Một mái nhà - Muôn tấm lòng: Bài 1: Từ căn nhà dột nát đến mái ấm của cả cộng đồng

Giấc mơ dưới mái nhà dột nát

Những đêm mưa ở vùng cao Tuyên Quang, tiếng gió rít qua những vách gỗ cũ kỹ át cả tiếng người. Trong căn nhà gỗ đã mục nát theo thời gian của gia đình anh Vàng Tờ Hùng (thôn Lùng Mười, xã Quản Bạ, tỉnh Tuyên Quang) mỗi khi mây đen kéo đến cũng là lúc cả nhà lại thấp thỏm. Những chiếc chậu, chiếc xoong cũ được mang ra đặt khắp nền nhà để hứng nước mưa rơi qua khe mái. Hai đứa con nhỏ nép sát bên mẹ, còn người cha gần như thức trắng, chỉ sợ căn nhà không thể chống chọi thêm một trận mưa lớn nữa. "Mỗi lần mưa lớn là cả nhà thức trắng. Nước dột khắp nơi. Gió lùa lạnh buốt, chỉ sợ mái nhà không trụ nổi. Làm chỉ đủ ăn từng bữa nên tôi chưa bao giờ dám nghĩ sẽ có ngày xây được nhà mới cho vợ con...", anh Vàng Tờ Hùng nghẹn ngào nhớ lại. Song, đó không phải là câu chuyện của riêng gia đình anh Vàng Tờ Hùng.

Men theo những cung đường quanh co giữa núi đá tai mèo sắc nhọn, chúng tôi đến nhiều thôn, bản xã vùng cao Quản Bạ. Xen giữa màu xanh bạt ngàn của núi rừng Tây Bắc vẫn còn những căn nhà gỗ xiêu vẹo, những mái lợp đã bạc màu, những bức tường nghiêng ngả theo năm tháng. Phía sau mỗi căn nhà ấy là một gia đình nhiều năm chống chọi với đói nghèo, bệnh tật và sự khắc nghiệt của thiên nhiên.

Ở thôn Bảo An, căn nhà sàn của bà Hà Thị Nghiêm cũng trong tình trạng tương tự. Những cây cột gỗ mục ruỗng chỉ còn chống đỡ căn nhà một cách tạm bợ. Người phụ nữ ngoài 50 tuổi, sức khỏe yếu, không ít lần phải sang nhà hàng xóm trú tạm mỗi khi mưa to gió lớn. "Tôi chỉ mong có một mái nhà chắc chắn để không còn phải chạy đi ở nhờ mỗi lúc trời nổi giông. Nhưng hoàn cảnh khó khăn nên chẳng dám nghĩ đến...", bà Nghiêm xúc động.

Không riêng gia đình anh Vàng Tờ Hùng hay bà Hà Thị Nghiêm, ở thôn Tam Sơn 4, anh Chu Thống Tài (người dân tộc Dao) cũng từng nhiều năm sống trong căn nhà trình tường đã dột nát nghiêm trọng.

Những bức tường đất nứt toác, từng mảng vách bong tróc để lộ lớp phên nứa bên trong, cột gỗ nghiêng lệch, mái ngói xô lệch sau nhiều mùa mưa gió. Mỗi trận mưa lớn, nước len qua từng kẽ mái, thấm xuống nền nhà; những ngày gió mạnh, cả gia đình chỉ biết thấp thỏm lo căn nhà có thể đổ sập bất cứ lúc nào. Là hộ nghèo nhiều năm liền, cuộc sống của gia đình anh Chu Thống Tài chủ yếu dựa vào nương rẫy. Thu nhập bấp bênh khiến việc sửa chữa hay xây mới ngôi nhà gần như nằm ngoài khả năng của gia đình. “Có lúc nhìn bức tường đất rơi từng mảng, tôi chỉ biết lấy tre chống tạm. Ban đêm mưa gió, cả nhà không ai ngủ yên. Chúng tôi chỉ mong có một căn nhà chắc chắn để các con không còn phải sống trong cảnh lo sợ mỗi mùa mưa bão”, anh Tài chia sẻ.

Ở nơi vùng cao này, với nhiều hộ nghèo, căn nhà không đơn thuần là nơi ở. Đó còn là tài sản lớn nhất của cả một gia đình, là chỗ dựa để họ yên tâm lao động, nuôi con ăn học và gây dựng cuộc sống. Thế nhưng khi cái ăn, cái mặc còn chưa đủ đầy thì giấc mơ về một mái nhà kiên cố vẫn mãi là điều xa xỉ.

Thực tế, nhiều hộ nghèo ở các xã vùng cao của tỉnh Tuyên Quang vẫn sống trong những căn nhà tạm, xuống cấp nghiêm trọng. Khi cuộc sống còn phụ thuộc vào vài nương ngô, vài sào lúa, việc tích góp để xây dựng một ngôi nhà gần như vượt ngoài khả năng của họ.

Có những gia đình ba thế hệ cùng sinh sống trong căn nhà tạm chưa đầy vài chục mét vuông. Có hộ nhiều năm chỉ dám chắp vá từng tấm ván, thay từng mảnh mái vì không đủ điều kiện xây mới. Mỗi mùa mưa đến lại thêm một mùa lo lắng. Chính trong bối cảnh ấy, chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát do Chính phủ phát động đã mở ra hy vọng cho các hộ nghèo tại đây. Nhưng để biến chủ trương thành hiện thực ở nơi vùng cao khắc nghiệt này chưa bao giờ là câu chuyện dễ dàng. Bởi lẽ, địa hình chia cắt, nhiều bản làng nằm cheo leo trên núi đá, đường giao thông nhỏ hẹp khiến xe chở vật liệu không thể tiếp cận. Chi phí vận chuyển tăng cao, trong khi nhiều hộ dân không có vốn đối ứng. Ở một số nơi, việc thay đổi tập quán dựng nhà, xóa bỏ những quan niệm cũ cũng cần rất nhiều thời gian và sự kiên trì vận động của cán bộ cơ sở. Vậy nên, để mỗi căn nhà được khởi công, phía sau đó là nhiều cuộc họp dân, nhiều lần rà soát đối tượng, những chuyến đi đến từng hộ gia đình để nắm hoàn cảnh, tháo gỡ khó khăn. Không chỉ hỗ trợ kinh phí, chính quyền địa phương còn phải tính toán phương án vận chuyển vật liệu, huy động lực lượng giúp dân và đôn đốc tiến độ từng công trình.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Quản Bạ Nguyễn Hải Dương cho biết, địa phương xác định xóa nhà tạm, nhà dột nát không chỉ là nhiệm vụ bảo đảm an sinh xã hội mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng của cả hệ thống chính trị. Ngay từ khi triển khai, xã đã rà soát kỹ từng trường hợp, bảo đảm việc hỗ trợ đúng đối tượng, công khai, minh bạch. Đồng thời phân công cán bộ, các tổ chức đoàn thể phụ trách từng hộ để theo dõi, tháo gỡ khó khăn trong quá trình xây dựng.

Rồi suốt cả quá trình triển khai cũng đã gặp không ít trở ngại do địa hình miền núi chia cắt, giao thông khó khăn, nhiều tuyến đường nhỏ hẹp khiến việc vận chuyển vật liệu tốn nhiều thời gian, chi phí; thời tiết mưa nắng thất thường cũng ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Tuy nhiên, với tinh thần "vượt nắng, thắng mưa", các lực lượng từ cán bộ xã, ban quản lý thôn, đoàn viên thanh niên, lực lượng vũ trang đến chính các hộ dân đều tranh thủ từng ngày thời tiết thuận lợi để vận chuyển vật liệu, đẩy nhanh tiến độ xây dựng.

"Mỗi căn nhà hoàn thành không chỉ giúp một hộ nghèo có nơi ở an toàn trước mùa mưa bão, mà còn tạo nền tảng để người dân yên tâm lao động sản xuất, từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững. Đó cũng là minh chứng sinh động cho sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân khi cả cộng đồng cùng chung tay vì những hoàn cảnh khó khăn", ông Nguyễn Hải Dương nhấn mạnh.

Mái ấm được dựng bằng nghĩa đồng bào

Những ngày sau đó, con đường dẫn vào nhà anh Hùng, bà Nghiêm bỗng chốc trở nên nhộn nhịp hơn thường lệ. Từng chuyến xe chở cát, đá, xi măng dừng lại ở chân dốc. Những đoạn đường quá hẹp, xe không thể đi tiếp thì vật liệu được chia nhỏ, chuyển bằng xe máy, xe cải tiến, thậm chí gùi bộ vào tận nơi.

Có mặt trên công trường, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Quản Bạ Bùi Quốc Hùng cùng nhiều đoàn viên tất bật vận chuyển vật liệu, phụ hồ, dựng khung nhà. Những chiếc áo xanh tuổi trẻ thấm đẫm mồ hôi giữa mệt nhọc của lao động nhưng trên gương mặt mỗi người ai lấy đều rạng rỡ, ánh lên niềm vui... "Lực lượng đoàn viên thanh niên luôn xác định việc hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo là trách nhiệm và cũng là niềm tự hào của tuổi trẻ. Từ vận chuyển vật liệu, san nền, dựng khung nhà đến lợp mái, ở đâu người dân cần, ở đó có màu áo xanh tình nguyện của thanh niên", anh Hùng chia sẻ.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Quản Bạ Nguyễn Hải Dương: "Thực hiện chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, địa phương đã huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc góp sức ngày công lao động; phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị, thường xuyên kiểm tra tiến độ và lấy kết quả thực hiện làm thước đo trách nhiệm. Riêng năm 2025, xã đã huy động hơn 1.000 ngày công lao động, hoàn thành xóa 121 căn nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo". Theo ông Nguyễn Hải Dương, điều đáng quý nhất của chương trình không chỉ nằm ở số lượng căn nhà được hoàn thành, mà còn ở sự thay đổi trong nhận thức và trách nhiệm của cả cộng đồng. Khi người dân nhìn thấy chính quyền đồng hành, đoàn thể sát cánh và bà con trong thôn cùng chung tay giúp đỡ, niềm tin vào chủ trương của Đảng, Nhà nước càng được củng cố.

Sau thời gian thi công, căn nhà cấp bốn kiên cố của gia đình anh Vàng Tờ Hùng đã được hoàn thành. Mái tôn mới nổi bật giữa màu xanh núi rừng. Những bức tường vừa quét vôi vẫn còn thơm mùi sơn mới. Nền nhà sạch sẽ, khô ráo, thay thế hoàn toàn căn nhà gỗ xiêu vẹo từng gắn bó với gia đình anh suốt nhiều năm.

Những đêm đầu tiên chuyển vào nhà mới, trời lại đổ mưa. Nhưng lần này, gia đình anh Hùng không còn tất bật đặt chậu hứng nước, cũng không còn thấp thỏm nhìn lên mái nhà mỗi khi gió lớn ùa về. Trong căn nhà mới rộng hơn 60m², ánh đèn điện hắt xuống nền gạch còn mới. Tiếng mưa rơi trên mái tôn giờ chỉ còn là âm thanh của sự bình yên.

Niềm vui giống như phép số nhân, ở thôn Bảo An, gia đình bà Hà Thị Nghiêm cũng đã được chuyển về căn nhà mới. Người phụ nữ từng nhiều lần phải chạy sang nhà hàng xóm tránh mưa bão giờ đã có nơi ở vững chãi. "Từ ngày có nhà mới, tôi không còn nơm nớp lo mỗi khi trời chuyển gió. Điều khiến tôi xúc động hơn cả là trong căn nhà này có công sức của rất nhiều người. Mỗi viên gạch, mỗi bao xi măng đều chứa đựng tình cảm của đồng bào dành cho gia đình tôi", bà Nghiêm nghẹn ngào.

Ngày nhận bàn giao nhà, anh Chu Thống Tài không giấu được xúc động. "Tôi chưa bao giờ nghĩ gia đình mình có thể xây được ngôi nhà đẹp như hôm nay. Nếu chỉ dựa vào sức lao động của hai vợ chồng thì có lẽ nhiều năm nữa cũng không làm nổi. Đây là ngôi nhà được dựng lên từ sự quan tâm của cả cộng đồng".

Những căn nhà mới của anh Vàng Tờ Hùng, bà Hà Thị Nghiêm hay anh Chu Thống Tài chỉ là ba trong hàng trăm mái ấm đã được dựng lên từ Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát ở xã Quản Bạ nói riêng và tỉnh Tuyên Quang nói chung. Đằng sau mỗi mái nhà là hàng trăm ngày công, là sự sẻ chia của cán bộ, chiến sĩ, đoàn viên thanh niên, nhà hảo tâm và bà con lối xóm. Chính sự đồng lòng ấy đã biến điều tưởng như không thể thành hiện thực, để những ước mơ bình dị nhất của người nghèo được chạm tới.