Kỳ vọng nào cho cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung?

Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng trong tháng 9 này. Đây được xem là một cuộc gặp có ý nghĩa đặc biệt đối với quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, song một số chuyên gia về Trung Quốc đang giữ kỳ vọng ở mức thấp.

Theo đó, cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh cuộc chiến Iran có thể trở thành một yếu tố đáng chú ý trong chương trình nghị sự. Mỹ mới đây công bố kế hoạch áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp nhằm vào những đối tác kinh doanh của Iran. Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Tehran, có thể chịu tác động từ chính sách này.

Cùng với đó, khoảng cách giữa Washington và Bắc Kinh vẫn thể hiện rõ tại hội nghị Bộ trưởng Tài chính G20 vừa diễn ra trong tuần này ở bang North Carolina. Trung Quốc là thành viên duy nhất phản đối tuyên bố chung của hội nghị, trong đó có đoạn kêu gọi những quốc gia có “thặng dư đối ngoại quá mức và kéo dài” chấm dứt các hành động bóp méo thương mại.

Quản lý thế bế tắc

Tại hội nghị thượng đỉnh ở Bắc Kinh hồi tháng 5, ông Trump cùng đoàn doanh nghiệp Mỹ được phía Trung Quốc tiếp đón trọng thể. Tuy nhiên, sau cuộc gặp, hai bên chỉ đạt được một số thỏa thuận kinh doanh cụ thể và chưa tạo ra bước đột phá đáng kể về những bất đồng chiến lược.

Lần này, Washington và Bắc Kinh dường như vẫn có chung một lợi ích trước mắt: tránh những động thái có thể phá vỡ thỏa thuận đình chiến thương mại hiện nay.

Ông Craig Singleton, Giám đốc cấp cao phụ trách Trung Quốc tại Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ nhận định, đây là “một hội nghị thượng đỉnh với kỳ vọng thấp, chủ yếu tập trung vào việc quản lý thế bế tắc thay vì giải quyết nó”.

Cùng quan điểm, ông Matthew Kroenig, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Scowcroft về Chiến lược và An ninh thuộc Hội đồng Đại Tây Dương cũng cho rằng, phong cách điều hành của ông Trump, vốn ưu tiên đàm phán trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo hơn quá trình chuẩn bị ngoại giao kéo dài, cũng khiến kỳ vọng về kết quả hội nghị giảm xuống.

“Ông Donald Trump sẽ bước vào đó, có cuộc trò chuyện với ông Tập Cận Bình và chờ xem điều gì sẽ xảy ra”, ông Kroenig nói. Theo chuyên gia này, hai nhà lãnh đạo có thể đưa ra các thông báo về một số kết quả cụ thể, “nhưng nếu có thì cũng sẽ chỉ ở cấp độ rất khái quát, sau đó chính phủ hai nước sẽ phải tự giải quyết các chi tiết”.

Bài toán Iran giữa Mỹ và Trung Quốc

Một trong những vấn đề khó xử nhất đối với Washington trước cuộc gặp là chính sách với Iran. Trong bối cảnh triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình còn rất xa, Mỹ đang gây sức ép kinh tế lên Tehran bằng cách cắt đứt các bên được Washington xem là “hỗ trợ” Iran, thông qua các biện pháp trừng phạt thứ cấp. Trên lý thuyết, chiến lược này có thể gây ra những hệ quả đáng kể đối với Trung Quốc.

Bắc Kinh đã nhanh chóng phản đối kế hoạch này. Tuy nhiên, các chuyên gia địa chính trị đặt câu hỏi về việc Mỹ thực sự sẵn sàng đi xa đến đâu trong việc nhắm vào Trung Quốc. Nếu Washington trừng phạt các ngân hàng hoặc tổ chức Trung Quốc, Bắc Kinh có thể đáp trả, qua đó đe dọa phá vỡ trạng thái hòa dịu thương mại mong manh giữa hai nước.

“Mỹ ngày càng thấy mình bị kẹt giữa nhiều tình thế khó khăn và những lựa chọn khó khăn” trong quan hệ với Trung Quốc và Iran, ông Scott Kennedy, chuyên gia về kinh doanh và kinh tế Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nói.

Ông Taiyi Sun, Phó Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Christopher Newport gọi đây là một “nghịch lý” đối với Mỹ: “Mỗi lựa chọn mạnh tay hơn đều tạo ra một vấn đề với Trung Quốc”, ông Sun viết trong một phân tích hồi tháng 8.

Theo ông, Trung Quốc vừa là quốc gia có đòn bẩy kinh tế lớn nhất đối với Tehran, vừa là nước mà Washington “ít có khả năng chấp nhận xa lánh nhất” trước hội nghị thượng đỉnh tháng 9.

Khi công bố kế hoạch trừng phạt, Mỹ khẳng định Trung Quốc sẽ không được miễn trừ và nhấn mạnh “không ai nằm ngoài tầm với của các biện pháp trừng phạt của Mỹ”. Tuy nhiên, ông Sun không cho rằng chính sách này sẽ được triển khai hoàn toàn theo cách mà Mỹ đã công bố. Chính quyền Tổng thống Trump có thể sẽ lựa chọn xử lý vấn đề Trung Quốc trong các cuộc trao đổi kín.

“Khi hai nhà lãnh đạo có kế hoạch tới thăm đất nước của nhau, khoảng thời gian trước các cuộc gặp sẽ ít biến động hơn”, ông Sun nhận định.

Sức ép từ bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ

Các tính toán đối với Trung Quốc và Iran cũng diễn ra trong bối cảnh ông Donald Trump phải đối mặt với những sức ép chính trị trong nước.

Giá tiêu dùng cao đang trở thành một trong những vấn đề hàng đầu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. Ông Tập Cận Bình dự kiến tới Washington chưa đầy 6 tuần trước khi các cuộc bầu cử diễn ra.

Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Donald Trump đã giảm xuống những mức thấp mới, trong khi đảng Dân chủ ngày càng có khả năng giành lại quyền kiểm soát đa số tại ít nhất một viện của Quốc hội.

Chờ đợi kết quả từ Washington

Sau hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh, Mỹ và Trung Quốc đều bày tỏ mong muốn xây dựng một mối quan hệ “mang tính xây dựng” và hướng tới “ổn định chiến lược”, tuy nhiên một số nội dung đạt được sau hội nghị vẫn chưa hoàn tất.

Theo ông Singleton, “dường như không bên nào tin rằng ngoại giao ở cấp lãnh đạo có thể thay đổi chiến lược căn bản của bên kia”. Cuộc gặp lần này của hai nhà lãnh đạo tại Washington có thể tiếp tục mang lại thêm một số thỏa thuận và duy trì đối thoại, nhưng khó có khả năng giải quyết những bất đồng chiến lược sâu sắc giữa hai cường quốc.

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung tiếp tục diễn ra giữa lúc thế giới đối mặt với nhiều cuộc xung đột và nền kinh tế toàn cầu đang được định hình lại, cuộc gặp trực tiếp giữa hai nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới được kỳ vọng sẽ giúp Mỹ - Trung duy trì được kênh đối thoại và tránh những bước đi có nguy cơ đẩy quan hệ song phương trở lại vòng xoáy đối đầu.