong chuyến thị sát tại sở chỉ huy, khẳng định Nga sẵn sàng thảo luận kế hoạch này hoặc tiếp tục chiến đấu. Các nhà phân tích tại Ukraine nhận định Moscow đang tận dụng thời điểm Kiev suy yếu vì bê bối tham nhũng và tranh cãi về tài sản Nga bị đóng băng để thúc ép đàm phán.

Trong bối cảnh những tín hiệu cứng rắn từ Nhà Trắng cho thấy, Washington muốn định hình lộ trình hòa bình theo cách đem lại kết quả sớm nhất có thể, Tổng thống Ukraine đang đứng trước bài toán khó nhất kể từ đầu cuộc xung đột: Vừa phải bảo vệ các lợi ích cốt lõi về an ninh và chủ quyền, vừa phải duy trì sự ủng hộ từ đối tác chiến lược quan trọng nhất của mình, trong khi vẫn phải đối mặt với những thách thức nội bộ và sức ép dư luận về khả năng nhượng bộ.

Sự kết hợp của những yếu tố này khiến không gian lựa chọn của Tổng thống Zelensky ngày càng bị thu hẹp. Kết cục vẫn phụ thuộc vào việc Kiev có thể duy trì sự cân bằng giữa đáp ứng kỳ vọng của Washington và bảo vệ lợi ích chiến lược của mình hay không - một nhiệm vụ không hề đơn giản trong bối cảnh hiện nay. Quan trọng, thời gian không còn nhiều.