Mở rộng không gian hợp tác, bảo đảm lợi ích quốc gia

Sáng 7/11, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).

Phân cấp phải gắn với kiểm soát quyền lực

Nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thỏa thuận quốc tế, ĐBQH Lương Đình Hưng (Nghệ An) cho rằng, dự thảo Luật đã kịp thời thể chế hóa đường lối đối ngoại, hội nhập quốc tế của Đảng, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển.

Đại biểu đặc biệt đồng tình với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế đến cấp xã và các đơn vị trực thuộc.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, phân cấp phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, tránh buông lỏng quản lý, nhất là với những thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc có nội dung liên ngành phức tạp, nhạy cảm.

Từ đó, đại biểu đề nghị xác định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật trên cơ sở chủ thể, mục đích, nội dung cam kết và hệ quả pháp lý, không phụ thuộc vào tên gọi văn bản. Những văn bản hỗn hợp có bản chất là điều ước quốc tế cần được tách riêng hoặc thực hiện theo trình tự, thủ tục về điều ước quốc tế.

Đại biểu cũng đề nghị quy định cụ thể căn cứ, tiêu chí áp dụng thủ tục rút gọn trong việc chấm dứt, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế, nhất là những tình huống khẩn cấp liên quan đến quốc phòng, an ninh, cứu trợ, thiên tai, thảm họa và dịch bệnh. Cùng với đó là trách nhiệm thông báo, báo cáo và cập nhật cơ sở dữ liệu, bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm soát trong quá trình thực hiện.

Quan tâm đến tính an toàn pháp lý của các thỏa thuận quốc tế, ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) đề nghị hoàn thiện quy định về bản chất pháp lý của thỏa thuận quốc tế theo hướng hài hòa với thông lệ và pháp luật quốc tế.

Theo đại biểu, tiêu chí cốt lõi để phân biệt thỏa thuận quốc tế với điều ước quốc tế là ý chí tạo lập nghĩa vụ pháp lý của các bên. Do đó, quy định về việc không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ theo pháp luật quốc tế cần được thể hiện cân bằng, áp dụng đối với tất cả các bên ký kết.

Đối với việc mở rộng thẩm quyền ký kết của UBND cấp xã, đại biểu đề nghị cân nhắc thận trọng do cấp xã hiện còn hạn chế về nguồn lực và chuyên môn pháp lý đối ngoại. Nếu mở rộng thẩm quyền, cần giới hạn rõ phạm vi nội dung được ký kết, đồng thời quy định bắt buộc phải có sự đồng ý bằng văn bản của Chủ tịch UBND cấp tỉnh trước khi ký.

Về việc chấm dứt, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thỏa thuận quốc tế, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị bổ sung nghĩa vụ thông báo bằng văn bản cho đối tác nước ngoài trước một thời hạn hợp lý, trừ trường hợp khẩn cấp vì lý do an ninh quốc gia.

Đối với cơ chế giải thích thỏa thuận, cần chuyển từ cách tiếp cận cơ quan Việt Nam đơn phương quyết định cách hiểu sang cơ chế chủ trì, phối hợp với bên ký kết nước ngoài để thống nhất cách hiểu và áp dụng.

Đưa đối ngoại, hội nhập quốc tế trở thành nguồn lực phát triển

Giải trình, làm rõ các vấn đề ĐBQH quan tâm, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế nhằm đáp ứng yêu cầu đưa đối ngoại, hội nhập quốc tế trở thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên; đồng thời phát huy vai trò của đối ngoại, hội nhập quốc tế như một nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Dự án Luật cũng hướng tới thể chế hóa các chủ trương mới về phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ quan, tổ chức, địa phương chủ động triển khai hoạt động hợp tác quốc tế.

Về nguyên tắc ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế, Bộ trưởng cho biết, các hoạt động này phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và năng lực của cơ quan, tổ chức, địa phương; đồng thời bảo đảm rõ lộ trình, kế hoạch, nhân lực và nguồn lực thực hiện.

Việc xác định một văn bản có phải là thỏa thuận quốc tế hay không không căn cứ vào tên gọi mà phải xem xét nội dung, hình thức và trách nhiệm pháp lý phát sinh.

Đối với những thỏa thuận có nhiều cơ quan tham gia, dự thảo Luật đã quy định cơ chế một cơ quan làm đầu mối, phối hợp với các cơ quan liên quan, qua đó bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Tiếp thu các ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số quy định về tiêu chí đánh giá việc sửa đổi, bổ sung thỏa thuận, phạm vi các tổ chức quốc tế và trách nhiệm pháp lý của các bên. Những quy trình, thủ tục thuộc thẩm quyền của Chính phủ sẽ được cụ thể hóa trong nghị định hướng dẫn thi hành.