Một năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấpThành công được đo bằng niềm tin của người dân

Những tín hiệu tích cực sau một năm vận hành

- Xin cảm ơn bà Ramla Khalidi đã dành thời gian cho Báo Đại biểu Nhân dân. Thưa bà, ngày 1/7 là tròn một năm Việt Nam vận hành mô hình chính quyền 3 cấp, trong đó có 2 cấp chính quyền địa phương. Bà đánh giá như thế nào về những tác động ban đầu của mô hình này đối với việc cung cấp dịch vụ công ở địa phương?

- Đây là một thời điểm rất phù hợp để nhìn lại những kết quả bước đầu của quá trình cải cách. UNDP đã phối hợp với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh thực hiện một nghiên cứu đánh giá nhanh về việc cung cấp dịch vụ công trong bối cảnh Việt Nam triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc khảo sát nhằm ghi nhận trải nghiệm của người dân cũng như đội ngũ cán bộ cơ sở trong quá trình tiếp cận và cung cấp các dịch vụ công thiết yếu.

Kết quả cho thấy nhiều tín hiệu tích cực tại cấp xã. Phần lớn người dân được khảo sát bày tỏ sự ủng hộ đối với việc tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương. Nhiều ý kiến cho rằng việc bỏ cấp quận/huyện giúp tăng cường sự tương tác trực tiếp giữa người dân với chính quyền cấp phường/xã.

Mức độ hài lòng đối với các thủ tục hành chính thông thường vẫn duy trì ở mức cao, đạt 4,1/5 điểm. Có tới 91% người được hỏi đánh giá đội ngũ công chức có năng lực chuyên môn tốt và 94% hài lòng với thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy chính quyền cấp phường/xã đang phải thích ứng với khối lượng công việc và trách nhiệm lớn hơn đáng kể. Nhiều cán bộ hiện đảm nhận các lĩnh vực công việc đa ngành vốn trước đây do các đơn vị chuyên môn cấp huyện phụ trách. Điều này cũng đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp.

Sau một năm, những kết quả đạt được cho thấy sự nỗ lực rất lớn của chính quyền địa phương trong việc duy trì chất lượng cung cấp dịch vụ công trong bối cảnh chuyển đổi thể chế sâu rộng. Trong thời gian tới, việc tiếp tục hoàn thiện quy trình hành chính, tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ và điều chỉnh chính sách dựa trên bằng chứng thực tiễn sẽ có ý nghĩa quan trọng để người dân được hưởng đầy đủ hơn những lợi ích của cải cách.

Củng cố nền tảng cho mô hình quản trị mới

- Qua quá trình nghiên cứu, bà nhận thấy những điểm mạnh và những điểm nghẽn thể chế nào đang xuất hiện trong giai đoạn chuyển đổi hiện nay ở Việt Nam?

- Theo tôi, một trong những điểm mạnh nổi bật nhất của Việt Nam là cam kết của chính quyền địa phương và đội ngũ công chức trong việc duy trì liên tục hoạt động cung cấp dịch vụ công, đồng thời thích ứng với những nhiệm vụ mới được giao.

Điều đáng chú ý là người dân cũng thể hiện niềm tin vào hướng đi của cuộc cải cách. Hơn 60% số người được khảo sát cho rằng chính quyền địa phương hiện dễ tiếp cận hơn, các thủ tục hành chính trở nên đơn giản hơn và những lo ngại về quan liêu hành chính đã giảm đáng kể.

Đánh giá cũng cho thấy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp có tiềm năng giúp rút ngắn quy trình hành chính, đẩy nhanh quá trình ra quyết định và tăng cường trách nhiệm giải trình ở địa phương. Đây là những nền tảng quan trọng để xây dựng một nền quản trị lấy người dân làm trung tâm và có khả năng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chúng tôi nhận thấy chính quyền địa phương đang quản lý các chức năng rộng hơn, đồng thời thích ứng với các sắp xếp tổ chức và phương pháp làm việc mới. Người dân cũng cho biết rằng nhiều khi khoảng cách họ phải đi để tiếp cận các dịch vụ công đã tăng lên sau khi sáp nhập các tỉnh - một điểm mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã chỉ ra.

Nhìn chung, cuộc cải cách đã tạo nền tảng vững chắc cho một mô hình quản trị địa phương tinh gọn hơn. Thách thức trong giai đoạn tới là tiếp tục củng cố những kết quả đã đạt được thông qua tăng cường năng lực địa phương, hoàn thiện hệ thống số và nâng cao hiệu quả thực thi.

Ba trụ cột bảo đảm phân cấp hiệu quả

- Theo bà, qua một năm, những điều kiện then chốt nào cần được bảo đảm để quá trình phân cấp, phân quyền ở Việt Nam phát huy hiệu quả, đặc biệt về năng lực, tài chính và hạ tầng số?

- Kinh nghiệm từ năm đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở Việt Nam cho thấy cải cách thể chế chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được hỗ trợ bởi các hệ thống đủ mạnh, nguồn lực phù hợp và các thể chế có năng lực thực thi.

Phân cấp không đơn thuần là việc chuyển giao chức năng và nhiệm vụ từ cấp trên xuống cấp dưới. Điều quan trọng là chính quyền địa phương phải có đủ nguồn lực, công cụ và năng lực để thực hiện hiệu quả những nhiệm vụ đó.

Từ những quan sát của chúng tôi, có ba yếu tố đặc biệt quan trọng.

Thứ nhất là nguồn nhân lực. Khi chính quyền cấp xã đảm nhận ngày càng nhiều nhiệm vụ phức tạp, đội ngũ cán bộ cần được trang bị các kỹ năng liên ngành, năng lực giải quyết vấn đề và cơ hội học tập liên tục. Các chương trình đào tạo và phát triển năng lực cần được thiết kế sát hơn với nhu cầu thực tế của địa phương. Đồng thời, các chính sách nhân sự và cơ chế khuyến khích cũng cần tạo điều kiện để cán bộ cơ sở yên tâm công tác và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Thứ hai là nguồn lực tài chính. Phân cấp hành chính và phân cấp tài chính cần được thực hiện song hành. Những nhiệm vụ được giao chỉ có thể được thực hiện hiệu quả khi đi kèm với nguồn lực tài chính đầy đủ, ổn định và được quản lý tốt. Việc tiếp tục nâng cao năng lực quản lý tài chính công ở địa phương sẽ góp phần bảo đảm các xã có đủ điều kiện để thực hiện các nhiệm vụ mới.

Thứ ba là chuyển đổi số. Trong bối cảnh chính quyền địa phương đảm nhận ngày càng nhiều chức năng phức tạp, các hệ thống số tích hợp có thể giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tính minh bạch và chất lượng dịch vụ. Việc tiếp tục đầu tư vào liên thông dữ liệu, số hóa thông tin và phát triển các dịch vụ công trực tuyến lấy người dân làm trung tâm sẽ góp phần phát huy tối đa hiệu quả của những sáng kiến như Cổng Dịch vụ công Quốc gia.

Có thể nói, phân cấp là một quá trình học hỏi và thích ứng liên tục. Những kinh nghiệm tích luỹ được trong năm đầu tiên sẽ là cơ sở quan trọng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện mô hình trong thời gian tới.

Mục tiêu cuối cùng là phục vụ người dân tốt hơn

- Theo bà, đâu là những yếu tố quyết định để cải cách chính quyền địa phương 2 cấp trở thành một cuộc chuyển đổi thực chất trong nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia của Việt Nam?

- Từ góc nhìn của UNDP, cải cách chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là một cuộc sắp xếp lại bộ máy hành chính. Đây là cơ hội để nâng cao chất lượng quản trị công, giúp các thể chế phục vụ người dân hiệu quả hơn, minh bạch hơn và dễ tiếp cận hơn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy tác động thực sự của các cuộc cải cách không chỉ phụ thuộc vào thay đổi cơ cấu tổ chức mà còn phụ thuộc vào việc các hệ thống, nguồn lực, năng lực và công nghệ có được điều chỉnh phù hợp để hỗ trợ những thay đổi đó hay không.

Vì vậy, việc tiếp tục đầu tư cho năng lực của chính quyền địa phương, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tăng cường ra quyết định dựa trên bằng chứng sẽ là những yếu tố có ý nghĩa quyết định trong giai đoạn tiếp theo.

Bên cạnh đó, tính bao trùm cũng là một yếu tố rất quan trọng. Trong quá trình triển khai, cần tiếp tục quan tâm đến nhu cầu của mọi nhóm dân cư, bao gồm người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ cũng như người dân ở vùng sâu, vùng xa, để bảo đảm mọi người đều được hưởng lợi từ cải cách.

Mục tiêu cuối cùng của cuộc cải cách không phải chỉ là xây dựng một cơ cấu hành chính mới. Mục tiêu lớn hơn là hình thành một hệ thống quản trị có khả năng đáp ứng tốt hơn nhu cầu và nguyện vọng của người dân, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội vào chất lượng và khả năng tiếp cận của các dịch vụ công.

Suy cho cùng, mọi cuộc cải cách quản trị đều hướng đến con người và niềm tin. Đó là niềm tin rằng các thể chế công có thể cung cấp dịch vụ chất lượng; niềm tin rằng tiếng nói của người dân được lắng nghe; và niềm tin rằng những thay đổi về thể chế sẽ mang lại những cải thiện thực chất trong đời sống hàng ngày. Nếu cải cách giúp củng cố được niềm tin đó giữa người dân và Nhà nước, tác động của nó sẽ vượt xa phạm vi tái cơ cấu hành chính và đóng góp tích cực cho sự phát triển bền vững của Việt Nam trong dài hạn.

- Xin cảm ơn bà!