Ký kết hợp tác cảng biển Việt - Bỉ: Chuyển hóa lợi thế địa kinh tế thành năng lực cạnh tranh toàn cầu

Ngày 22/10, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Vương quốc Bỉ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã đến thăm Cảng Antwerp-Bruges, một trong những trung tâm hàng hải và logistics quan trọng bậc nhất châu Âu. Tại đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chứng kiến lễ ký kết Thỏa thuận khung hợp tác toàn diện giữa Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) và Cảng Antwerp-Bruges. Sự kiện này đặt nền móng vững chắc cho việc thúc đẩy hợp tác hàng hải, cảng biển, logistics và kết nối thương mại giữa Việt Nam, Bỉ cũng như toàn liên minh châu Âu (EU).

Bước đi chiến lược này diễn ra vào thời điểm ý nghĩa, khi quan hệ ngoại giao Việt Nam - Vương quốc Bỉ đã trải qua hơn nửa thế kỷ vun đắp, đồng thời hợp tác Việt Nam - EU vừa bước sang một giai đoạn phát triển mới sâu sắc hơn. Việc bắt tay với một "người khổng lồ" hàng hải châu Âu không chỉ mở rộng dư địa hợp tác song phương, mà còn mang lại cơ hội lớn để Việt Nam tiếp thu kinh nghiệm quản lý tiên tiến, nâng cấp hạ tầng và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Mô hình hệ sinh thái: thương mại - công nghiệp - logistics

Antwerp-Bruges hiện là cụm cảng biển quy mô hàng đầu châu Âu, vận hành như một hệ sinh thái gắn kết chặt chẽ giữa thương mại, công nghiệp và logistics toàn cầu. Khu vực cảng quy tụ khoảng 1.400 doanh nghiệp, tạo việc làm cho 162.000 lao động và đóng góp tới 4,5% GDP của Vương quốc Bỉ.

Giá trị cốt lõi làm nên thành công của Antwerp-Bruges không chỉ dừng lại ở năng lực bốc dỡ hàng hóa, mà là khả năng kết nối đa phương thức hoàn hảo: từ cảng biển đến đường thủy nội địa, đường sắt, đường bộ, hệ thống kho bãi và các nhà máy sản xuất. Mô hình này biến cảng biển thành tâm điểm của một hệ sinh thái công nghiệp - dịch vụ toàn diện, thay vì chỉ đóng vai trò là một điểm trung chuyển đơn thuần.

Đối với Việt Nam, bài học kinh nghiệm này có giá trị thực tiễn vô cùng lớn. Chúng ta có vị trí địa kinh tế chiến lược, độ mở kinh tế lớn và hệ thống cảng biển đang phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, lợi thế địa lý chỉ có thể chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh khi các cảng biển được kết nối đồng bộ, hiệu quả với các khu công nghiệp, trung tâm sản xuất và mạng lưới giao thông liên vùng.

Phát biểu tại chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, Việt Nam mong muốn học hỏi sâu sắc kinh nghiệm của vùng Flanders (Bỉ) trong việc quy hoạch cảng biển, phát triển vận tải đa phương thức, hiện đại hóa logistics, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây đều là những mũi nhọn then chốt nhằm đáp ứng nhu cầu nâng cấp hệ thống hạ tầng hàng hải của Việt Nam hiện nay.

Tối ưu hóa logistics, hướng tới cảng xanh và thông minh

Hiện nay, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – Bỉ đã đạt gần 4 tỷ euro, được trợ lực mạnh mẽ bởi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) từ năm 2020. Trong bối cảnh này, bài toán tối ưu hóa logistics trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Lợi ích thực tế từ các FTA không chỉ nằm ở thuế ưu đãi mà phụ thuộc rất lớn vào chi phí vận tải, thời gian giao hàng và chất lượng dịch vụ. Logistics hiệu quả sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt giảm giá thành, làm chủ chuỗi cung ứng và bứt phá trên trường quốc tế.

Vì vậy, việc kết nối trực tiếp giữa Cảng Antwerp-Bruges và cụm cảng Hải Phòng - cửa ngõ xuất nhập khẩu huyết mạch của miền Bắc - mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc trao đổi chuyên môn sẽ giúp nâng cao năng lực khai thác, phát triển dịch vụ hậu cần (logistics) và thắt chặt mạng lưới vận tải đa phương thức. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, hai bên cần song song cải thiện hạ tầng nội địa, đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa và chia sẻ dữ liệu chung. Đích đến không chỉ là tăng sản lượng hàng qua cảng, mà là giảm chi phí trên toàn chuỗi, rút ngắn thời gian và gia tăng độ tin cậy.

Song song với đó, VIMC và Cảng Antwerp-Bruges sẽ tập trung nguồn lực vào xu hướng tất yếu: Phát triển cảng xanh và cảng thông minh. Trọng tâm là ứng dụng công nghệ số để tối ưu hóa điều phối tàu thuyền, quản lý kho bãi; đồng thời triển khai các giải pháp năng lượng sạch, quản lý chất thải nghiêm ngặt để đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững khắt khe của châu Âu.

Một trọng tâm hợp tác đáng chú ý giữa Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) và Cảng Antwerp-Bruges là phát triển cảng xanh, cảng thông minh, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, khai thác cảng. Chuyển đổi số có thể cải thiện khả năng điều phối phương tiện, quản lý luồng hàng, vận hành kho bãi và chia sẻ thông tin; trong khi phát triển cảng xanh đòi hỏi các giải pháp đồng bộ về sử dụng năng lượng, tổ chức vận tải, quản lý chất thải và đầu tư hạ tầng phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.

Chuyển hóa cam kết thành kết quả thực chất

Từ bản thỏa thuận khung, áp lực đặt ra cho cả hai bên là phải xây dựng được một lộ trình rõ ràng, cơ chế đánh giá cụ thể theo từng giai đoạn. Trước mắt, các chương trình hợp tác cần tập trung vào việc chia sẻ mô hình quản trị, nghiên cứu xây dựng các trung tâm logistics thế hệ mới có tính khả thi cao, đáp ứng đúng nhu cầu thực tế của thị trường thay vì chỉ dừng lại ở các tuyên bố mang tính định hướng.

Ở tầm vĩ mô, việc hợp tác cảng biển này nằm trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế biển và thắt chặt quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – EU. Tại các cuộc hội đàm cấp cao cùng ngày tại Brussels, lãnh đạo hai bên một lần nữa khẳng định quyết tâm đẩy mạnh EVFTA, thúc đẩy phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư (EVIPA) và mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực tiên phong như chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và kinh tế biển xanh.

Chuyến thăm và ký kết tại Cảng Antwerp-Bruges là lời khẳng định cho quyết tâm hành động của Việt Nam. Với một cơ chế phối hợp hiệu quả và sự chủ động nhập cuộc từ các doanh nghiệp, trục kết nối hàng hải từ Antwerp-Bruges đến Hải Phòng kỳ vọng sẽ khơi thông dòng chảy thương mại, giảm mạnh chi phí giao thương và mở rộng không gian cất cánh cho nền kinh tế Việt Nam.