Làm sáng tỏ giá trị nổi bật toàn cầu Khu Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc

Không gian có giá trị đặc biệt

Các kết quả khảo sát, điều tra, nghiên cứu chuyên sâu của các nhà khoa học hàng đầu trong nước và quốc tế bước đầu tiếp tục khẳng định, Khu Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc là một không gian có giá trị đặc biệt về địa chất, địa mạo karst nhiệt đới, đa dạng sinh học, cảnh quan thiên nhiên, khảo cổ học, lịch sử và văn hóa.

Đặc biệt, khu vực này là nơi sinh sống của quần thể Voọc mông trắng - một trong những loài linh trưởng đặc hữu quý hiếm nhất thế giới, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu.

Cùng với hệ sinh thái karst liên hoàn và các lớp trầm tích văn hóa, khảo cổ được hình thành, bồi đắp qua hàng vạn năm, khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc phản ánh sinh động quá trình cộng cư, thích ứng và phát triển hài hòa giữa con người với thiên nhiên trong suốt chiều dài lịch sử.

Chính sự kết hợp đặc biệt giữa các giá trị thiên nhiên, đa dạng sinh học và văn hóa đã tạo nên tính độc đáo của không gian di sản này; đồng thời mở ra những triển vọng quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, nhận diện đầy đủ các giá trị nổi bật toàn cầu, làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng Hồ sơ đề cử theo đúng các tiêu chí và yêu cầu của UNESCO.

Xây dựng mô hình quản lý và bảo tồn di sản hiệu quả

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình Trần Song Tùng cho biết, chủ trương xây dựng Hồ sơ đề cử Khu Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc trình UNESCO xem xét ghi danh là Di sản thế giới đã được Thủ tướng Chính phủ đồng ý và Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO chính thức đưa vào Danh sách dự kiến Di sản thế giới theo Công ước 1972. Đây là nền tảng quan trọng để Ninh Bình tiếp tục phối hợp với các bên liên quan, tổ chức quốc tế và đội ngũ nhà khoa học triển khai nghiên cứu xây dựng Hồ sơ di sản trình UNESCO xem xét ghi danh là Di sản thế giới.

Theo ông Trần Song Tùng, hội thảo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ là diễn đàn để trao đổi kết quả nghiên cứu, mà còn là cơ hội để chúng ta tiếp tục lắng nghe những ý kiến phản biện độc lập, những kinh nghiệm quốc tế quý báu và những khuyến nghị khoa học có giá trị nhằm tiếp tục hoàn thiện Hồ sơ đề cử trên cơ sở khách quan, khoa học và phù hợp với các quy định của Công ước Di sản thế giới năm 1972.

“Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là xây dựng thành công một hồ sơ đề cử Di sản thế giới, mà quan trọng hơn là từng bước xây dựng mô hình quản lý và bảo tồn di sản hiệu quả, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học, gìn giữ các giá trị văn hóa và phát triển bền vững vì lợi ích của cộng đồng địa phương cũng như các thế hệ tương lai”, ông Trần Song Tùng nhấn mạnh.

Xác lập luận cứ khoa học vững chắc cho các tiêu chí của di sản đề cử

Trình bày báo cáo đề dẫn Hội thảo, PGS. TS. Trần Tân Văn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học địa chất và khoáng sản, đưa ra một số kết quả nghiên cứu sơ bộ và một số vấn đề cần sớm thống nhất về đề cử Di sản thế giới Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.

Theo đó, đã hoàn thành báo cáo tóm tắt để đưa vào danh sách đề cử dự kiến của UNESCO đúng thời hạn quy định, tạo tiền đề pháp lý cơ bản cho hồ sơ đề cử. Nhóm chuyên gia trong nước đã tích cực triển khai các nghiên cứu theo bốn nội dung trọng tâm nhằm xác lập luận cứ khoa học vững chắc cho các tiêu chí (v), (ix) và (x) của di sản đề cử. Kết quả đã bước đầu phác thảo nội dung các chương 1, 2 và 3 của hồ sơ đề cử và kế hoạch quản lý di sản đề cử, cung cấp những mô tả tổng quan về giá trị di sản và những biện luận sơ bộ theo các tiêu chí.

Nhóm các chuyên gia quốc tế như Paul Dingwall, Ryan Rabett, Jake Brunner, Tilo Nadler và Tilman Jaeger cũng phối hợp chặt chẽ để tham gia xác định tính chất, lộ trình, cũng như phương án ranh giới tối ưu cho di sản đề cử. Họ đang hỗ trợ xây dựng bản thảo Yêu cầu đánh giá sơ bộ để chuẩn bị cho các bước tiếp theo.

“Với đặc điểm địa hình, địa vật và tiến trình tiến hóa địa sinh thái độc đáo, khu vực đề cử hoàn toàn có khả năng đáp ứng tốt các tiêu chí (v), (ix) và (x) đối với một di sản thế giới của UNESCO. Đặc biệt, sự tương tác bền bỉ giữa con người và tự nhiên tại đây không những chỉ là giá trị di sản, mà còn là "tấm lá chắn" bảo đảm cho sự tồn tại của quần thể Voọc mông trắng - loài linh trưởng đặc hữu - tại "thành trì cuối cùng" này”, PGS. TS. Trần Tân Văn nhấn mạnh.

Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu đã chia sẻ kết quả nghiên cứu sơ bộ và cơ sở khoa học xác lập giá trị nổi bật toàn cầu Khu Cảnh quan văn hóa - sinh thái Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc; hiện trạng quần thể Voọc mông trắng và chiến lược bảo tồn trong tương lai; giá trị đa dạng sinh học nổi bật khu vực Kim Bảng - Tam Chúc - Vân Long; hệ thống di sản tư liệu tại các di tích đình, đền, chùa vùng cảnh quan Vân Long - Tam Chúc - Kim Bảng…

Các đại biểu cũng thảo luận và thống nhất tiêu chí đề cử lựa chọn: (v), (ix) và (x). Đây là những tiêu chí được cho là đặc trưng và phù hợp nhất với hồ sơ di sản. Đồng thời, khẳng định hồ sơ di sản cần được nhìn nhận với tư cách là một giá trị tổng hòa, đặt trong hệ thống và mối liên hệ của một "hồ sơ di sản chuỗi"...