Mỹ đang chuẩn bị kịch bản nào cho Iran?

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong những ngày gần đây đã được trình lên một danh sách mở rộng các phương án quân sự tiềm tàng nhằm vào Iran, với mục tiêu gây thêm thiệt hại cho các cơ sở hạt nhân, năng lực tên lửa của nước này hoặc làm suy yếu giới lãnh đạo tối cao tại Tehran. Thông tin do nhiều quan chức Mỹ tiết lộ cho thấy phạm vi lựa chọn hiện nay rộng và quyết liệt hơn đáng kể so với những đề xuất mà Washington cân nhắc chỉ vài tuần trước.

Theo các nguồn tin, những phương án mới không chỉ dừng lại ở các đòn không kích tầm xa mà còn bao gồm cả khả năng lực lượng đặc nhiệm Mỹ tiến hành các cuộc đột kích vào những mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran. Bối cảnh cũng đã thay đổi: làn sóng biểu tình từng bùng phát tại Iran đã bị trấn áp mạnh, trong khi Washington tiếp tục gây sức ép buộc Tehran nhượng bộ trên nhiều hồ sơ an ninh cốt lõi.

Mục tiêu kép: hạt nhân và ảnh hưởng khu vực

Chính quyền Mỹ cho rằng, Iran cần thực hiện thêm các bước cụ thể để chấm dứt nỗ lực phát triển vũ khí hạt nhân và ngừng hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm bị phương Tây coi là gây bất ổn tại Trung Đông. Các nhóm này bao gồm Hamas, Hezbollah và lực lượng Houthi ở Yemen - những tác nhân mà Israel và một số nước Ảrập xem là đe dọa trực tiếp đến an ninh khu vực.

Bên cạnh yêu cầu dừng hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium, Washington được cho là còn muốn Iran từ bỏ kho dự trữ hạt nhân hiện có, trong đó có lượng uranium đã được làm giàu ở mức gần đạt cấp độ chế tạo vũ khí. Các đòi hỏi khác bao gồm hạn chế tầm bắn và số lượng tên lửa đạn đạo trong kho vũ khí Iran, điều mà giới phân tích nhận định sẽ tác động sâu sắc tới năng lực răn đe chiến lược của Tehran.

Giới chức Mỹ thừa nhận những điều kiện này ở mức rất cao và khả năng Iran chấp nhận toàn bộ là không lớn. Tuy nhiên, việc công khai các lựa chọn quân sự được xem là một phần trong chiến lược gây sức ép nhằm kéo Tehran trở lại bàn đàm phán.

Chưa có quyết định cuối cùng

Các quan chức cho biết, Tổng thống Donald Trump chưa phê chuẩn bất kỳ hành động quân sự nào và cũng chưa lựa chọn phương án cụ thể trong số các kịch bản do Lầu Năm Góc xây dựng. Nhà Trắng vẫn khẳng định ưu tiên giải pháp ngoại giao, dù đồng thời nhấn mạnh Mỹ có “nhiều lựa chọn” nếu đàm phán không đạt kết quả.

Người phát ngôn Nhà Trắng cho biết, Tổng thống hy vọng không cần sử dụng vũ lực, song cho rằng Iran nên đạt được một thỏa thuận trước khi “quá muộn”. Trên mạng xã hội, ông Donald Trump cũng cảnh báo quân đội Mỹ sẵn sàng hành động “nhanh chóng và quyết liệt nếu cần thiết”, đồng thời kêu gọi Tehran “ngồi vào bàn” đàm phán về một thỏa thuận không có vũ khí hạt nhân khi thời gian đang cạn dần.

Một số quan chức thừa nhận việc phát đi thông điệp cứng rắn về quân sự mang tính “tín hiệu răn đe”, nhằm tăng đòn bẩy cho con đường ngoại giao.

Các kịch bản quân sự được cân nhắc

Trong số những lựa chọn được nêu ra, rủi ro cao nhất là phương án bí mật đưa lực lượng đặc nhiệm vào lãnh thổ Iran để phá hủy hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng đối với các cơ sở hạt nhân chưa bị ảnh hưởng trong các đợt tấn công trước đó. Quân đội Mỹ từ lâu đã huấn luyện cho các nhiệm vụ đặc biệt dạng này, song giới chức thừa nhận mức độ phức tạp và nguy hiểm là rất lớn.

Một kịch bản khác là tiến hành loạt không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự và lãnh đạo cấp cao, với tính toán rằng sự xáo trộn lớn có thể làm thay đổi tương quan quyền lực bên trong Iran. Tuy nhiên, chưa rõ kịch bản này sẽ dẫn tới cấu trúc quyền lực nào, hay liệu một chính quyền kế nhiệm có cởi mở hơn với Mỹ hay không.

Ngoài ra, Israel được cho là thúc đẩy phương án Washington cùng tham gia tái tấn công chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, sau khi Tehran bị cho là đã khôi phục phần lớn năng lực này. Đối với Israel, năng lực tên lửa tầm xa của Iran là mối đe dọa an ninh trực tiếp.

Mức độ rủi ro an ninh

Một số quan chức Mỹ cho rằng, cách tiếp cận hiện nay có điểm tương đồng với chiến dịch gây sức ép kéo dài mà Washington từng áp dụng với Venezuela. Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh Iran là đối thủ có năng lực quân sự, địa lý và chính trị phức tạp hơn nhiều, do đó mọi chiến dịch tiềm tàng sẽ khó khăn và nguy hiểm hơn đáng kể.

Ngay trong nội bộ chính quyền Mỹ cũng có nhận thức rằng, bất kỳ hoạt động quân sự mở rộng nào nhằm vào Iran đều có thể kéo theo phản ứng mạnh, không chỉ từ Tehran mà còn từ các lực lượng đồng minh của nước này trong khu vực.

Phía Iran đã phát đi cảnh báo rằng mọi cuộc tấn công của Mỹ sẽ bị coi là hành động chiến tranh và sẽ bị đáp trả. Điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ leo thang thành xung đột khu vực quy mô lớn.

Tranh cãi pháp lý và chính trị

Một vấn đề khác là cơ sở pháp lý cho hành động quân sự nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ. Dù các Tổng thống gần đây từng ra lệnh tiến hành các đòn tấn công hạn chế mà không cần Quốc hội thông qua, nhưng một chiến dịch mở rộng nhằm làm suy yếu hoặc thay đổi chính quyền Iran có thể đặt ra những câu hỏi pháp lý nghiêm trọng hơn.

Giới quan sát cho rằng, chính quyền Mỹ nhiều khả năng sẽ viện dẫn các cáo buộc về việc Iran hỗ trợ khủng bố trong bất kỳ lập luận pháp lý nào, tương tự như cách Washington từng biện minh cho vụ không kích tiêu diệt tướng Qassim Suleimani năm 2020.

Gia tăng hiện diện quân sự

Song song với các tính toán chiến lược, quân đội Mỹ đã tăng cường hiện diện tại khu vực. Một nhóm tác chiến tàu sân bay với các máy bay chiến đấu hiện đại đang hoạt động trong phạm vi có thể tiếp cận các mục tiêu tại Iran. Mỹ cũng điều thêm máy bay tấn công, hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot và Hệ thống phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) nhằm bảo vệ lực lượng trong khu vực trước nguy cơ trả đũa.

Máy bay ném bom tầm xa đặt tại Mỹ được duy trì trong trạng thái sẵn sàng cao hơn bình thường, cho thấy Washington muốn bảo đảm các lựa chọn quân sự luôn khả dụng nếu có quyết định chính trị.

Trong bối cảnh chưa có đồng thuận cuối cùng về mục tiêu và quy mô hành động, các phương án đối với Iran vẫn đang được thảo luận trong nội bộ chính quyền Mỹ. Diễn biến sắp tới sẽ phụ thuộc vào cách Tehran phản ứng trước sức ép hiện nay, cũng như tính toán của Washington giữa rủi ro quân sự, hệ lụy khu vực và cơ hội ngoại giao.