Mở không gian phát triển mới cho xuất bản

Thể chế hóa đầy đủ tinh thần Nghị quyết 80, Chỉ thị 04

Trong bối cảnh chuyển đổi số, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và yêu cầu thể chế hóa kịp thời các chủ trương mới của Đảng, sau hơn một thập kỷ thực thi, Luật Xuất bản 2012 đã bộc lộ hạn chế, bất cập, đòi hỏi phải được sửa đổi nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn phát triển.

Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Quân đội nhân dân Nguyễn Văn Sáu cho rằng, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản đã được chuẩn bị công phu, song cần tiếp tục rà soát để cập nhật đầy đủ tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Báo, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền, Hội Xuất bản Việt Nam cho rằng, Chỉ thị số 04-CT/TW đã xác định xuất bản vừa là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, đồng thời là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia. Vì vậy, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản không chỉ cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mà còn phải xây dựng nền tảng pháp lý để hệ sinh thái xuất bản tự bảo vệ được bản quyền, phát triển văn hóa đọc, bảo vệ người sáng tạo, người làm xuất bản và môi trường tri thức lành mạnh trong bối cảnh số.

Bà Nguyễn Thị Báo cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật và các dự thảo văn bản hướng dẫn theo hướng đồng bộ, khả thi, tạo điều kiện để các chính sách sớm đi vào cuộc sống. Đây cũng là điều kiện để ngành xuất bản nâng cao năng lực cạnh tranh, đóng góp hiệu quả hơn cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa và nền kinh tế tri thức.

Đánh giá cao những đổi mới trong dự thảo Luật, ông Nguyễn Cảnh Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Sách Alpha (Alpha Books) kỳ vọng việc sửa đổi Luật sẽ mở ra không gian phát triển mới, bước chuyển lớn lao cho ngành xuất bản. "Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu triển khai Chỉ thị số 04-CT/TW, khung pháp lý mới cần hướng đến xây dựng một nền xuất bản hiện đại, có năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế".

Cần chính sách đột phá tạo động lực phát triển xuất bản

Để thực sự trở thành nền tảng pháp lý bền vững cho nền xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp, nhân văn và phát triển đúng định hướng, nhiều đại biểu cho rằng, dự thảo Luật cần có những chính sách đột phá để tạo động lực phát triển ngành xuất bản trong giai đoạn mới.

Thực tế hiện nay, hoạt động xuất bản hiện không chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị, tư tưởng mà còn phải thích ứng với yêu cầu cạnh tranh của thị trường, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất bản, đặc biệt là khuyến khích hình thành các tập đoàn xuất bản - truyền thông có quy mô đủ lớn để đầu tư cho công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, nghiên cứu có các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, thành lập quỹ hỗ trợ phát triển xuất bản và khuyến khích văn hóa đọc, qua đó tạo thêm nguồn lực cho các đơn vị đầu tư vào xuất bản số, đổi mới sáng tạo và lan tỏa tri thức; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm đối với một số loại hình xuất bản số, tạo điều kiện phát triển các nền tảng sáng tác trực tuyến, webtoon và nội dung số...

Tổng Giám đốc Công ty CP Văn hóa và Giáo dục Tân Việt Nguyễn Kim Thoa đề nghị cụ thể hóa các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai không chỉ đối với hoạt động xuất bản mà cả in và phát hành, nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị của ngành. Đặc biệt, cần thể chế hóa tinh thần "lấy người đọc làm trung tâm" của Chỉ thị số 04-CT/TW, bổ sung các chính sách phát triển văn hóa đọc và thúc đẩy sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội để đưa sách đến gần hơn với người đọc. "Đây chính là đầu ra của xuất bản. Muốn xuất bản phát triển thì phải quan tâm thúc đẩy đầu ra. Người đọc không nhiều thì sản lượng xuất bản không thể lớn", bà Thoa nhấn mạnh.

Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam Khúc Thị Hoa Phượng đề nghị sớm hoàn thiện các quy định đối với xuất bản điện tử, nhất là cơ chế nhuận bút, định mức kinh tế - kỹ thuật và chính sách hỗ trợ duy trì nền tảng, nhằm tạo điều kiện để các nhà xuất bản đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả phát hành các xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị.

Nhiều ý kiến cho rằng, dự thảo Luật cần bổ sung quy định về vị trí, quyền hạn và trách nhiệm của Hội Xuất bản Việt Nam, phát huy vai trò của Hội trong tham gia xây dựng chính sách, phát triển văn hóa đọc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể hoạt động xuất bản. Điều này sẽ góp phần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý và cộng đồng xuất bản; đồng thời, nâng cao hiệu quả bảo vệ bản quyền, nhất là trên môi trường số...

Theo Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên, việc sửa Luật Xuất bản lần này không chỉ nhằm khắc phục những bất cập của thực tiễn mà còn hướng tới sự phát triển lâu dài của ngành xuất bản. "Mục tiêu là xây dựng một hành lang pháp lý tạo điều kiện để hoạt động xuất bản phát triển bền vững, phát huy vai trò là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng; đồng thời đóng góp vào sự phát triển của công nghiệp văn hóa và nền kinh tế tri thức trong kỷ nguyên mới".