Kyrgyzstan ban hành Luật Khung về khí hậu đầu tiên ở Trung Á

Luật được Quốc hội Kyrgyzstan (Jogorku Kenesh) thông qua ngày 20/5 và sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Theo quy định, Chính phủ có thời hạn 6 tháng kể từ khi luật được công bố để rà soát, sửa đổi các văn bản dưới luật nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất về khí hậu

Điểm nổi bật của luật là lần đầu tiên Kyrgyzstan đặt toàn bộ chính sách giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu trong cùng một đạo luật. Phạm vi điều chỉnh của nó bao gồm các lĩnh vực then chốt như tài chính khí hậu, mục tiêu trung hòa carbon, nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường carbon.

Đặc biệt, luật tạo cơ sở pháp lý cho các đơn vị carbon và hệ thống đăng ký carbon quốc gia; đồng thời quy định việc xây dựng các tiêu chuẩn riêng về đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) lượng phát thải cũng như kết quả cắt giảm phát thải. Đây được xem là điều kiện quan trọng để Kyrgyzstan tham gia các cơ chế tín chỉ carbon quốc tế trong tương lai.

Bên cạnh đó, luật xác lập rõ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong xây dựng và triển khai chính sách khí hậu, phát triển các kế hoạch phát triển carbon thấp và tăng cường khả năng chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu. Các quy định về huy động và quản lý nguồn lực tài chính khí hậu cũng lần đầu tiên được luật hóa.

Thay thế khuôn khổ pháp lý đã lỗi thời

Luật mới thay thế luật hẹp hơn được ban hành từ năm 2007, vốn chủ yếu điều chỉnh hoạt động kiểm kê, giám sát phát thải và hấp thụ khí nhà kính. Theo đánh giá của các nhà lập pháp Kyrgyzstan, luật cũ không còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi chưa có quy định đầy đủ về thích ứng với biến đổi khí hậu, tài chính khí hậu, chuyển giao công nghệ hay giáo dục và đào tạo trong lĩnh vực khí hậu.

Phát biểu trong quá trình thẩm tra dự luật, nghị sĩ Zhyldyz Egenberdieva nhấn mạnh, khuôn khổ pháp lý hiện hành “không còn phản ánh thực tiễn và yêu cầu mới”. Luật mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý đầy đủ để các cơ quan quản lý triển khai chính sách khí hậu một cách đồng bộ.

Luật cũng được xem là bước đi nhằm nội luật hóa các cam kết quốc tế của Kyrgyzstan về biến đổi khí hậu. Quốc gia này đã ký Thỏa thuận Paris năm 2016 và hoàn tất phê chuẩn vào năm 2020. Tại Hội nghị COP26 năm 2021, Tổng thống Sadyr Japarov công bố mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Tiếp đó, Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược trung hòa carbon quốc gia vào năm 2025, đồng thời thông qua các mục tiêu khí hậu cập nhật và Báo cáo minh bạch 2 năm đầu tiên theo quy định của Thỏa thuận Paris.

Luật Hoạt động khí hậu đã chuyển các cam kết và định hướng chính sách này thành nghĩa vụ pháp lý trong nước, tạo cơ sở để huy động tài chính khí hậu, tổ chức thực hiện và giám sát các mục tiêu giảm phát thải.

Mặc dù thiết lập khung pháp lý toàn diện, nhiều nội dung quan trọng vẫn sẽ được cụ thể hóa thông qua các văn bản hướng dẫn thi hành. Trong thời hạn 6 tháng, Chính phủ Kyrgyzstan phải ban hành các quy định về chế độ báo cáo phát thải, phương thức kiểm chứng lượng giảm phát thải, vận hành sổ đăng ký carbon quốc gia, tiêu chí tiếp cận hỗ trợ tài chính khí hậu cũng như cơ chế quản lý các dự án giảm phát thải.

Theo giới quan sát, hiệu quả thực thi của luật sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo đảm tính minh bạch của dữ liệu phát thải và khả năng huy động nguồn lực tài chính cho các chương trình khí hậu.