Mở hướng cho đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa

Khó tuyển sinh, khó mở ngành mới

Qua khảo sát thực tế, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Dương Minh Ánh nhận thấy, một số ngành văn hóa, nghệ thuật hiện chưa có chương trình đào tạo ở trình độ thạc sĩ, tiến sĩ, dẫn đến không chỉ thiếu nhân lực chất lượng cao mà còn thiếu đội ngũ đủ điều kiện đào tạo nguồn nhân lực kế cận.

Theo đại biểu, muốn tạo đột phá cho công nghiệp văn hóa thì phải có nguồn nhân lực tương ứng. Tuy nhiên, nhiều cơ sở đào tạo hiện không đủ giảng viên để mở ngành mới, nhất là các ngành liên ngành. Trong khi đó, chính những lĩnh vực mới của công nghiệp văn hóa lại đòi hỏi đội ngũ có kiến thức kết hợp giữa nghệ thuật, công nghệ, kinh tế, quản trị và thị trường.

Đại biểu Dương Minh Ánh cũng nêu thực tế, nguồn nhân lực trong các ngành văn hóa, nghệ thuật vốn khó thu hút. Dù đã có học bổng và chính sách hỗ trợ, một số cơ sở đào tạo vẫn không tuyển đủ chỉ tiêu. Yêu cầu càng cao hơn khi người học vừa cần năng lực nghệ thuật, vừa phải có kiến thức về kinh tế, quản lý hoặc các lĩnh vực liên quan. Do đó, chính sách đào tạo nhân lực cần được thiết kế theo hướng cởi mở, linh hoạt hơn, phù hợp với tính đặc thù của các ngành công nghiệp văn hóa.

Có thể tận dụng đội ngũ Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú, nghệ sĩ đang hoạt động tại các đoàn nghệ thuật tham gia giáo dục, nhất là ở các trường phổ thông, góp phần phát hiện, nuôi dưỡng năng khiếu và tạo nguồn nhân lực văn hóa từ sớm. Bên cạnh đó, trong các lĩnh vực như thủ công mỹ nghệ, những người có tay nghề cao và kinh nghiệm thực tiễn cũng là nguồn lực cần được xem xét để tham gia đào tạo khi đáp ứng các điều kiện về nghiệp vụ sư phạm.

Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đỗ Chí Nghĩa thì chỉ ra tình trạng thiếu nhân lực “lai” giữa công nghiệp và văn hóa - những người có khả năng kết hợp chuyên môn nghệ thuật với kinh doanh, quản trị và tổ chức hoạt động văn hóa.

“Chúng ta có nghệ sĩ, có người làm kinh doanh, nhưng những người vừa am hiểu nghệ thuật, vừa có năng lực quản lý, kinh doanh trong lĩnh vực này lại rất thiếu” - đại biểu Đỗ Chí Nghĩa nói.

Một doanh nhân, nhà quản lý hoặc người đang trực tiếp điều hành hoạt động văn hóa, nghệ thuật có thể có kinh nghiệm thực tiễn và khả năng truyền nghề tốt, nhưng không dễ chuyển sang làm việc toàn thời gian trong trường học. Hay một số ngành nghệ thuật, nguồn giảng viên có trình độ tiến sĩ còn hạn chế, trong khi đội ngũ nghệ sĩ và người làm nghề có kinh nghiệm thực tiễn lại tương đối phong phú. Bài toán đặt ra là phải có cơ chế đưa nguồn lực này tham gia hoạt động đào tạo một cách phù hợp.

Thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân tham gia đào tạo

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa hướng tới khắc phục các hạn chế về thiếu khung tham chiếu năng lực chuyên ngành, vướng mắc về tiêu chuẩn nhà giáo, phụ cấp nghề và thù lao khi huy động nghệ sĩ, nghệ nhân, người truyền dạy di sản, chuyên gia giảng dạy; thiếu cơ chế hỗ trợ tài chính, hạ tầng, mô hình đào tạo ngành, nghề ưu tiên và bất cập trong thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao, nhân tài công nghiệp văn hóa.

Dự thảo Luật đề xuất 3 nội dung trọng tâm: Khung năng lực nhân lực trong các ngành công nghiệp văn hóa; thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia, nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trong phát triển nhân lực công nghiệp văn hóa; phát triển, thu hút nhân lực, đầu tư cơ sở vật chất trong các ngành công nghiệp văn hóa.

Khoản 4 Điều 14 dự thảo Luật quy định: chuyên gia của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã công nghiệp văn hóa tham gia giảng dạy các ngành trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học được xác định là nhà giáo đồng cơ hữu khi đáp ứng các điều kiện về văn bằng và yêu cầu về năng lực, nghiệp vụ sư phạm theo quy định của pháp luật về nhà giáo, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Chu Mạnh Hùng cho rằng, nếu quy định như vậy sẽ có nguy cơ không thống nhất với tinh thần của Luật Nhà giáo, Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học. Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, điều chỉnh khoản 4 Điều 14 theo hướng vừa khai thác được đội ngũ chuyên gia, người làm nghề trong thực tiễn, vừa bảo đảm chặt chẽ về quản lý đội ngũ và chỉ tiêu tuyển sinh.

Dự thảo Báo cáo thẩm tra dự án Luật của Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng đề nghị tiếp tục làm rõ tiêu chí, thẩm quyền xác định nhân lực công nghiệp văn hóa chất lượng cao, nhân tài công nghiệp văn hóa; trong khi khoản 3 Điều 15 áp dụng chính sách thu hút, trọng dụng đối với hai nhóm này.

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng, việc xây dựng chính sách nhân lực phải giải quyết hài hòa giữa yêu cầu đột phá để phát triển công nghiệp văn hóa và bảo đảm tính đồng bộ với pháp luật chuyên ngành về giáo dục. Nếu giữ nguyên các quy định hiện hành thì khó tạo ra cơ chế đột phá; nhưng nếu thiết kế chính sách vượt ra ngoài khuôn khổ pháp luật chuyên ngành thì có thể phát sinh xung đột trong quá trình thực hiện. Vì vậy, dự thảo Luật theo hướng vừa tạo cơ chế đặc thù cho lĩnh vực công nghiệp văn hóa, vừa bảo đảm sự thống nhất với pháp luật hiện hành. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể để triển khai các quy định này, trên cơ sở thống nhất với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Công nghiệp văn hóa có tính liên ngành và ngày càng gắn với công nghệ, thị trường và hội nhập quốc tế. Nhấn mạnh điều này, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh gợi ý, bên cạnh các cơ sở đào tạo chính quy, cần khuyến khích phát triển các dịch vụ đào tạo trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, với các chương trình đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn, chuyên sâu và mang tính thực tiễn cao.