Mệnh lệnh từ trái tim 

Xem với cỡ chữ
Thuận lợi là cơ bản nhưng sóng gió cũng không phải ít, nhiệm kỳ 2016 - 2021 của HĐND các cấp đang dần khép lại với việc chuẩn bị cho kỳ họp tổng kết nhiệm kỳ và một công việc quan trọng hơn, bầu cử đại biểu HĐND nhiệm kỳ mới. Một nhiệm kỳ không ngừng nỗ lực, bản lĩnh, trách nhiệm để hoạt động ngày càng thực quyền, vượt lên trên tất cả chính là sự dấn thân, lăn xả của đại biểu dân cử, nhất là của những vị trí chuyên trách để đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của cuộc sống, kỳ vọng của cử tri và Nhân dân. Đó cũng chính là mệnh lệnh từ trái tim.

Thực sự là diễn đàn trao đổi kỹ năng, hoàn thiện pháp luật

Một nhiệm kỳ thực sự khởi sắc - đó là nhận định chung của nhiều đại biểu khi nói về nhiệm kỳ 2016 - 2021 của HĐND các cấp, nhất là HĐND cấp tỉnh. Điểm nhấn quan trọng đầu tiên, cũng chính là điểm tựa đối với hoạt động của HĐND cấp tỉnh để không còn phải băn khoăn, có phần chạnh lòng với câu hỏi “Không biết cấp trên của mình là ai”. Đó chính là sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc tăng cường mối quan hệ với cơ quan dân cử địa phương đã nâng tầm các hội nghị Thường trực HĐND khu vực.

Đại biểu chất vấn tại Kỳ họp thứ 18, HĐND tỉnh Hà Tĩnh Khóa XVII - ẢNH THÀNH LÊ
Đại biểu chất vấn tại Kỳ họp thứ 18, HĐND tỉnh Hà Tĩnh Khóa XVII
Ảnh: Thành Lê

Cụ thể, sau những dấu ấn của Hội nghị Thường trực HĐND khu vực đầu tiên trong nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XIV, HĐND nhiệm kỳ 2016 - 2021 (Hội nghị khu vực đồng bằng sông Hồng và duyên hải Bắc Bộ tại Nam Định vào tháng 9.2016), Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã giao Ban Công tác đại biểu chủ trì, phối hợp chặt với Thường trực HĐND các tỉnh, thành phố tổ chức hội nghị. Không còn bó hẹp trong hoạt động nội bộ của các tỉnh, thành phố trong khu vực, các hội nghị Thường trực HĐND khu vực đã bước sang giai đoạn mới, ngày càng thống nhất, chuyên nghiệp hơn. Đặc biệt, tham dự hội nghị khu vực đã trở thành hoạt động thường kỳ của lãnh đạo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Nhiều đổi mới, sáng tạo được áp dụng, từ việc mở rộng thành phần tham dự đến tổ chức tọa đàm của các Ban HĐND và bộ máy tham mưu, giúp việc, lồng ghép giới thiệu hoạt động nổi bật của HĐND… Đến đổi mới trong phương thức kết hợp giữa các khu vực với sự tham gia của đại diện Đoàn ĐBQH đã thể hiện tư duy nhạy bén, nỗ lực không ngừng nhằm tăng cường hơn nữa sự gắn kết của Quốc hội với cơ quan dân cử địa phương. Với việc mở rộng thành phần tham dự, các hội nghị không chỉ là diễn đàn trao đổi kinh nghiệm hoạt động của HĐND các địa phương cùng khu vực mà còn là sự trao đổi kinh nghiệm giữa các khu vực, giữa ĐBQH và đại biểu HĐND, là cầu nối giữa Trung ương với địa phương.

Từ đây, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã là một địa điểm để Thường trực HĐND tìm đến mỗi khi có vướng mắc, khó khăn trong quá trình áp dụng pháp luật hay khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ. Trong lần dự Hội nghị Thường trực HĐND khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên lần thứ 3 tại Đắk Lắk, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Tòng Thị Phóng nhấn mạnh: “Việc phối hợp giữa Ban Công tác đại biểu với Thường trực HĐND tổ chức hội nghị khu vực là dịp để Ủy ban Thường vụ Quốc hội nắm bắt được tình hình thực hiện các quy định mới, hiểu được những khó khăn, vướng mắc để kịp thời đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống phát luật, tạo cơ sở pháp lý để HĐND các cấp hoạt động hiệu quả nhất”.

Bằng việc tổng hợp kiến nghị đề xuất của hội nghị để gửi cơ quan có thẩm quyền giải quyết, nhiều ý kiến hoàn thiện pháp luật về chính quyền địa phương hay pháp luật chuyên ngành đã được lắng nghe, xem xét, sửa đổi bổ sung phù hợp với điều kiện thực tế. Điển hình, theo khẳng định của Ban Công tác đại biểu tại Hội nghị Thường trực HĐND các tỉnh, thành phố khu vực đồng bằng sông Cửu Long (lần thứ 7) và khu vực miền đông Nam Bộ (lần thứ 6), những khó khăn vướng mắc, bất cập, những kiến nghị trong việc triển khai thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ xem xét, tiếp thu trong quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các luật nêu trên. Những đề xuất về công tác nhân sự của HĐND trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, đặc biệt là lãnh đạo chủ chốt của HĐND, những kiến nghị về bộ máy giúp việc của HĐND được chia sẻ và Chủ tịch Quốc hội ghi nhận.

Với chuyển biến thực sự trên, mong đợi lớn nhất của các địa phương hiện nay chính là việc quy phạm hóa hội nghị khu vực là một phương thức hoạt động của cơ quan dân cử ở địa phương. Khi đó, từ việc bảo đảm điều kiện để tổ chức đến cơ chế giải quyết kiến nghị đề xuất tại hội nghị sẽ ngày càng kịp thời, chuyên nghiệp, chất lượng hơn trước. 

Chuyên trách và chuyên nghiệp

Cùng với điểm tựa vững chắc trong hoạt động, câu chuyện được nhắc đến xuyên suốt nhiệm kỳ chính là đại biểu chuyên trách và tính chuyên nghiệp trong hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Có thể thấy, với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về tổ chức và hoạt động của HĐND, nhất là sự ra đời của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, hoạt động của HĐND các cấp, nhất là cấp tỉnh nhiệm kỳ 2016 - 2021 có nhiều thuận lợi hơn khi Thường trực HĐND cấp tỉnh được mở rộng thành phần đến Trưởng các Ban HĐND và Chánh Văn phòng HĐND tỉnh và chính thức được quy định là cơ quan thường trực của HĐND; số đại biểu chuyên trách, nhất là của các Ban HĐND - công xưởng trong các hoạt động của HĐND được tăng lên (nhiều địa phương được cấp ủy quan tâm đã bố trí cả Trưởng ban, Phó Trưởng ban hoạt động chuyên trách)… Đây là thuận lợi căn bản, yếu tố then chốt để hoạt động của HĐND nhiệm kỳ này thực sự sôi động, nhất là trong thực hiện những quy định mới của pháp luật như về việc tổ chức giải trình tại phiên họp Thường trực HĐND; giám sát việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri… ngày càng chất lượng, hiệu quả hơn.

Nhưng… mặc dù cũng đã khá quen bởi những đề xuất cắt giảm, những người hoạt động trong cơ quan dân cử cũng không khỏi hẫng hụt, thậm chí bức xúc với đề xuất giảm số lượng đại biểu chuyên trách, cụ thể là giảm Phó Chủ tịch HĐND và Phó Trưởng ban chuyên trách HĐND cấp tỉnh khi sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức chính quyền địa phương; thay vì quy định cụ thể việc giảm tỷ lệ đại biểu công tác trong các cơ quan hành chính nhà nước để giảm tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi” - một thực tế đã được chỉ ra qua nhiều nhiệm kỳ, trở thành câu chuyện biết rồi mà vẫn phải kiến nghị mãi. Bởi, thực tiễn qua nhiều nhiệm kỳ đã minh chứng, đại biểu chuyên trách chính là “linh hồn” trong các hoạt động của HĐND. Những đề xuất về giảm tỷ lệ đại biểu chuyên trách có thể làm đảo lộn cả tổ chức bộ máy, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của HĐND nhưng lại không dựa trên cơ sở, nguyên tắc, nguyên lý nào cả.

Lắng nghe, tiếp thu ý kiến từ cơ sở và của các đại biểu Quốc hội, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã đưa ra quy định mở: “Trường hợp Chủ tịch HĐND tỉnh là đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách thì có một Phó Chủ tịch HĐND; trường hợp Chủ tịch HĐND tỉnh là đại biểu HĐND hoạt động không chuyên trách thì có hai Phó Chủ tịch HĐND. Phó Chủ tịch HĐND tỉnh là đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách”; và “Trường hợp Trưởng ban của HĐND tỉnh là đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách thì Ban có một Phó Trưởng ban; trường hợp Trưởng ban của HĐND tỉnh là đại biểu HĐND hoạt động không chuyên trách thì Ban có hai Phó Trưởng ban. Phó Trưởng ban của HĐND tỉnh là đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách".

Quay trở lại với câu chuyện chuyên trách và chuyên nghiệp, qua các diễn đàn tranh luận về việc sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã bật ra một ý tưởng (Thực tế một số địa phương đã thực hiện) rất cần nghiên cứu để nhân rộng cho nhiệm kỳ tới. Đó chính là việc quy định Trưởng ban của HĐND hoạt động chuyên trách, không chỉ đem lại hiệu quả thiết thực đối với hoạt động của các Ban HĐND khi người đứng đầu thực sự chuyên tâm với công việc của Ban (thực tiễn ở những địa phương bố trí Trưởng ban hoạt động trong nhiệm kỳ 2016 - 2021 đã minh chứng). Quan trọng hơn, sẽ tăng số lượng các đại biểu chuyên trách là Trưởng các Ban HĐND trong Thường trực HĐND để bảo đảm hiệu quả hoạt động “đầu tàu” của HĐND - thực sự chuyên nghiệp và hiệu quả.

Vượt qua những thăng trầm, nhiệm kỳ 2016 - 2021 của HĐND các cấp đang dần khép lại với việc chuẩn bị cho kỳ họp tổng kết nhiệm kỳ và một công việc quan trọng hơn, bầu cử đại biểu HĐND nhiệm kỳ mới. Một nhiệm kỳ không ngừng nỗ lực, bản lĩnh, trách nhiệm để hoạt động ngày càng thực quyền, vượt lên trên tất cả chính là sự dấn thân, lăn xả của đại biểu dân cử, nhất là của những vị trí chuyên trách để đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của cuộc sống, của cử tri và Nhân dân. Đó cũng chính là mệnh lệnh từ trái tim.

PHƯƠNG NHUNG