Mỹ khởi động tiến trình rút khỏi Công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu

Theo bản ghi nhớ do Nhà Trắng công bố cùng các thông tin đăng tải trên mạng xã hội, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tiến hành rút Mỹ khỏi UNFCCC - khuôn khổ pháp lý chính cho hợp tác quốc tế về biến đổi khí hậu, đồng thời rút khỏi hàng chục tổ chức quốc tế khác.

Nếu được thực thi đầy đủ, quyết định này sẽ khiến Mỹ không còn tư cách tham gia các cuộc đàm phán khí hậu toàn cầu, trong bối cảnh phần lớn các quốc gia xem ứng phó biến đổi khí hậu là ưu tiên hàng đầu. Động thái này được dự báo có thể làm gia tăng bất đồng giữa Washington và các đồng minh.

UNFCCC được Mỹ ký kết và Thượng viện phê chuẩn năm 1992, dưới thời Tổng thống George H.W. Bush. Hiệp ước không áp đặt nghĩa vụ cắt giảm cụ thể nhiên liệu hóa thạch hay lượng phát thải, mà đặt mục tiêu ổn định khí nhà kính ở mức ngăn chặn “sự can thiệp nguy hiểm của con người đối với hệ thống khí hậu”.

Công ước này cũng thiết lập cơ chế đàm phán thường niên giữa các quốc gia, được biết đến là các hội nghị thượng đỉnh khí hậu của Liên Hợp Quốc. Dưới khuôn khổ UNFCCC, Nghị định thư Kyoto (1995) và Hiệp định Paris (2015) đã được đàm phán và thông qua, đánh dấu những cột mốc quan trọng trong hợp tác khí hậu toàn cầu. Ngoài ra, UNFCCC yêu cầu các nước thành viên nộp báo cáo định kỳ về lượng phát thải quốc gia - nghĩa vụ mà chính quyền Trump bị cho là đã không thực hiện trong năm nay.

Việc rút khỏi UNFCCC được xem là bước lùi tiếp theo của Mỹ trong hợp tác đa phương. Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố, Washington sẽ không tiếp tục “lãng phí nguồn lực và uy tín ngoại giao” cho các thể chế mà chính quyền cho là không còn phù hợp với lợi ích quốc gia, đồng thời nhấn mạnh Mỹ chỉ tìm kiếm hợp tác ở những diễn đàn phục vụ trực tiếp người dân nước này.

Ở chiều ngược lại, cựu Ngoại trưởng và đặc phái viên khí hậu Mỹ John Kerry chỉ trích quyết định trên, cho rằng đây là bước đi gây tổn hại đến lợi ích lâu dài của Mỹ và làm suy yếu vai trò lãnh đạo toàn cầu của nước này trong lĩnh vực khí hậu.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh rút Mỹ khỏi Hiệp định Paris ngay trong ngày đầu tiên nhậm chức nhiệm kỳ mới. Với động thái liên quan đến UNFCCC, Mỹ có thể trở thành quốc gia đầu tiên rút khỏi hiệp ước khí hậu nền tảng này, vốn có sự tham gia của hầu như tất cả các quốc gia trên thế giới.

Về mặt pháp lý, việc rút khỏi UNFCCC vẫn còn gây tranh cãi, do hiệp ước đã được Thượng viện phê chuẩn. Tuy nhiên, trong trường hợp Quốc hội tham gia vào quá trình này, đa số đảng Cộng hòa được cho là sẽ ủng hộ quyết định của Nhà Trắng.

Nếu việc rút lui hoàn tất, Mỹ sẽ không còn tham gia chính thức các hội nghị khí hậu thường niên và điều này có thể làm dấy lên nghi ngờ về cam kết lâu dài của nước này đối với các thỏa thuận quốc tế khác. Một số chuyên gia cảnh báo, động thái của Mỹ có thể khiến các quốc gia khác xem xét lại mức độ gắn kết của họ với UNFCCC, ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán khí hậu toàn cầu.

Quyết định này được đưa ra sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ rà soát hàng loạt cam kết quốc tế theo một sắc lệnh hành pháp. Theo Nhà Trắng, Mỹ sẽ rút khỏi tổng cộng 66 tổ chức quốc tế mà chính quyền cho rằng “không còn phục vụ lợi ích quốc gia”, trong đó có nhiều cơ quan thuộc Liên Hợp Quốc như UN Water, UN Oceans, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc và Cơ quan Liên Hợp Quốc về Bình đẳng Giới và Trao quyền cho Phụ nữ.

Ngoài ra, Mỹ cũng rút khỏi Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), cơ quan khoa học từng đoạt giải Nobel chuyên công bố các báo cáo đánh giá về tình trạng nóng lên toàn cầu. Dù các nhà khoa học Mỹ có thể vẫn tham gia với tư cách cá nhân, quyết định này được cho là sẽ ảnh hưởng đến sự tham gia chính thức của các cơ quan liên bang.

Danh sách còn bao gồm một số tổ chức không thuộc Liên Hợp Quốc, như Diễn đàn Chống khủng bố Toàn cầu, Viện Địa lý và Lịch sử Liên Mỹ và Trung tâm Khoa học và Công nghệ tại Ukraine. Trước đó, chính quyền Tổng thống Trump cũng đã rút Mỹ khỏi một số tổ chức quốc tế lớn, trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).