Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Quyết sách mạnh, giúp doanh nghiệp “vượt bão”

Giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng chi phí đầu vào

- Thưa ông, ngày mai, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI chính thức khai mạc. Với tư cách đại diện cộng đồng doanh nhân tư nhân, ông kỳ vọng gì vào tư duy lập pháp mới để tạo ra bước ngoặt cho nền kinh tế trong 5 năm tới?

- Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI diễn ra trong bối cảnh cả nước đang tập trung triển khai các mục tiêu chiến lược về phát triển kinh tế - xã hội. Đây là giai đoạn bản lề, đòi hỏi sự đồng bộ về thể chế, chính sách và hành động thực tiễn để tạo đà bứt phá cho nền kinh tế. Trong khi đó, cộng đồng doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều sức ép từ cả môi trường trong nước và quốc tế. Vì vậy, chúng tôi đặt nhiều kỳ vọng vào Quốc hội khóa mới.

Trước hết, chúng tôi mong thấy sự thay đổi trong tư duy làm luật. Thực tế lâu nay, không ít quy định được ban hành theo hướng thuận tiện cho công tác quản lý hơn là tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động, dẫn đến chi phí tuân thủ cao, trong khi hiệu quả kinh doanh thực tế lại không được cải thiện. Quốc hội khóa XVI cần đặt câu hỏi thực chất hơn khi ban hành luật: quy định này giúp doanh nghiệp hoạt động tốt hơn, hay chỉ tăng thêm giấy tờ và đầu mối xin phép?

Thứ hai, cần bảo đảm tính ổn định và nhất quán của chính sách. Doanh nghiệp có thể vượt qua khó khăn, nhưng rất khó xoay xở khi chính sách thay đổi liên tục và không thể dự báo. Trong nhiệm kỳ mới này, Chính phủ và Quốc hội cần bảo đảm những gì đã được luật hóa thì được thực thi nhất quán, không bị vô hiệu hóa bởi văn bản cấp dưới.

Thứ ba, mong Quốc hội có hành động cụ thể để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, ngăn chặn hình sự hóa các quan hệ kinh tế. Đây là nỗi trăn trở lớn nhất của giới doanh nhân. Khi ranh giới giữa rủi ro kinh doanh và trách nhiệm hình sự còn mờ nhạt, nhiều người sẽ chọn "phòng thủ", không đầu tư mở rộng để tránh rủi ro. Giải quyết được vấn đề này mới tạo ra động lực thực sự cho khu vực tư nhân phát triển.

Sau cùng, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa mong được đối xử công bằng, được bảo vệ đúng mức và có môi trường đủ ổn định để tính toán dài hạn.

- Biến động địa chính trị và xung đột quốc tế đang giáng những đòn trực tiếp vào các chuỗi cung ứng. Để không chỉ tồn tại mà còn "vượt bão" thành công, ông mong đợi những quyết sách nào từ Quốc hội tại kỳ họp này?

- Với nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, những cú sốc từ bên ngoài không còn là chuyện của thị trường thế giới mà nó ảnh hưởng trực tiếp đến đơn hàng, dòng tiền và kế hoạch sản xuất của từng doanh nghiệp. Tại kỳ họp lần này, chúng tôi mong muốn Quốc hội và Chính phủ có phản ứng thực chất, đủ mạnh ở cả ba tầng.

Trước mắt, cần có các biện pháp hỗ trợ cụ thể giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng chi phí đầu vào trong giai đoạn này: kiểm soát hợp lý giá xăng dầu, xem xét giảm một số loại phí cảng biển và logistics nội địa, đồng thời có gói hỗ trợ lãi suất có mục tiêu cho doanh nghiệp xuất khẩu chịu thiệt hại trực tiếp.

Về trung hạn, đây là lúc thúc đẩy thực chất việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu. Quốc hội cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn để doanh nghiệp có thể đầu tư ra nước ngoài, thiết lập kho nguyên liệu dự phòng và xây dựng chuỗi cung ứng thay thế cho cả các doanh nghiệp lớn, vừa và nhỏ.

Về dài hạn, Việt Nam cần nâng cao năng lực sản xuất nội địa, đặc biệt là công nghiệp hỗ trợ và nguyên liệu đầu vào cho các ngành xuất khẩu chủ lực. Đây là vấn đề cần chính sách công nghiệp dài hơi, và Quốc hội Khóa XVI có vai trò quan trọng trong việc tạo nền tảng pháp lý cho hướng đi này.

Quốc hội cần giám sát cải cách thủ tục hành chính

- Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu đến năm 2030 cả nước có ít nhất 2 triệu doanh nghiệp. Để hiện thực hóa con số này, theo ông đâu là nút thắt cần tháo gỡ?

- Mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030 là hoàn toàn khả thi nhưng để đạt được, cần nhìn thẳng vào lý do vì sao nhiều người có ý định kinh doanh lại không muốn hoặc không dám thành lập doanh nghiệp chính thức. Câu trả lời không phải là thiếu vốn hay thiếu thị trường, mà phần lớn là do rủi ro pháp lý quá lớn so với sự bảo vệ mà hệ thống pháp luật mang lại.

Để cụ thể hóa mục tiêu, cần phân định rõ ràng hơn ranh giới giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự trong hoạt động kinh doanh. Hiện nay ranh giới này còn mờ, dẫn đến tình trạng cùng một hành vi nhưng ở địa phương này thì xử phạt hành chính, ở nơi khác lại bị khởi tố. Sự không nhất quán đó khiến doanh nhân không thể tính toán được rủi ro pháp lý khi ra quyết định kinh doanh và vì thế nhiều người chọn cách an toàn nhất là không làm gì.

Cùng với đó, cải cách thủ tục hành chính cần được đo bằng kết quả thực tế. Cần có chỉ tiêu cụ thể: bao nhiêu giấy phép con được bãi bỏ, thời gian xử lý hồ sơ rút ngắn được bao nhiêu, tần suất thanh tra kiểm tra doanh nghiệp giảm xuống mức nào? Quan trọng hơn, những chỉ tiêu này phải được đưa vào cơ chế giám sát của Quốc hội với trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Song song, cần tạo môi trường cạnh tranh thực sự bình đẳng giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước trong tiếp cận vốn, đất đai và đặc biệt là các hợp đồng mua sắm công. Hiện nay doanh nghiệp tư nhân vẫn đang chịu nhiều bất lợi trong những lĩnh vực này.

Một điểm mấu chốt nữa là hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được xây dựng thực chất hơn. Các quỹ bảo lãnh tín dụng hiện nay phần lớn hoạt động không hiệu quả. Cần cơ chế mới, có thể huy động thêm vai trò của khu vực tư nhân trong việc vận hành các công cụ hỗ trợ này.

- Để khu vực tư nhân thực sự là động lực tăng trưởng cần những "sếu đầu đàn" dẫn dắt. Theo ông, cần những đòn bẩy pháp lý nào để hình thành các tập đoàn tư nhân đủ sức dẫn dắt chuỗi giá trị, cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế?

- Hiện, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn chủ yếu hoạt động ở phân khúc gia công, lắp ráp hoặc cung cấp dịch vụ thứ cấp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Để hình thành các tập đoàn tư nhân đủ sức dẫn dắt chuỗi giá trị, cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế, Quốc hội và Chính phủ cần có chính sách ưu tiên có chọn lọc cho một số ngành mà Việt Nam có lợi thế và tiềm năng thực sự: bán dẫn và điện tử, nông nghiệp chế biến sâu, du lịch, và kinh tế số.

Tiếp theo, cần có cơ chế tài chính hỗ trợ đầu tư dài hạn cho doanh nghiệp tư nhân trong các ngành chiến lược. Một quỹ đầu tư nhà nước hoặc cơ chế bảo lãnh có mục tiêu, hoạt động theo nguyên tắc thị trường, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc kéo vốn tư nhân vào những lĩnh vực này.

Nếu muốn có thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế thì bảo vệ sở hữu trí tuệ phải được thực thi nghiêm túc hơn. Đây là vấn đề thực thi pháp luật và đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn từ cả cơ quan lập pháp lẫn hành pháp.

- Xin cảm ơn ông!