Liên minh trước phép thử mới

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 17/8 chỉ đạo Lầu Năm Góc “giảm đáng kể” quy mô cuộc tập trận chung “Lá chắn Tự do Ulchi” giữa Mỹ và Hàn Quốc, chỉ một ngày trước khi hoạt động này bắt đầu.

“Lá chắn Tự do Ulchi” là một trong những hoạt động huấn luyện quân sự quan trọng giữa Mỹ và Hàn Quốc, nhằm nâng cao khả năng phối hợp và sẵn sàng ứng phó trước nguy cơ Triều Tiên sử dụng vũ lực. Các cuộc tập trận chung cũng là một phần quan trọng trong cơ chế phòng thủ giữa hai nước. Theo Reuters, cuộc tập trận năm nay diễn ra từ ngày 17 – 27/8, với khoảng 18.000 binh sĩ Hàn Quốc tham gia.

Đây không phải lần đầu ông Trump chỉ trích các cuộc tập trận Mỹ - Hàn. Năm 2018, sau cuộc gặp với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, ông từng tuyên bố đình chỉ các cuộc tập trận chung.

Lần này, ông Trump tiếp tục cho rằng, các cuộc tập trận quá tốn kém và gửi một tín hiệu “không phù hợp và thù địch” tới Triều Tiên. Trên mạng xã hội Truth Social, ông nhấn mạnh mối quan hệ mà ông mô tả là “rất tốt” với ông Kim Jong Un, trong khi Triều Tiên “không gây đe dọa và vẫn thể hiện thái độ tôn trọng” trong thời gian ông làm Tổng thống.

Iran trở thành yếu tố mới trong quan hệ Mỹ - Hàn

Trong các bài viết, Tổng thống Donald Trump cũng đề cập đến việc Hàn Quốc không tham gia các hoạt động của Mỹ nhằm phi hạt nhân hóa Iran. Đầu tuần này, ông cho biết không hài lòng với phản ứng của Seoul, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ đang duy trì lực lượng tại Hàn Quốc nhằm ngăn chặn nguy cơ từ Triều Tiên.

Theo lời ông Trump, gần đây ông đã điện đàm với Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và đề nghị Seoul “giúp một tay” trong vấn đề Iran.

Lo ngại về khả năng răn đe

Các nhà quan sát cho rằng, những phát biểu của ông Trump cho thấy sự thất vọng của ông đối với các đồng minh chủ chốt không ủng hộ Mỹ trong vấn đề Iran.

Ông Michael Sobolik, chuyên gia cấp cao tại Viện Hudson nhận định ông Trump hiện tập trung nhiều vào Iran và vẫn thất vọng với những đối tác và đồng minh mà ông đã đề nghị hỗ trợ nhưng bị từ chối. Hàn Quốc nằm trong số đó. Ông Trump từ lâu cũng đã cho rằng Hàn Quốc chưa làm đủ để hỗ trợ việc Mỹ duy trì khoảng 28.500 quân trên bán đảo Triều Tiên. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump từng tìm cách rút lực lượng Mỹ khỏi Hàn Quốc.

Một số nghị sĩ Mỹ cũng phản ứng trước việc thu hẹp cuộc tập trận. Thượng nghị sĩ Jack Reed, thành viên cấp cao của Ủy ban Quân vụ Thượng viện, cảnh báo rằng các quốc gia đang theo dõi cách Mỹ “xử lý quan hệ” với các đồng minh, trong khi Thượng nghị sĩ Mark Kelly gọi quyết định của ông Trump là “một sai lầm”.

Chuẩn đô đốc Mark Montgomery, chuyên gia cấp cao tại Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ cũng đánh giá việc giảm quy mô tập trận là một bước đi rủi ro, đặt lực lượng Mỹ vào tình thế rủi ro mà không mang lại lợi ích rõ ràng cho Washington.

Tuy nhiên, không phải tất cả chuyên gia đều phản đối quyết định của ông Trump. Bà Jennifer Kavanagh, Giám đốc phân tích quân sự tại Defense Priorities gọi đây là một quyết định “cần thiết và khôn ngoan về mặt chiến lược”, phù hợp với lợi ích của Mỹ.

Theo bà, trong nhiều thập kỷ, Lầu Năm Góc lập luận rằng các cuộc tập trận Mỹ - Hàn giúp đạt nhiều mục tiêu, bao gồm răn đe, thúc đẩy ổn định khu vực và chuẩn bị cho binh sĩ hai nước phối hợp trong các tình huống khẩn cấp.

Tuy nhiên, bà Kavanagh cho rằng, có rất ít bằng chứng cho thấy các cuộc tập trận song phương thực sự đạt được những mục tiêu này. Theo bà, các cuộc tập trận cũng tiêu tốn nguồn lực và ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng của quân đội Mỹ trong bối cảnh Washington đang phải đối mặt với những hạn chế về nguồn lực.

Quan điểm này cho thấy tranh luận hiện nay không chỉ xoay quanh quan hệ Mỹ - Hàn mà còn liên quan đến câu hỏi về cách Washington phân bổ nguồn lực quân sự và xác định những ưu tiên chiến lược trong bối cảnh Mỹ phải xử lý nhiều thách thức đồng thời.

Seoul kỳ vọng vào đối thoại

Trong khi Washington điều chỉnh quy mô tập trận, Hàn Quốc vẫn thể hiện mong muốn cải thiện quan hệ với Triều Tiên và kỳ vọng Tổng thống Mỹ có thể đóng vai trò thúc đẩy đối thoại.

Tổng thống Lee Jae Myung đã kêu gọi ông Donald Trump tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán trực tiếp với nhà lãnh đạo Kim Jong Un nhằm giảm căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã ba lần gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên.

Việc giảm quy mô tập trận vì thế có thể được nhìn nhận theo hai hướng khác nhau. Với những người ủng hộ đối thoại, đây có thể là một bước đi nhằm giảm căng thẳng và tạo không gian cho ngoại giao. Với những người coi trọng khả năng răn đe, quyết định này lại đặt ra câu hỏi về mức độ sẵn sàng quân sự của liên minh Mỹ - Hàn.

Ông Evan Sankey, nhà phân tích chính sách tại Viện Cato cho rằng, chưa nên vội kết luận rằng quan hệ Mỹ - Hàn đang đứng trước một sự thay đổi căn bản. Theo ông, nếu chính sách của Washington tiến xa đến mức rút lực lượng Mỹ khỏi Hàn Quốc, khi đó mới có thể nói tới những tổn hại lâu dài đối với quan hệ hai nước.

Trong ngắn hạn, quyết định thu hẹp “Lá chắn Tự do Ulchi” cho thấy vấn đề an ninh trên bán đảo Triều Tiên đang được đặt trong một bối cảnh rộng hơn, khi Washington đồng thời cân nhắc quan hệ với Triều Tiên, yêu cầu đồng minh chia sẻ trách nhiệm và những ưu tiên an ninh khác, trong đó có Iran.

Chính vì vậy theo các chuyên gia, tác động lâu dài của quyết định này sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ và Hàn Quốc có duy trì được mức độ phối hợp cần thiết hay không, cũng như liệu động thái của Washington có mở ra được một kênh đối thoại mới với Bình Nhưỡng hay không.