Mở rộng không gian phát triển từ các khu đô thị lấn biển

Sáng 21/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị.

Cơ chế đề xuất chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng cơ chế, chính sách nhằm thể chế hóa các chủ trương của Trung ương về xây dựng, phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; quản lý, khai thác hiệu quả không gian đất, biển; khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng. Đồng thời, thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị về rà soát các chính sách chung áp dụng đối với các dự án đô thị lấn biển.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, nhiều quốc gia đã lấn biển để khắc phục giới hạn về quỹ đất. Các dự án này đều có quy mô đặc biệt lớn và được điều chỉnh bằng khuôn khổ pháp lý riêng, ổn định.

Nước ta có hơn 3.260 km bờ biển, 28 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có biển, trong khi quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp.

Dự án lấn biển khác cơ bản so với lấn biển thông thường, có ba đặc thù pháp luật hiện hành chưa xử lý: đất chưa hình thành khi lập quy hoạch; quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài; cần khối lượng vật liệu san lấp đất lớn. Do đó, cơ chế đề xuất chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển, không điều chỉnh hoạt động lấn biển nói chung.

Sau khi tiếp thu các ý kiến đóng góp, dự thảo đã thu hẹp đáng kể, lược bỏ toàn bộ chính sách về tài chính, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh, hải quan, miễn thị thực và quy định từ bỏ quyền khởi kiện; không quy định khác Luật Đất đai và Luật Địa chất, Khoáng sản; không miễn, giảm thủ tục về môi trường.

Về nguyên tắc, dự án phải phù hợp với quy hoạch, bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển, không cản trở hoạt động hàng hải; được quyết định trên cơ sở đánh giá đầy đủ điều kiện về tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động tới khu vực ven biển và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân.

Đối với nhà đầu tư chiến lược, trình tự lựa chọn, điều kiện ưu đãi, nghĩa vụ giải ngân và chế tài đều dẫn chiếu theo Điều 35 của luật. Dự thảo chỉ giữ lại ba nội dung đặc thù, gồm: vốn chủ sở hữu tối thiểu 15% với dự án từ 100 đến 200 nghìn tỷ đồng và 10% với dự án trên 200 nghìn tỷ đồng; thời gian hoạt động không quá 70 năm; dự án chưa hoàn thành thì không được chuyển nhượng toàn bộ, phần chuyển nhượng không quá 50% diện tích đã hoàn thành hạ tầng kỹ thuật.

Về quy hoạch, khoáng sản, UBND tỉnh quyết định chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất khi chưa có quy định hoặc yêu cầu cao hơn chuẩn quốc gia nhưng phải đáp ứng yêu cầu về hạ tầng. Dự án được áp dụng cơ chế khai thác khoáng sản như dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia. Khai thác cát biển phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường. Việc giao khu vực biển trong vùng lãnh hải do Chủ tịch UBND tỉnh quyết định sau khi có ý kiến của các bộ, ngành liên quan.

Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, cơ quan soạn thảo dự kiến hoàn thiện dự thảo theo hướng rà soát các khái niệm khu đô thị biển, bảo đảm rõ về đối tượng, phạm vi áp dụng; không quy định cụ thể tiêu chí về tổng mức đầu tư xây dựng; không quy định thành một chương riêng mà tích hợp nội dung cần thiết vào các điều khoản phù hợp tại Chương II, bảo đảm cùng một vấn đề được điều chỉnh theo một nguyên tắc, một chế độ pháp lý thống nhất trong luật.

Chính phủ đề nghị Quốc hội xem xét cho phép xây dựng cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, đồng thời xem xét thông qua cùng với dự án Luật Phát triển đô thị.

Cần kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời dự án

Trình bày Báo cáo thẩm tra tóm tắt, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án khu đô thị lấn biển nhằm mở rộng không gian phát triển, khai thác tiềm năng kinh tế biển và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra nhận thấy các đề xuất của Chính phủ hiện chủ yếu là cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, chưa hình thành đầy đủ cơ chế quản lý, vận hành đối với một loại hình đô thị mới có yêu cầu đặc thù về quản trị.

Do đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo xác định rõ mục đích của việc tích hợp các cơ chế, chính sách này vào dự thảo Luật Phát triển đô thị.

Theo cơ quan thẩm tra, nếu mục đích chỉ nhằm quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án xây dựng khu đô thị lấn biển thì phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 của dự thảo Luật hiện đã đủ bao quát. Vì vậy, cần cân nhắc cách diễn đạt phù hợp, tránh cách hiểu khu đô thị lấn biển là một đơn vị hành chính hoặc một cấp chính quyền.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ chính sách có áp dụng đối với hoạt động lấn biển từ đất liền hay không; phạm vi áp dụng đối với các dự án lấn biển có quy mô, tính chất tương tự tại những địa phương khác, kể cả dự án đang triển khai.

Trường hợp áp dụng trên phạm vi cả nước, tác động về năng lực, nguồn lực thực hiện, sinh thái, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại cũng cần được đánh giá đầy đủ.

Theo Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, do đây là những cơ chế, chính sách đặc thù nhằm khuyến khích nhà đầu tư thực hiện dự án lấn biển, phát triển đô thị lấn biển nên có nhiều nội dung khác với quy định của pháp luật hiện hành.

Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát kỹ, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về đất đai, biển và hải đảo; đồng thời đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh, chủ quyền, an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái biển và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế.

Cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ quy định trong Luật Phát triển đô thị những nội dung thực sự đặc thù, cần thiết, không quy định lại những vấn đề đã được pháp luật chuyên ngành điều chỉnh hoặc đang được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung. Các chính sách dự kiến tích hợp cũng cần được rà soát để bảo đảm tính thống nhất trong chính dự thảo Luật.

Về nội dung cụ thể, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản thống nhất với các cơ chế đặc thù để triển khai dự án khu đô thị lấn biển quy mô lớn. Tuy nhiên, từng chính sách cần tiếp tục được rà soát về phạm vi, đối tượng, tiêu chí dự án, nhà đầu tư chiến lược, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, điều kiện chuyển nhượng, thời hạn hoạt động, quy hoạch, khai thác khoáng sản làm vật liệu san lấp và ưu đãi đối với nhà đầu tư.

Các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, môi trường cũng như cơ chế quản lý, kiểm soát cần được thiết kế tương ứng để bảo đảm tính hợp lý, khả thi.

Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra nhận thấy các chính sách được đề xuất hiện tập trung nhiều vào ưu đãi, hỗ trợ và thu hút đầu tư, trong khi cơ chế quản lý, vận hành và kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời dự án chưa đầy đủ.

“Do đó, đề nghị cân nhắc kỹ cách thiết kế các cơ chế, chính sách về dự án khu đô thị lấn biển trong Luật Phát triển đô thị”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu.

Theo đó, có thể tích hợp những nội dung thực sự cần thiết vào các điều, khoản tương ứng tại Chương II của dự thảo Luật, bảo đảm cùng một vấn đề được điều chỉnh theo một nguyên tắc và hệ thống tiêu chí thống nhất.

+ Cũng trong sáng nay, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.