Lan tỏa học liệu phòng, chống tác hại của thuốc lá trong nhà trường

Cuộc thi thiết kế bài giảng về “Môi trường không khói thuốc” do Báo Giáo dục và Thời đại (Bộ GD-ĐT) chủ trì, phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) tổ chức nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức và kỹ năng phòng, chống tác hại của thuốc lá. Bên cạnh đó, phát huy năng lực sáng tạo của đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục; hình thành nguồn học liệu có chất lượng, có thể chia sẻ và nhân rộng trong các cơ sở giáo dục.

Gần 4.500 tác phẩm dự thi đến từ nhiều tỉnh, thành phố

Báo cáo tổng kết cuộc thi, nhà báo Triệu Ngọc Lâm - Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại, Trưởng ban tổ chức cuộc thi cho biết, sau gần 2 tháng phát động, Ban tổ chức đã nhận được gần 4.500 tác phẩm đến từ nhiều tỉnh, thành phố. Trong đó, Hà Nội, Đà Nẵng, Đồng Tháp là những địa phương có số lượng bài dự thi nổi bật; cùng với sự hưởng ứng tích cực của giáo viên tại Đồng Nai, Ninh Bình, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Hải Phòng và nhiều địa phương khác. Qua sàng lọc ban đầu, 79 tác phẩm được lựa chọn vào vòng sơ khảo; 41 tác phẩm tiếp tục vào vòng chung khảo.

Nhà báo Triệu Ngọc Lâm nhấn mạnh, điều đáng ghi nhận không chỉ là số lượng bài dự thi, mà còn là tinh thần trách nhiệm và sự đầu tư của đội ngũ nhà giáo. Nhiều thầy cô xem cuộc thi là cơ hội nghiên cứu lại vấn đề, lắng nghe học sinh, thử nghiệm phương pháp mới và xây dựng học liệu có thể sử dụng ngay trong lớp học, hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt dưới cờ hoặc chuyên đề kỹ năng sống.

Các bài dự thi phong phú về hình thức từ E-Learning, PowerPoint tương tác, video, infographic đến trò chơi số và giáo án tích hợp. Nhiều tác phẩm đưa học sinh từ khám phá kiến thức đến xử lý tình huống, thực hành kỹ năng và cam kết hành động. Các em không chỉ nghe và ghi nhớ, mà được tranh luận, đóng vai, giải mã, thiết kế sản phẩm truyền thông và tự đưa ra lựa chọn của chính mình...

Theo nhà báo Triệu Ngọc Lâm, điểm tiến bộ rõ nhất so với năm đầu tiên là sự chuyển dịch từ truyền đạt kiến thức thuần túy sang xây dựng bản lĩnh cho người học. "Những bài giảng tốt không dừng ở câu hỏi thuốc lá có hại như thế nào, mà đi xa hơn: khi bị rủ rê, em sẽ làm gì; khi gặp quảng cáo trá hình, em kiểm chứng ra sao; em có thể làm gì để bảo vệ bạn bè, gia đình và môi trường học đường...", nhà báo Triệu Ngọc Lâm nói.

Trưởng ban tổ chức cuộc thi nhấn mạnh, những tác giả, nhóm tác giả được trao giải hôm nay, giải thưởng là sự ghi nhận xứng đáng nhưng không nên là điểm kết thúc. Ban Tổ chức mong các thầy cô tiếp tục hoàn thiện, thử nghiệm và chia sẻ bài giảng; biến sản phẩm dự thi thành học liệu sống, có thể điều chỉnh cho từng lớp học, từng địa phương và từng nhóm học sinh.

"Giá trị lớn nhất của cuộc thi không nằm ở một buổi trao giải hay một danh sách tác phẩm được vinh danh. Giá trị ấy nằm ở việc hàng nghìn giáo viên đã cùng suy nghĩ về cách bảo vệ học sinh trước nguy cơ gây nghiện; hàng nghìn lớp học có thêm cơ hội đối thoại về sức khỏe; và mỗi học sinh có thêm kiến thức, kỹ năng để nói “không” một cách hiểu biết, tự tin và có trách nhiệm.

Một trường học không khói thuốc không chỉ được tạo nên bằng biển cấm và quy định. Môi trường ấy phải được xây dựng từ nhận thức đúng, lựa chọn đúng và hành động nhất quán của mỗi cán bộ quản lý, thầy cô giáo, học sinh và gia đình...", nhà báo Triệu Ngọc Lâm cho hay.

Xây dựng môi trường giáo dục không khói thuốc

Phát biểu tại lễ trao giải, bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) chia sẻ, bảo vệ học sinh trước tác hại của thuốc lá luôn là mục tiêu trọng tâm trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá ở Việt Nam. Đây cũng là nội dung được khẳng định trong Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá, với nhiều giải pháp đồng bộ như tăng thuế thuốc lá, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì, cấm quảng cáo, khuyến mại, tiếp thị thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc.

“Nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt tri thức mà còn là môi trường hình thành nhân cách, hành vi và lối sống lành mạnh cho học sinh. Vì vậy, xây dựng môi trường giáo dục không khói thuốc không chỉ là yêu cầu thực thi pháp luật mà còn là trách nhiệm nhằm bảo vệ sức khỏe, tương lai của thế hệ trẻ”, bà Hải nhấn mạnh.

Thời gian qua, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) đã phối hợp với Bộ GD-ĐT, Báo Giáo dục và Thời đại, các Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, Sở GD-ĐT và các cơ sở giáo dục triển khai nhiều hoạt động thiết thực nhằm xây dựng môi trường học đường không khói thuốc.

Các hoạt động tập trung vào xây dựng tài liệu hướng dẫn trường học không khói thuốc; phòng ngừa tác hại của thuốc lá mới; lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá trong bài giảng, hoạt động giáo dục ở cấp THCS, THPT. Cùng với đó là các chương trình truyền thông, cuộc thi tìm hiểu, sân khấu hóa, vẽ tranh tuyên truyền, ký cam kết không sử dụng thuốc lá trong học sinh, cán bộ, giáo viên.

Đánh giá về cuộc thi thiết kế bài giảng về "Môi trường không khói thuốc", bà Hải cho rằng đây là sáng kiến có ý nghĩa thiết thực, góp phần đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào hoạt động chuyên môn của nhà trường một cách sinh động, sáng tạo và bền vững.

“Với 4.500 bài dự thi, chúng tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự đầu tư công phu và tính sáng tạo của các tác giả. Mỗi bài giảng không chỉ cung cấp kiến thức mà còn góp phần hình thành thái độ đúng đắn, kỹ năng sống tích cực và khả năng chủ động phòng tránh tác hại của thuốc lá cho học sinh. Những sản phẩm từ cuộc thi sẽ là nguồn tài liệu thiết thực, tiếp tục được lan tỏa, bổ sung bằng kinh nghiệm thực tiễn tại các nhà trường, phục vụ hiệu quả công tác giáo dục sức khỏe cho học sinh”, bà Hải chia sẻ.

Theo ông Phạm Quỳnh, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đại diện Ban Giám khảo, cuộc thi Thiết kế bài giảng về “Môi trường không khói thuốc” năm 2026 đã ghi nhận nhiều đổi mới trong phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ số và phát huy vai trò chủ động của học sinh.

Qua chấm thi, Ban Giám khảo ghi nhận sự đa dạng về hình thức thể hiện. Nhiều bài giảng được thiết kế theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học. Vai trò trung tâm của học sinh được thể hiện rõ hơn khi các em trực tiếp tham gia giải mã thông tin, thiết kế poster, infographic, podcast, video ngắn hoặc xây dựng cam kết trên nền tảng số.

Ông Quỳnh nhấn mạnh, điểm nổi bật của cuộc thi năm nay là sự chuyển dịch từ truyền đạt kiến thức sang trao quyền cho học sinh. Một bài giảng hiệu quả không chỉ giúp học sinh nhận thức được tác hại của thuốc lá mà còn biết nhận diện các hình thức tiếp thị, đánh giá thông tin, đưa ra lựa chọn đúng đắn và hỗ trợ bạn bè trong những tình huống thực tế.

Nội dung nhiều bài giảng cũng được cập nhật các kiến thức mới về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nicotine và các hình thức ngụy trang dưới dạng thiết bị công nghệ. Một số tác phẩm còn hướng dẫn học sinh phân biệt thông tin khoa học với quảng cáo trá hình, góp phần rèn luyện tư duy phản biện.