Kiểm định khí thải xe cơ giới không thể tách rời môi trường và an sinh xã hội

Theo GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, một trong những vướng mắc cần khắc phục đó là chưa rõ ràng về lợi ích thu được, mục đích cuối cùng của các quy định.

Đối với việc kiểm định phương tiện cơ giới, một trong những mục đích là nhằm tính toán lượng phát thải từ các phương tiện giao thông. Tuy nhiên, số liệu kiểm định ô tô đã được thu thập nhưng chưa được dùng để tính toán hiệu quả sau khi thực hiện, chẳng hạn như kiểm định sau 3 năm đã giảm được bao nhiêu khí thải hay chất thải, là một vấn đề lớn.

Quy định hiện hành cũng chưa tính toán hết các chi phí, khiến người dân không hiểu được tác dụng của việc kiểm định xe cơ giới, hay mục tiêu của kiểm định dường như đang tập trung vào việc phạt những người chưa đạt tiêu chuẩn.

“Đây là một công cụ kinh tế, nhưng là công cụ "bất đắc dĩ", trong khi chúng ta ít nghĩ đến các công cụ khuyến khích. Bất kỳ quy định nào cũng cần tính toán đến lợi ích và chi phí. Trong lợi ích, phải tính đến lợi ích về môi trường, khi không làm được hoặc không tính toán được điều này, ý nghĩa của quy định sẽ bị giảm sút rất nhiều”, GS.TS Hoàng Xuân Cơ nhấn mạnh.

Đặc biệt, Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho rằng, điều quan trọng nhất là số liệu kiểm định phải được lưu trữ để có thể tính toán chính xác mức độ giảm phát thải sau khi kiểm định, có một đề tài nghiên cứu kỹ về lộ trình thực hiện và xác định rõ ai là người chịu trách nhiệm chỉ đạo thực hiện. Tránh việc đưa ra các điều luật hay quy định mà không thể thực hiện được dẫn đến nhân dân không còn tin tưởng. Do đó, cần tính toán kỹ lưỡng, đảm bảo quy định đưa ra là thực hiện được và phải nói rõ được mức độ lợi ích.

Đồng tình với nhận định của các đại biểu chia sẻ tại Toạ đàm “Kiểm định khí thải xe cơ giới và vấn đề chống ô nhiễm không khí” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, PGS.TS Bùi Thị An, ĐBQH Khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, môi trường và Phát triển cộng đồng nhận định, kiểm định xe cơ giới không phải là chuyện quản lý phương tiện, mà đây là vấn đề rất quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề ô nhiễm tại các đô thị lớn.

Lấy dẫn chứng tại Hà Nội, theo PGS.TS Bùi Thị An đây là nội dung rất quan trọng chứ không đơn giản chỉ là kiểm định xe cơ giới bởi an sinh xã hội gắn bó chặt chẽ với môi trường, bổ sung, bổ trợ cho nhau chứ không tách rời.

“Nếu an sinh xã hội tốt thì chất lượng cuộc sống của dân sẽ đi lên, mà chất lượng cuộc sống tốt thì người dân sẽ tham gia tích cực trong chuyển đổi xanh, đó là xu hướng tất yếu của Việt Nam”, Viện trưởng Viện Tài nguyên, môi trường và Phát triển cộng đồng nhấn mạnh.

Một trong những mục tiêu chính của chuyển đổi xanh là vừa tăng trưởng GDP, vừa giảm phát thải, vừa bảo vệ môi trường, vừa nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Chính vì vậy, vấn đề quan trọng là làm thế nào cho hài hòa, giữa hai yếu tố môi trường và đời sống người dân.

Với tư cách một nhà khoa học, PGS.TS. Bùi Thị An đề nghị Quốc hội giám sát chặt chẽ việc thực hiện kiểm định khí thải xe cơ giới về tiến độ, mức độ thực hiện tại các thành phố, những khó khăn khi triển khai trong thực tiễn... Qua đó đảm bảo điều chỉnh kịp thời và gia tăng tính hiệu quả của chính sách.

Cùng với đó, cần phân rõ tất cả đối tượng và dữ liệu công khai trong chính sách về kiểm định khí thải để người dân tin tưởng và tình nguyện thực hiện.

“Tôi rất mong trong các Nghị quyết sắp tới sẽ quan tâm đến đối tượng dễ bị tổn thương, những gia đình chính sách, người nghèo, những người mưu sinh bằng các phương tiện cơ giới cũ. Tôi xin khẳng định không thể tách rời giữa môi trường và an sinh xã hội, hai cái này bổ trợ nhau tốt lên, nếu làm được sẽ mang lại lợi ích lớn cho người dân và thực hiện mục tiêu của Văn kiện Đại hội XIV về nhiệm vụ môi trường và vấn đề an sinh xã hội”, Đại biểu Bùi Thị An khẳng định.

Định hướng về quá trình thực hiện kiểm định khí thải xe cơ giới, GS.TS. Nguyễn Hữu Dũng, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và công nghiệp Việt Nam cho rằng, quy định kiểm định khí thải của xe ô tô đã được ban hành từ rất lâu nhưng thực tế số xe không đạt tiêu chuẩn, cũ nát vẫn hoạt động và tham gia giao thông rất nhiều. Với xe cơ giới, mỗi gia đình Việt Nam đều có từ 1-3 chiếc, do đó vấn đề kiểm định xe cũ nát còn khó khăn với khối lượng công việc lớn hơn ô tô rất nhiều.

“Chúng ta chưa khảo sát số xe trong nội thành là bao nhiêu. Cụ thể như xe từ Hà Nội đi làm tại các tỉnh, xe từ các tỉnh đến Hà Nội như thế nào, những điều này cần phải được thống kê chi tiết và phải nói rõ kiểm định như thế nào”, GS.TS. Nguyễn Hữu Dũng nhấn mạnh.

Đồng tình với dự thảo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tuy nhiên Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và công nghiệp Việt Nam nhận định vẫn còn nhiều vấn đề như phép thử, chứng chỉ, thiết bị… cần được quy chuẩn cụ thể để những chính sách đi vào cuộc sống.

Đồng tình với kiến nghị của các đại biểu, GS.TS. Nguyễn Hữu Dũng cũng nhấn mạnh giải pháp thay thế đảm bảo yếu tố an sinh với những đối tượng thu nhập thấp mưu sinh bằng xe cơ giới.

“Việc thay đổi nhiên liệu chỉ là một phần trong lộ trình tăng cường giao thông công cộng trong đô thị và cần sự đồng bộ, hợp chuẩn về mặt kiểm định lẫn máy móc, quy trình thực hiện thì chính sách mới có thể đi vào cuộc sống”, GS.TS. Nguyễn Hữu Dũng kiến nghị.