Mỹ đang chọn nhóm đồng minh riêng trong NATO?

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang loại trừ một số đồng minh lớn khỏi cuộc họp của các thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vào tháng tới, sau những lời đe dọa trước đây về việc lên danh sách các quốc gia “tốt và xấu” dựa trên sự ủng hộ của họ đối với các chính sách của Washington.

NATO xuất hiện dấu hiệu phân hóa từ cách tiếp cận của Mỹ

Theo 6 nhà ngoại giao nắm rõ quá trình chuẩn bị, cuộc họp dự kiến diễn ra tại Ba Lan, do người đứng đầu chính sách của Lầu Năm Góc Elbridge Colby thúc đẩy. Về cơ bản, đây là một nhóm công tác nhằm thảo luận các vấn đề liên quan tương lai của NATO.

Tuy nhiên, việc một số quốc gia không được mời đã thu hút sự chú ý, bởi trong số đó có những nước giữ vai trò quan trọng trong năng lực quốc phòng của châu Âu. Anh, Pháp và các nước Baltic đều là thành viên NATO, đồng thời thuộc nhóm các quốc gia có mức chi tiêu quốc phòng đáng kể.

Một quan chức thuộc một quốc gia đồng minh không được mời cho biết nước này đang tìm cách làm rõ tiêu chí và mục đích của các cuộc họp, đồng thời cho biết chưa nhận được nhiều thông tin về quá trình chuẩn bị.

Những diễn biến này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục yêu cầu các đồng minh NATO tăng đóng góp cho quốc phòng và chia sẻ trách nhiệm an ninh lớn hơn với Mỹ.

Nhóm đồng minh được lựa chọn

Theo Politico, ông Colby đã tổ chức hai cuộc họp tương tự với đại diện của Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan, Ba Lan, Đức và Hà Lan. Các cuộc họp này được biết đến với tên gọi Nhóm Bergen (Bergen Group), theo tên thành phố Bergen của Na Uy, nơi diễn ra cuộc gặp đầu tiên hồi tháng 6.

Một nhà ngoại giao của một quốc gia tham dự cho biết nhóm này không nhằm chia tách NATO mà muốn xây dựng những ý tưởng có thể được đưa ra thảo luận trong toàn liên minh.

“Đây có thể là động lực cho quá trình chuyển đổi của toàn bộ liên minh”, nhà ngoại giao này nói, đồng thời thừa nhận một số đồng minh không hài lòng vì bị loại khỏi các cuộc thảo luận.

Theo những người nắm rõ quá trình chuẩn bị, Đan Mạch có thể trở thành nước tiếp theo được mời tham gia nhóm, trong bối cảnh Washington và Copenhagen vừa đạt thỏa thuận nhằm mở rộng sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland.

Sau cuộc họp tại Bergen hồi tháng 6, ông Colby mô tả các quốc gia tham gia là những “đồng minh NATO đang nhanh chóng đáp ứng các cam kết chi tiêu đạt được tại The Hague, có quy mô để đóng góp và sẵn sàng bắt tay vào những công việc thực tế”.

Tại một hội nghị ở Washington trong tháng này, ông Colby nhấn mạnh mục tiêu là “kéo toàn bộ liên minh cùng tiến lên”, qua đó xây dựng một NATO “tốt hơn và mạnh hơn, bền vững hơn” và giúp châu Âu nâng cao năng lực quân sự.

Những tuyên bố này cho thấy Washington đang thúc đẩy một cách tiếp cận trong đó các đồng minh có năng lực quốc phòng và mức đóng góp phù hợp với yêu cầu của Mỹ được kỳ vọng đóng vai trò tích cực hơn trong việc định hình các sáng kiến của liên minh.

Sức ép chia sẻ gánh nặng

Cách tiếp cận mới của Washington được đặt trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump và các quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ nhiều lần yêu cầu các thành viên NATO tăng chi tiêu quốc phòng. Ông Trump cũng nhiều lần chỉ trích NATO về mức độ đóng góp của các thành viên và cho rằng Mỹ đã phải gánh phần lớn chi phí bảo đảm an ninh cho các đồng minh.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cũng từng nói về khái niệm “đồng minh kiểu mẫu” và cảnh báo những nước không ủng hộ các lợi ích của Mỹ có thể phải đối mặt với hậu quả.

Hồi tháng 4, Politico đưa tin Nhà Trắng từng xem xét một dạng “danh sách” nhằm phân biệt những đồng minh đáp ứng hoặc không đáp ứng các ưu tiên của Tổng thống Trump, trong đó có khả năng áp dụng các biện pháp khác nhau đối với từng nước.

Việc hình thành các nhóm hợp tác nhỏ trong NATO không phải là điều hoàn toàn mới. Ông Colby từ lâu quan tâm đến các cơ chế thảo luận quy mô hạn chế giữa các nước thành viên. Tuy nhiên, việc lựa chọn một số nước để tham gia các cuộc thảo luận mới đang làm dấy lên câu hỏi về cách thức bảo đảm sự gắn kết trong toàn liên minh.

Bài toán đoàn kết của NATO

Đối với những quốc gia không được mời, vấn đề không chỉ nằm ở việc họ không tham gia một cuộc họp cụ thể, mà còn liên quan đến cách các quyết định về tương lai NATO được hình thành.

Một số đồng minh được mời cũng đặt câu hỏi tại sao những nước có năng lực quốc phòng lớn như Anh lại không nằm trong nhóm thảo luận, trong khi nhiều quốc gia đã đạt hoặc vượt các mục tiêu chi tiêu quốc phòng mà chính quyền Tổng thống Trump yêu cầu.

Một trong các nhà ngoại giao tham gia nhóm Bergen cho rằng việc chia NATO thành các nhóm có thể tạo ra những hệ quả đối với cả Mỹ và châu Âu. Việc cân bằng giữa thúc đẩy những nước có năng lực đóng góp lớn hơn và duy trì sự gắn kết chung sẽ là một trong những vấn đề đáng chú ý đối với NATO trong thời gian tới.