Kỷ niệm 50 năm ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026) 50 năm mang tên Bác - 50 năm vun đắp động lực phát triển

Động lực từ một tên gọi lịch sử

- Thưa ông, việc Sài Gòn - Gia Định được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa như thế nào đối với quá trình xây dựng và phát triển của thành phố trong 50 năm qua?

- Thực tế, tên gọi TP. Hồ Chí Minh đã xuất hiện từ khá sớm trong tình cảm và nguyện vọng của Nhân dân. Năm 1954, trong bài thơ “Ta đi tới”, nhà thơ Tố Hữu đã viết: “Ai đi Nam bộ/ Tiền Giang, Hậu Giang/ Ai vô thành phố/ Hồ Chí Minh/ Rực rỡ tên vàng…”. Điều đó cho thấy, từ rất lâu trước khi trở thành tên gọi chính thức, "TP. Hồ Chí Minh" đã là biểu tượng của niềm tin, lòng kính yêu đối với Bác Hồ và khát vọng về một tương lai của miền Nam.

Vì vậy, việc Sài Gòn - Gia Định mang tên TP. Hồ Chí Minh không chỉ là một sự kiện có ý nghĩa lịch sử, đáp ứng nguyện vọng của đồng bào yêu nước, đặc biệt là nhân dân miền Nam, mà còn tạo nên động lực tinh thần to lớn cho quá trình xây dựng và phát triển thành phố.

Tên gọi TP. Hồ Chí Minh gắn với những giá trị, tư tưởng và mong muốn lớn lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh về một xã hội phát triển, nơi Nhân dân có cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn, con người sống với nhau bằng tình cảm, trách nhiệm và nghĩa tình. Có thể nói, chính những giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành mục tiêu phấn đấu, đồng thời là nguồn động lực tinh thần để thành phố không ngừng phát triển suốt nửa thế kỷ qua.

- Nhìn lại nửa thế kỷ phát triển, theo ông, đâu là những thành tựu nổi bật nhất của TP. Hồ Chí Minh?

- Nhìn lại chặng đường 50 năm, theo tôi có ba dấu ấn nổi bật nhất, phản ánh rõ quá trình chuyển mình của thành phố.

Thứ nhất là sự chuyển biến mạnh mẽ về diện mạo đô thị. Sau năm 1975, bên cạnh khu vực trung tâm phát triển, phần lớn không gian đô thị còn mang dấu ấn của thời chiến với nhiều khu dân cư tự phát, hạ tầng kỹ thuật yếu kém, kênh rạch ô nhiễm, giao thông thiếu kết nối và điều kiện sống của người dân còn nhiều khó khăn. Qua quá trình đổi mới, thành phố đã từng bước chỉnh trang đô thị, cải tạo các khu vực ven kênh rạch, di dời dân cư, đầu tư hệ thống hạ tầng và mở rộng không gian phát triển. Những thay đổi đó đã góp phần làm thay đổi căn bản diện mạo đô thị, nâng cao chất lượng sống của người dân và tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Thứ hai là tinh thần đổi mới, sáng tạo - tinh thần "xé rào". Thành phố từng có quan điểm rất rõ: việc gì có lợi cho dân, không vì lợi ích cá nhân thì mạnh dạn làm. Tinh thần đó xuất phát từ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh. Chính tinh thần đổi mới ấy đã tạo tiền đề cho nhiều sáng kiến sau này, từ phát triển khu chế xuất, khu công nghiệp đến đổi mới trong giáo dục, đào tạo và nhiều lĩnh vực khác.

Thứ ba là sự phát triển kinh tế, thu hút đầu tư, từng bước khẳng định vai trò đầu tàu của cả nước. Dù quá trình phát triển vẫn còn những hạn chế, nhưng đóng góp của TP. Hồ Chí Minh với nền kinh tế quốc gia là rất lớn, trong đó có việc đóng góp khoảng 1/3 nguồn thu ngân sách và trên 22% GDP cả nước.

Muốn bứt phá phải khai thác đúng nguồn lực

- Từ góc độ quy hoạch đô thị, điều gì khiến ông ấn tượng nhất về sự chuyển mình của thành phố?

- Điều tôi ấn tượng nhất là sự thay đổi về chất lượng đô thị và không gian sống của người dân. Những dòng kênh từng ô nhiễm như Nhiêu Lộc - Thị Nghè đã được cải tạo, trở thành không gian xanh của thành phố. Nhiều khu dân cư trước đây thiếu điện, thiếu nước, hạ tầng yếu kém nay đã được chỉnh trang, điều kiện sống của người dân được nâng lên rõ rệt.

Một kinh nghiệm rất đáng quý là phương châm "Nhà nước và Nhân dân cùng làm". Chính sự đồng thuận của người dân đã góp phần tạo nên những chuyển biến tích cực trong chỉnh trang đô thị.

Bên cạnh đó, thành phố cũng hình thành các cực tăng trưởng mới như Khu Công nghệ cao, Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, các khu đổi mới sáng tạo… Đây là những nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

- Để xứng đáng với vị thế của một đô thị đặc biệt và thành phố mang tên Bác, theo ông, TP. Hồ Chí Minh cần tạo ra những đột phá gì trong giai đoạn tới?

- Hiện nay, thành phố đang xây dựng quy hoạch tổng thể mới. Theo tôi, quy hoạch phải từ bối cảnh chung và hiện trạng nhận diện đầy đủ các nguồn lực (bao gồm mặt mạnh, yếu, thời cơ, nguy cơ); cần đánh giá đầy đủ các nguồn lực của thành phố, từ đất đai, con người, khoa học - công nghệ đến khả năng thu hút đầu tư, cũng như các thách thức từ bên ngoài.

Sau khi xác định mục tiêu phát triển, cần xác định được các giải pháp và cơ chế huy động các nguồn lực đó. Việc huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực là yếu tố quyết định. Thành phố phải biết chắt chiu từng nguồn lực, lựa chọn đúng ưu tiên và từng bước hiện thực hóa mục tiêu.

Đối với một đô thị đặc biệt như TP. Hồ Chí Minh, cần có cơ chế quản trị phù hợp hơn. Chính quyền thành phố phải có thêm thẩm quyền và khả năng ra quyết định nhanh, linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các đô thị trong khu vực và trên thế giới. Vì vậy, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là rất cần thiết, tạo nền tảng thể chế để thành phố phát huy tốt hơn các nguồn lực và tạo động lực cho giai đoạn phát triển mới.

- Ông kỳ vọng điều gì về diện mạo và chất lượng sống của TP. Hồ Chí Minh trong tương lai?

- Những công trình động lực đang được triển khai như phát triển khu vực Cần Giờ, hệ thống đường sắt đô thị, trung tâm tài chính quốc tế hay các trục giao thông mới… chắc chắn sẽ mở ra không gian phát triển mới cho thành phố. Nhưng điều quan trọng nhất không phải là thành phố tăng trưởng bao nhiêu, mà là người dân được sống như thế nào.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thành phố cần phát triển theo hướng xanh, thích ứng và lấy con người làm trung tâm. Khi người dân được sống trong một đô thị xanh, hiện đại, nghĩa tình và có chất lượng sống ngày càng cao, đó mới là thước đo thành công của quá trình phát triển, đồng thời là cách thiết thực nhất để thành phố xứng đáng với tên gọi mang tên Bác - Hồ Chí Minh.

- Xin cảm ơn ông!