Một quốc gia tuyên bố tình trạng khẩn cấp vì HIV: Làn sóng lây nhiễm bùng phát do ma túy đá
Tại quốc đảo Thái Bình Dương này, tỷ lệ lây nhiễm HIV gia tăng kỷ lục: theo ước tính cứ 60 người trưởng thành thì có 1 người đang sống chung với virus HIV.
Fiji một điểm đến du lịch nổi tiếng với văn hóa thân thiện, những bãi biển cát trắng và rạn san hô trù phú, hiện đang phải vật lộn với dịch bệnh HIV. Chính phủ nước này ngày 17/9 đã chính thức tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế quốc gia về HIV, trong bối cảnh số ca mắc mới gia tăng đột biến, song hành cùng sự bùng nổ của nạn sử dụng ma túy đá (methamphetamine).
Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Y tế Fiji, Tiến sĩ Ratu Atonio Lalabalavu nhấn mạnh trong một tuyên bố trên mạng xã hội rằng các biện pháp kiểm soát dịch thông thường hiện không còn đủ sức ngăn chặn cuộc khủng hoảng: “Hôm nay, tôi chính thức tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế quốc gia tại Fiji. Quyết định này thể hiện mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh và yêu cầu một sự ứng phó khẩn cấp, phối hợp đồng bộ trên toàn quốc”.
Quyết định này được đưa ra dựa trên nghị quyết của Nội các Fiji từ ngày 9/9.
Tỷ lệ lây nhiễm HIV tăng phi mã
Theo báo cáo từ Bộ Y tế Fiji, tỷ lệ nhiễm HIV trong dân số đã tăng ở mức báo động.
Tỷ lệ người trưởng thành nhiễm HIV hiện ở mức 1/60, tăng vọt so với tỷ lệ 1/167 cách đây 5 năm. Cứ 50 phụ nữ mang thai thì có 1 người có kết quả xét nghiệm dương tính với HIV.
Theo Tổ chức Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS (UNAIDS), Fiji hiện là một trong những quốc gia có tốc độ gia tăng ca nhiễm HIV nhanh nhất thế giới, với số ca mắc mới tăng gấp 12 lần trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2025.
Nguyên nhân: Ma túy đá và các rào cản xã hội
Sự bùng nổ của dịch bệnh tại quốc đảo chưa đầy 1 triệu dân này bắt nguồn từ nhiều yếu tố phức tạp. Thứ nhất, nước này là một điểm nóng trung chuyển ma túy. Fiji trở thành trạm trung chuyển ma túy trong khu vực, dẫn đến tình trạng sử dụng ma túy đá (methamphetamine) nội địa gia tăng nhanh chóng.
Thứ hai, việc sử dụng chung kim tiêm không an toàn và thiếu tiếp cận với bơm kim tiêm sạch là nguyên nhân trực tiếp khiến virus lây lan mạnh.
Thứ ba là những thách thức với hệ thống y tế: nhận thức cộng đồng thấp, định kiến xã hội nặng nề cùng sự thiếu hụt về năng lực xét nghiệm và điều trị đã đẩy cuộc khủng hoảng lên đỉnh điểm.
Theo thống kê của UNAIDS về các ca bệnh rõ đường lây nhiễm tại Fiji, hơn 50% xuất phát từ quan hệ tình dục không an toàn và trên 42% liên quan đến tiêm chích ma túy.
Bên cạnh đó, trong khoảng 9.100 người đang sống chung với HIV ở Fiji vào năm 2025, chỉ có 39% biết rõ tình trạng bệnh của mình và vỏn vẹn 22% được tiếp cận điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV).
Lời thức tỉnh cho thế giới
Trong phát biểu của mình, Bộ trưởng Lalabalavu cho biết chính quyền sẽ triển khai hành động “nhanh chóng” nhằm kiểm soát tình hình. Các giải pháp trọng tâm bao gồm mở rộng quy mô xét nghiệm và điều trị trên diện rộng, nâng cao khả năng tiếp cận thuốc dự phòng trước lây nhiễm, đồng thời chính thức đưa chương trình trao đổi kim tiêm và bơm tiêm sạch vào vận hành.
Nhấn mạnh về yếu tố tâm lý và xã hội, ông Lalabalavu cũng nhắc nhở người dân không kỳ thị, xa lánh hay đe dọa người nhiễm HIV, bởi “sự kỳ thị chỉ đẩy người bệnh ra xa khỏi chính những dịch vụ y tế có thể cứu sống họ”.
Tình trạng dịch bệnh ngày càng gia tăng ở Fiji đi ngược lại xu hướng toàn cầu, vốn đã đạt được những tiến bộ vượt bậc trong cuộc chiến chống HIV. Tuy nhiên, đánh giá về động thái của chính quyền Fiji, bà Winnie Byanyima, Giám đốc Điều hành UNAIDS, nhận định đây là “lời nhắc nhở đắt giá cho toàn thế giới rằng đại dịch AIDS vẫn chưa kết thúc”.
“Dịch HIV có thể biến chuyển rất nhanh, đòi hỏi hệ thống y tế và cộng đồng của mỗi quốc gia phải luôn trong tư thế sẵn sàng ứng phó”, bà Byanyima nhấn mạnh. “Fiji đã nhận thức đúng đắn tính cấp bách của thời điểm hiện tại và đang quyết liệt đẩy mạnh hành động”. Tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia ở quốc đảo này chính là bước khởi đầu bắt buộc để huy động mọi nguồn lực tài chính, y tế và sự hỗ trợ quốc tế để ngăn chặn dịch bệnh chết người này.
