Kiểm soát an toàn thực phẩm phải được thực hiện từ gốc

Chiều 24/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Rõ đầu mối và trách nhiệm

Trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, dự thảo Luật gồm 76 Điều, 9 Chương, quy định về các nội dung cơ bản như: an toàn thực phẩm; quyền, nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm; điều kiện đối với thực phẩm và cơ sở kinh doanh thực phẩm; các biện pháp quản lý an toàn thực phẩm; thử nghiệm, giám định phục vụ quản lý nhà nước; hệ thống thông tin, truy xuất nguồn gốc; thông tin, truyền thông, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm và quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo để bảo đảm tính tương thích với các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia; thống nhất với hệ thống pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các dự án luật đang được xây dựng, trình Quốc hội.

Cho ý kiến về nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản trị an toàn thực phẩm sau 15 năm thực hiện Luật hiện hành. Theo đó, trọng tâm của lần sửa đổi này không chỉ là bổ sung thêm điều kiện, giấy phép hay thủ tục mà cần chuyển từ quản lý phân tán sang xác định rõ đầu mối và trách nhiệm; từ phương thức nặng về tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ, tăng cường hậu kiểm; từ quản lý chủ yếu dựa trên hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu, tri thức và trách nhiệm theo chuỗi.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo Luật làm rõ đầu mối chịu trách nhiệm chính, đồng thời phân định cụ thể trách nhiệm giữa các bộ, ngành Trung ương và địa phương. Quản lý theo nguy cơ cần được xác định là định hướng quan trọng, với tiêu chí rõ ràng để phân loại nhóm sản phẩm cần tiền kiểm, nhóm giao doanh nghiệp chủ động chịu trách nhiệm và nhóm áp dụng hậu kiểm.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đối với những chính sách tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng cần tăng cường cơ sở khoa học và thực tiễn, trong đó có đánh giá nguy cơ, bằng chứng dịch tễ, chi phí và cơ chế giám sát; nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm phải được thực hiện từ gốc, thay vì chỉ phát hiện khi sản phẩm đã lưu thông trên thị trường. Đối với những nguy cơ có tính phổ biến, cơ quan quản lý cần dựa trên dữ liệu và đánh giá khoa học để xác định nguyên nhân, từ đó có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Quản lý bằng dữ liệu, hậu kiểm thực chất

Về công tác hậu kiểm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung vào cơ sở, sản phẩm, lịch sử tuân thủ và những lĩnh vực có nguy cơ cao, hạn chế phát sinh yêu cầu hồ sơ không cần thiết. Trường hợp có tranh chấp về kết quả kiểm tra, có thể nghiên cứu cơ chế đối chứng, thử nghiệm độc lập nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong kiểm tra, xử lý.

Về dữ liệu, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần coi đây là hạ tầng quan trọng phục vụ quản lý an toàn thực phẩm theo nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”, hạn chế yêu cầu cung cấp lại dữ liệu đã có, đồng thời bảo vệ bí mật kinh doanh và thông tin của doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý phải tính toán đầy đủ năng lực thử nghiệm, hậu kiểm, nguồn lực tại địa phương và thời gian chuyển tiếp. Đối với các sản phẩm đã được lưu hành hợp pháp, cần có cơ chế xử lý phù hợp, tránh phát sinh thêm thủ tục không cần thiết.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại phiên họp để nâng cao chất lượng dự thảo.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục thể chế hóa mô hình quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối, rõ trách nhiệm từ Trung ương đến địa phương; đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang kiểm soát dựa trên dữ liệu.

Cùng với đó, cần luật hóa đầy đủ những nội dung đã rõ, ổn định, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp; hạn chế giao các nội dung cốt lõi cho Chính phủ, bộ, ngành quy định. Dự thảo cũng cần tiếp tục rà soát các quy định về điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ, công bố sản phẩm và hoạt động kinh doanh thực phẩm trực tuyến.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, khi xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm phải bảo đảm kết nối, liên thông và bảo vệ dữ liệu doanh nghiệp. Công tác hậu kiểm cần được thực hiện thực chất, tập trung kiểm tra tại cơ sở và kiểm nghiệm mẫu trên thị trường, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực trong hoạt động kiểm tra. Đồng thời, cần rà soát tính thống nhất của dự thảo với các luật liên quan, đánh giá kỹ tính khả thi, nguồn lực thực hiện và các quy định chuyển tiếp, bảo đảm Luật khi được ban hành có thể triển khai đồng bộ, hiệu quả.