Kỳ họp thứ Tư, QH Khóa XIII

Ngày 19.11, dưới sự điều khiển của Phó chủ tịch QH Nguyễn Thị Kim Ngân, QH đã thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Phiên họp được phát thanh và truyền hình trực tiếp.

Đánh giá chung về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), các ĐBQH cho rằng, việc tiếp tục duy trì quan điểm đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, có những quan điểm mới về những vấn đề định giá, bồi thường khi giải phóng mặt bằng... là cần thiết và đúng đắn. Tuy nhiên, theo ĐB Bùi Mạnh Hùng (Bình Phước), các quy định tại dự thảo Luật khó có thể tạo bước đột phá trong quản lý và sử dụng đất đai. Bởi các quy định này vẫn chưa làm rõ cơ chế nào để toàn dân thực hiện quyền chủ sở hữu, Nhà nước thực hiện nhiệm vụ đại diện chủ sở hữu. Đặc biệt là chưa quy định rõ quyền nào của chủ sở hữu được thực hiện thông qua QH, HĐND các cấp; quyền nào được thực hiện thông qua Chính phủ và UBND các cấp. Cho rằng quan điểm đất đai thuộc sở hữu toàn dân là linh hồn của dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), nhiều ĐBQH nhấn mạnh, các quy định trong dự thảo Luật cần thể hiện đúng tư tưởng này, bảo đảm quyền của người dân trong các công tác quản lý, sử dụng đất đai sẽ rõ ràng hơn. Bên cạnh đó, cần thiết kế lại Chương II quy định về quyền và trách nhiệm quản lý của Nhà nước đối với đất đai, để Nhà nước thực sự giữ đúng địa vị pháp lý là đại diện cho chủ sở hữu về đất đai. Đồng tình với quan điểm này, ĐB Thân Đức Nam (Đà Nẵng) cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo cần lấy thực tiễn làm căn cứ hoàn thiện nội dung của luật; những nội dung nào có thể quy định cụ thể ngay thì cần quy định chi tiết, tránh phải chờ văn bản hướng dẫn. QH cần tổ chức lấy ý kiến nhân dân về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), vì đây là văn bản quy phạm pháp luật có mức ảnh hưởng rộng và tác động trực tiếp đến một trong những quyền quan trọng của người dân – là quyền sử dụng đất.

Tờ trình của Chính phủ đề xuất phương án công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất sẽ được thực hiện tại 3 cấp gồm: cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp huyện, thay vì 4 cấp như quy định hiện hành. Đồng tình với quan điểm này, ĐB Dương Hoàng Hương (Phú Thọ) cho rằng, để bảo đảm hài hòa quyền lợi giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, dự thảo Luật cũng cần bổ sung quy định về việc lấy ý kiến và tiếp thu ý kiến của người dân trong quá trình xây dựng quy hoạch cả ở 3 cấp, với phương thức và mức độ phù hợp từng cấp quy hoạch. Quy định này sẽ góp phần bảo đảm sự phù hợp của các nội dung quy hoạch với nguyện vọng chung và với lợi ích chính đáng của người dân – ĐB Dương Hoàng Hương nhấn mạnh. Các ĐB Huỳnh Thành (Gia Lai), Huỳnh Văn Tiếp (Cần Thơ) nêu rõ: đa số cấp xã không đủ năng lực làm quy hoạch, nên công việc này được thực hiện mang tính hình thức, hiệu quả không cao.

Một nội dung được nhiều ĐBQH cho ý kiến tại phiên thảo luận này là các quy định về cơ chế thu hồi đất. ĐB Lê Trọng Sang (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, thu hồi đất có liên quan chặt chẽ đến nguồn tài sản và nguồn sinh kế của dân, nên việc bồi thường cho dân phải trên cơ sở bảo tồn mức tài sản và nguồn sinh kế tương đương cho họ. Nhưng dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cũng chỉ dừng ở mức người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi thì được xem xét, hỗ trợ nhằm tổ chức lại sản xuất và bảo đảm đời sống. Vì vậy, ĐB Lê Trọng Sang đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo cần bổ sung nguyên tắc bồi thường khi thu hồi đất cần dựa trên cơ sở sự bảo tồn mức tài sản và nguồn sinh kế cho người dân. Đồng tình với quan điểm này, nhiều ĐBQH cho rằng, mức tiền bồi thường cho người dân khi Nhà nước trưng thu, trưng mua đất phải hội tụ đầy đủ các yếu tố: giá trị mảnh đất, giá trị các tài sản gắn liền và bảo đảm nguồn sinh kế tương đương như trước khi di dời. Thực hiện đúng nguyên tắc này sẽ bảo đảm cuộc sống của người bị thu hồi đất, đồng thời tạo sự công bằng giữa người bị thu hồi đất với người không bị thu hồi đất.

Cho ý kiến về nội dung này, ĐB Hà Thị Lan (Bắc Giang) nhấn mạnh, các quy định về cơ chế thu hồi đất phải bảo đảm có thể lành mạnh hóa quá trình đầu tư, sử dụng đất đai, tiến tới chấm dứt tình trạng dự án treo như hiện nay; không gây cơ hàn cho những người bị thu hồi; và loại bỏ được các nguy cơ tham nhũng. Để đáp ứng ba yêu cầu này, theo ĐB Hà Thị Lan, cơ quan chủ trì soạn thảo cần cân nhắc việc mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế Nhà nước thu hồi đất đai, nhất là cho mục đích phát triển kinh tế - xã hội. Và để bảo đảm quyền lợi cho người dân bị thu hồìi, cần bổ sung vào dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) quy định về tổ chức điều tra, thăm dò ý kiến người dân trong khu vực dự kiến thu hồi đất trước khi ra quyết định thu hồi. Bởi nếu không điều tra, thăm dò ý kiến người dân thì sẽ không đưa ra được mức bồi thường giúp người dân yên tâm ổn định cuộc sống, cũng như không tạo được sự đồng thuận trong cộng đồng dân cư. Mặt khác, quy định về thời gian thông báo cho người có đất bị thu hồi chỉ 90 ngày (đối với đất nông nghiệp) và 180 ngày (đối với đất phi nông nghiệp) là quá ngắn, không đủ thời gian để người dân lo sinh kế mới cho mình. Do đó, cơ quan chức năng phải triển khai hỗ trợ đào tạo nghề, tạo việc làm, tổ chức lại sản xuất, đảm bảo đời sống cho người dân trước khi tiến hành thu hồi đất.

Cho ý kiến với các quy định về giá đất, nhiều ĐBQH tán thành với phương án: Chính phủ quy định khung giá đất, giá đất thuộc khu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Khung giá đất được xây dựng định kỳ 5 năm một lần và được công bố vào ngày đầu tiên của năm đầu kỳ. Khi giá đất thị trường tăng hoặc giảm trên 20% so với khung giá đất, giá đất thuộc khu vực giáp ranh và thời gian tăng hoặc giảm phải liên tục từ 180 ngày trở lên thì Chính phủ điều chỉnh khung giá đất, giá đất thuộc khu vực giáp ranh cho phù hợp. Căn cứ trên các nguyên tắc, phương pháp định giá đất, khung giá đất được quy định tại Luật Đất đai (sửa đổi), UBND cấp tỉnh xây dựng bảng giá đất tại địa phương trình HĐND cùng cấp cho ý kiến trước khi ban hành. Song, ĐB Nguyễn Văn Thịnh (Hưng Yên) nêu rõ: một hạn chế của quy định hiện hành là khung giá đất, giá các loại đất do Chính phủ ban hành chỉ phân theo từng vùng, từng cấp đô thị. Quy định chung như vậy đã khiến các địa phương khó xây dựng bảng giá đất sát thị trường. ĐB Nguyễn Văn Thịnh đề nghị, Chính phủ cần quy định khung giá đất đến từng tỉnh, cho từng loại đất và được giữ ổn định trong 5 năm.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đã quy định cụ thể hơn về giải quyết đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số so với luật hiện hành. Ghi nhận sự bổ sung này của dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), ĐB Mã Điền Cư (Quảng Ngãi) cho rằng, dự thảo Luật cần quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước về bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của đồìng bào dân tộc thiểu số trong lĩnh vực đất đai. Nghiêm cấm thực hiện các giao dịch quyền sử dụng đất đối với diện tích đất được Nhà nước hỗ trợ cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số khi chưa được các cấp có thẩm quyền cho phép. Bên cạnh đó, cần xem xét đầy đủ các đặc điểm về sinh kế cư trú và quản lý đất đai của đồng bào dân tộc thiểu số trong bồi thường, tái định cư khi thu hồi đất cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng.