Mùa hoa sở ở Bình Liêu

Từ cây làm củi đến cây làm giàu

Sau chuyến hành trình khá vất vả, vượt những con đường uốn lượn quanh co, chúng tôi đã đặt chân đến huyện miền núi Bình Liêu. Từ trên cao, bức tranh vùng biên càng thêm thơ mộng bởi hoa sở trắng ngần nở rộ khắp các triền đồi, cánh rừng, xóm làng như bức thảm hoa trải dài. Đầu đông, khi những làn sương mỏng giăng khắp các nẻo vùng cao cũng là thời điểm hoa sở đua nở khoe sắc. Phó trưởng phòng NN và PTNT huyện Lê Thị Thu Hương tự hào giới thiệu: Đây là loài hoa được trồng nhiều ở huyện miền núi Bình Liêu, bởi trong các loài cây trồng rừng, cây sở là một trong những loài có giá trị kinh tế cao. Trước đây, sở là loài cây mọc hoang trong rừng nên người dân chỉ biết dùng làm củi, không đem lại giá trị kinh tế, tuy nhiên, từ khi có thương lái từ Trung Quốc sang thu mua hạt sở, người dân đã bắt đầu ý thức được giá trị của loài cây này. Hiện, cây sở được chế biến ép thành tinh dầu, phục vụ cho ngành chế biến thực phẩm cũng như làm hương liệu công nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Hoa sở Bình Liêu	Nguồn: qtv.vn

Tới thăm cơ sở chế biến ép dầu sở của HTX Phát Triển Xanh, Giám đốc HTX Hoàng Tiến Thắng cho biết: Đến mùa thu hoạch sở, người dân phơi khô quả, lấy hạt đem rang chín rồi ép lấy dầu, đem đun sôi dùng dần. Sản phẩm chính của cây sở là hạt để ép dầu ăn, ngoài ra bã vỏ quả được dùng chiết dầu thô để sản xuất xà phòng, tách bỏ độc tố làm thức ăn cho gia súc… Hạt sở khi chưa ép dầu, bán được từ 15.000 - 20.000 đồng/kg, nhưng khi ép thành dầu bán được 150.000 - 200.000 đồng/lít. Hiện cơ sở mỗi ngày bán ra thị trường gần 100 lít dầu sở, đem lại nguồn thu nhập cao ổn định cho gia đình. Sản phẩm dầu sở nếu được đầu tư, quảng bá tốt hơn hoàn toàn có thể trở thành thương hiệu đặc trưng riêng của Bình Liêu - ông Thắng khẳng định.

Tuy nhiên, Phó trưởng phòng NN và PTNT huyện Lê Thị Thu Hương lo lắng: Dù là cây trồng chính, mang lại hiệu quả kinh tế, song do đầu ra không ổn định, tiêu thụ bấp bênh khiến việc trồng cây sở còn gặp nhiều khó khăn. Hầu hết các hộ chủ yếu thu hạt hoặc ép dầu rồi gom lại để bán sang Trung Quốc. Do bị các thương lái Trung Quốc ép giá nên tình trạng được mùa mất giá thường xuyên diễn ra. Đáng nói, thói quen canh tác lâu năm của các hộ chưa biết cách chăm sóc đúng kỹ thuật nên năng suất, chất lượng của hạt và dầu sở chưa cao đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc tăng diện tích trồng cây sở ở huyện.

Thương hiệu mới cho Bình Liêu

Trước thực trạng khó khăn trong trồng và phát triển kinh tế từ cây sở, Trưởng phòng NN và PTNT huyện Đoàn Xuân Trang trăn trở: Mặc dù có nhiều tiềm năng phát triển, nhưng do chưa nắm được hiện trạng, cũng như giải pháp quy hoạch phát triển rừng trồng trên địa bàn, nên việc gây trồng và phát triển cây sở ở Bình Liêu chưa thực sự phát huy mạnh. Tại Bình Liêu, cây sở đã được trồng từ năm 1940 (ở thôn Nặm Tút, xã Lục Hồn), đến giai đoạn từ 1980 - 1993 được trồng nhiều ở các xã khác. Rừng sở trồng gần đây nhất vào năm 2005 ở thôn Khe Lánh 3 (xã Vô Ngại) và thôn Pắc Liềng (xã Tình Húc). Từ năm 2005 trở lại đây, gần như không có rừng sở nào trên địa bàn huyện được trồng mới. Vì vậy, việc khôi phục và phát triển cây sở trên địa bàn huyện là việc cần thiết, không chỉ bảo tồn nguồn gene cây sở, góp phần bảo vệ cho các rừng phòng hộ, mà còn giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho các hộ dân.

Ông Trang cũng cho biết: Để phát triển rừng trồng sở theo hướng bền vững, kết hợp giữa lợi ích kinh tế với mục tiêu bảo vệ môi trường sinh thái và rừng phòng hộ trên địa bàn, UBND huyện đã phê duyệt Dự án Khôi phục và phát triển cây sở giai đoạn 2014 - 2020. Dự án được triển khai đã nâng cao năng suất quả, chất lượng dầu của các hộ trồng cây sở. Hiện trên địa bàn huyện có 3 cơ sở thu mua hạt và chế biến ép dầu sở. Vào vụ thu hoạch sở, một ngày các cơ sở có thể ép được 5 - 6 tấn hạt. Bên cạnh hỗ trợ vốn, giống, khoa học kỹ thuật cho các hộ trồng sở, dự án còn lo đầu ra sản phẩm cho các hộ qua kết nối, hợp đồng bán sản phẩm với các công ty dầu thực phẩm trong và ngoài nước. Dù mới được triển khai, song dự án bước đầu đã tạo ra vùng trồng nguyên liệu tập trung và sản phẩm dầu sở đang trở thành thương hiệu đặc trưng mới của huyện Bình Liêu.

Dự án được triển khai cũng là tín hiệu vui đối với nhiều hộ dân trồng sở tại địa phương. Không giấu được sự phấn khởi, Giám đốc HTX Phát Triển Xanh Hoàng Tiến Thắng chia sẻ: Nhờ dự án, gia đình tôi đã mạnh dạn đầu tư hơn 200 triệu đồng mua máy ép, không chỉ phục vụ cho gia đình mà còn đáp ứng nhu cầu ép hạt của các hộ trồng sở trong xã, mang lại lợi nhuận gấp đôi so với bán hạt. Với thuận lợi đó, sang năm tới chắc chắn gia đình tôi sẽ mở rộng diện tích trồng cây sở, phát triển nhiều hơn nữa các sản phẩm từ loại cây này.

Với nỗ lực không ngừng của các cấp chính quyền cùng người dân, hoa sở đã và đang trở thành đặc sản riêng của huyện vùng biên này, không chỉ thu hút khách du lịch, mà còn trở thành một trong những loại cây chủ lực đem lại nguồn thu nhập chính, góp phần giảm nghèo bền vững cho người dân địa phương.