Kiến tạo giá trị nội sinh mạnh mẽ

Tất cả phải khởi nguồn từ con người

Tiếp thu tư tưởng nhân văn của nhân loại, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “chữ người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn. Nghĩa rộng là đồng bào cả nước. Rộng nữa là cả loài người”. Từ đây, Người nêu rõ mục tiêu chính trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình khi trả lời các nhà báo nước ngoài năm 1946, rằng: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”.

Ngày 20/6/1960, khi nói chuyện trước Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, phải có con người xã hội chủ nghĩa và có tư tưởng xã hội chủ nghĩa”. Lời căn dặn này của Bác không những thể hiện tư tưởng chỉ đạo về mục tiêu xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa mà còn khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của con người mới xã hội chủ nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Đảng, Nhà nước ta luôn quán triệt sâu sắc, vận dụng sáng tạo tư tưởng của Bác để xây dựng văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Theo TS. Trần Tuấn Phong, nguyên Phó Viện trưởng Viện Triết học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, phát triển con người phải đặt trong bối cảnh lịch sử, chính trị và hệ giá trị cụ thể của Việt Nam.

“Các trụ cột chủ yếu của mô hình chủ nghĩa xã hội phù hợp với Việt Nam gồm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Ba trụ cột cơ bản này cũng chính là hướng tới việc thiết lập cơ sở và điều kiện bảo đảm sự phát triển toàn diện con người Việt Nam”, TS. Trần Tuấn Phong nhận định.

Những phẩm chất cốt lõi của con người Việt Nam

Việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa không chỉ là yêu cầu mang tính chiến lược mà còn là yếu tố quyết định sự thành công của công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. Chỉ ra như vậy, PGS. TS. Phạm Duy Đức, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phân tích, con người mới xã hội chủ nghĩa là hình mẫu lý tưởng của con người được xây dựng trong xã hội xã hội chủ nghĩa, mang những phẩm chất, năng lực và giá trị phù hợp với mục tiêu phát triển toàn diện con người và xã hội. Con người ở đây không chỉ đáp ứng yêu cầu về đạo đức, tư tưởng, văn hóa mà còn có năng lực, khả năng thích nghi với sự thay đổi của thời đại; đồng thời giữ vững giá trị truyền thống tốt đẹp.

Quan điểm xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm, xuyên suốt của sự nghiệp cách mạng được thể hiện rõ trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng. Đặc biệt, từ Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ngày 2/7/2026, Thủ tướng ban hành Quyết định 1189/QĐ-TTg, lần đầu tiên xác định đầy đủ nội dung hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam để triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước. Trong đó, chuẩn mực con người Việt Nam được xác định với 8 phẩm chất cốt lõi: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương và sáng tạo.

“Những yêu cầu mới trong xây dựng con người phản ánh tầm nhìn chiến lược của đất nước, đồng thời thể hiện sự kế thừa và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn. Đây chính là nền tảng vững chắc để khẳng định vị thế và bản lĩnh của dân tộc, góp phần xây dựng nước Việt Nam phát triển toàn diện, hiện đại và giàu bản sắc trong kỷ nguyên mới”, PGS. TS. Phạm Duy Đức chỉ ra.

Văn hóa - “tấm căn cước” đối thoại với thế giới

Bước vào kỷ nguyên của toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và chuyển đổi số, yêu cầu phát triển con người Việt Nam toàn diện, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và phát huy vai trò của nhân tài ngày càng trở nên cấp thiết. Văn kiện Đại hội XIV khẳng định “phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống, kỹ năng ngoại ngữ, kỹ năng số” và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để “văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển đất nước”. Theo đó, con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là nguồn lực quan trọng nhất và cũng là mục tiêu của mọi chính sách phát triển.

Để kiến tạo con người Việt Nam mới, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng, GS.TS. Nguyễn Văn Tài khái quát mô hình phát triển dựa trên năm trụ cột cơ bản: giáo dục và tri thức; sức khỏe và thể chất; đạo đức và giá trị văn hóa; năng lực sáng tạo và khoa học - công nghệ; năng lực hội nhập và kỹ năng số. Sự kết hợp hài hòa, đồng bộ giữa năm trụ cột này tạo nên mô hình phát triển con người toàn diện, trong đó mỗi yếu tố vừa là điều kiện, vừa là kết quả của các yếu tố khác. Khi được triển khai hiệu quả trong chiến lược phát triển quốc gia, mô hình này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng nhanh, bền vững, nâng cao vị thế và sức mạnh tổng hợp của đất nước.

Giao thoa văn hóa trong thời đại toàn cầu hóa mang đến cơ hội tiếp thu tinh hoa nhân loại nhưng cũng đòi hỏi bản lĩnh chắt lọc khắt khe. Người Việt Nam cần coi bản sắc dân tộc như tấm căn cước để đối thoại với thế giới. TS. Nguyễn Huy Phòng, Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, việc xây dựng con người “vừa hồng, vừa chuyên” không chỉ phụ thuộc vào gia đình, nhà trường, xã hội mà còn ở nỗ lực không ngừng tu dưỡng, phấn đấu của mỗi cá nhân.

“Người Việt Nam cần tiếp tục phát huy sự thông minh, cần cù, khát vọng vươn lên với tinh thần tự thân, ý chí không sợ khó, sợ khổ. Tinh thần trách nhiệm và cống hiến của mỗi cá nhân sẽ truyền đi những thông điệp tích cực, tạo cảm hứng về một dân tộc kiên cường, tiên phong trong đổi mới sáng tạo”, TS. Nguyễn Huy Phòng nhận định.

Hành trình xây dựng con người mới sẽ đối mặt với nhiều lực cản khi bối cảnh kinh tế thị trường và không gian mạng mang đến những thách thức phức tạp. PGS. TS. Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cảnh báo những biến đổi sâu sắc về văn hóa - xã hội và hệ giá trị đang tác động trực tiếp đến quá trình hình thành nhân cách. Nhận thức toàn diện về vai trò chủ thể và động lực của con người, kết hợp hóa giải các thách thức văn hóa, sẽ tạo bệ phóng vững chắc để dân tộc Việt Nam bước lên chủ nghĩa xã hội trong sự phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.