Kỳ họp Lưỡng hội Trung Quốc: Định hình động lực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và cạnh tranh địa chính trị gia tăng, các thông điệp chính sách cho thấy Bắc Kinh thúc đẩy điều chỉnh mô hình tăng trưởng, ưu tiên chất lượng phát triển, đổi mới sáng tạo và động lực từ thị trường nội địa.

Chuyển trọng tâm từ lượng sang chất

Một trong những thông tin đáng chú ý nhất tại kỳ họp Lưỡng hội năm nay là việc Trung Quốc đặt mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) năm 2026 trong khoảng 4,5 - 5%, thấp hơn so với nhịp tăng trưởng cao của những năm trước, nhưng phản ánh cách tiếp cận thận trọng và linh hoạt hơn trong điều hành kinh tế. Theo báo cáo công tác Chính phủ do Thủ tướng Lý Cường trình bày tại kỳ họp, việc đặt mục tiêu tăng trưởng theo một khoảng thay vì một con số cố định cho thấy Bắc Kinh thừa nhận những bất định của môi trường kinh tế toàn cầu, đồng thời muốn tạo dư địa cho chính sách vĩ mô.

Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc cho rằng, một nền kinh tế trưởng thành cần chuyển trọng tâm từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng bền vững, trong đó hiệu quả sử dụng nguồn lực, ổn định tài chính và bảo vệ môi trường được coi trọng hơn. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng ở mức vừa phải được xem là phù hợp với bối cảnh mới.

Sự điều chỉnh chiến lược này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc phải đối mặt với nhiều thách thức. Trong nước, nền kinh tế vẫn chịu ảnh hưởng từ quá trình điều chỉnh kéo dài của thị trường bất động sản, áp lực nợ của chính quyền địa phương và nhu cầu tiêu dùng chưa phục hồi mạnh. Trên bình diện quốc tế, căng thẳng thương mại và công nghệ, đặc biệt với Mỹ, cùng xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo ra nhiều yếu tố bất định đối với triển vọng tăng trưởng.

Trước những thách thức đó, đổi mới sáng tạo và nâng cấp công nghệ được xác định là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển mới của Trung Quốc. Theo các mục tiêu được công bố tại Lưỡng hội, chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) sẽ tiếp tục được tăng mạnh, với mức tăng dự kiến khoảng 10% trong năm 2026.

Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và sản xuất thông minh được xem là những động lực tăng trưởng mới. Bắc Kinh kỳ vọng việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ cao sẽ giúp nâng cao năng suất lao động và đưa nền kinh tế tiến lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng chú trọng phát triển khoa học cơ bản - yếu tố nền tảng cho các đột phá công nghệ trong dài hạn. Việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học được coi là chìa khóa để xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo vững mạnh. Cùng với đổi mới công nghệ, việc cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực và củng cố ổn định tài chính cũng được đặt lên hàng đầu. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã triển khai nhiều biện pháp nhằm kiểm soát rủi ro tài chính, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản và nợ của chính quyền địa phương, nhằm hạn chế nguy cơ tích tụ bất ổn trong hệ thống kinh tế.

Lưỡng hội cũng đưa ra một số mục tiêu kinh tế – xã hội quan trọng khác, như tạo thêm khoảng 12 triệu việc làm mới tại khu vực đô thị, kiểm soát lạm phát ở mức khoảng 2% và duy trì tỷ lệ thâm hụt ngân sách khoảng 4% GDP. Những mục tiêu này cho thấy Trung Quốc tiếp tục ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Kích cầu và tái cân bằng tăng trưởng

Một nội dung đáng chú ý khác tại kỳ họp Lưỡng hội năm nay là định hướng tái cân bằng nền kinh tế theo hướng tăng cường vai trò của nhu cầu nội địa. Trong nhiều năm, tăng trưởng của Trung Quốc được cho là phụ thuộc khá lớn vào đầu tư và xuất khẩu, trong khi tỷ trọng tiêu dùng của hộ gia đình trong GDP vẫn thấp hơn so với nhiều nền kinh tế phát triển.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, việc mở rộng thị trường nội địa được xem là yếu tố quan trọng giúp nền kinh tế duy trì tăng trưởng ổn định và giảm bớt sự phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài. Thực tế cho thấy, tiêu dùng đang dần trở thành động lực quan trọng của kinh tế Trung Quốc. Năm 2025, chi tiêu tiêu dùng cuối cùng đã đóng góp khoảng 52% vào tăng trưởng kinh tế của nước này.

Để thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng, Chính phủ Trung Quốc dự kiến triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ. Một trong những chính sách đáng chú ý là chương trình nâng cấp hàng tiêu dùng quy mô lớn, được tài trợ khoảng 250 tỷ nhân dân tệ từ nguồn trái phiếu kho bạc đặc biệt siêu dài hạn. Chương trình này nhằm khuyến khích người dân thay thế các sản phẩm cũ bằng những mặt hàng mới có hiệu suất cao và tiết kiệm năng lượng hơn.

Bắc Kinh cũng dự kiến thành lập quỹ điều phối tài chính - ngân sách trị giá khoảng 100 tỷ nhân dân tệ để thúc đẩy nhu cầu trong nước và hỗ trợ các lĩnh vực tiêu dùng mới. Các chương trình khuyến khích đổi xe cũ lấy xe mới hoặc thay thế thiết bị gia dụng bằng các sản phẩm tiết kiệm năng lượng được xem là những công cụ chính sách quan trọng nhằm kích thích chi tiêu của người dân.

Ngoài các biện pháp kích cầu trực tiếp, Trung Quốc cũng đặt trọng tâm vào việc nâng cao thu nhập và cải thiện hệ thống an sinh xã hội nhằm củng cố sức mua của người dân. Theo các kế hoạch được công bố, nhiều sáng kiến sẽ được triển khai nhằm tăng thu nhập cho các nhóm thu nhập thấp, mở rộng nguồn thu từ tài sản và hoàn thiện hệ thống tiền lương cũng như bảo hiểm xã hội. Những chính sách này phản ánh nỗ lực chuyển dần sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng nội địa, qua đó tạo động lực phát triển ổn định và bền vững hơn.

Bên cạnh mục tiêu chú trọng tự cường kinh tế và phát huy vai trò của thị trường trong nước, Trung Quốc vẫn khẳng định tiếp tục duy trì chính sách mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế. Lưỡng hội năm nay nhấn mạnh việc cải thiện môi trường đầu tư, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và mở rộng cơ hội tham gia của doanh nghiệp nước ngoài vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Trung Quốc.

Tuy nhiên, các quyết sách kinh tế của Trung Quốc hiện nay diễn ra trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng phức tạp. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, các tranh chấp thương mại - công nghệ, cùng với những điểm nóng địa chính trị đang tạo ra nhiều rủi ro đối với kinh tế toàn cầu. Một số nhà phân tích cho rằng, những yếu tố này có thể ảnh hưởng tới nhu cầu xuất khẩu và chi phí năng lượng của Trung Quốc trong thời gian tới.

Trước những biến động đó, Bắc Kinh đang thúc đẩy chiến lược nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế thông qua việc đa dạng hóa thị trường, củng cố chuỗi cung ứng và tăng cường hợp tác với các nền kinh tế đang phát triển.

Dù phải đối mặt với nhiều thách thức như già hóa dân số, áp lực nợ và sự điều chỉnh của thị trường bất động sản, Trung Quốc vẫn sở hữu nhiều lợi thế quan trọng, bao gồm thị trường nội địa quy mô lớn, hệ thống cơ sở hạ tầng phát triển và lực lượng lao động có tay nghề.

Những thông điệp được đưa ra tại Lưỡng hội năm nay cho thấy Trung Quốc đang từng bước tái định hình mô hình tăng trưởng để thích ứng với bối cảnh mới của kinh tế toàn cầu. Việc kết hợp giữa đổi mới sáng tạo, mở rộng tiêu dùng trong nước và duy trì hội nhập kinh tế quốc tế được xem là hướng đi nhằm bảo đảm tăng trưởng ổn định và bền vững trong giai đoạn tới.