Kiểm định khí thải xe cơ giới - Cần chính sách tổng thể, lộ trình rõ ràng

Ô nhiễm không khí đang là vấn đề nổi cộm

Tại Tọa đàm “Kiểm định khí thải xe cơ giới và vấn đề chống ô nhiễm không khí” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cho biết, tại Kỳ họp thứ Mười đang diễn ra, Quốc hội đã thảo luận kết quả giám sát chuyên đề về thực hiện chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 được thi hành. Qua kết quả giám sát, một trong vấn đề nổi cộm là ô nhiễm không khí, nhất là ở hai thành phố lớn là ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh.

Với vai trò thuộc cơ quan thực hiện giám sát chuyên đề này, Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi chỉ ra vấn đề cấp bách đặt ra là giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí. Theo đó, việc ban hành lộ trình để kiểm soát ô nhiễm không khí do các phương tiện giao thông cơ giới gây ra là rất cần thiết, trong đó có việc kiểm định đối với các phương tiện cơ giới bao gồm ô tô, xe mô tô, xe gắn máy…

Trước yêu cầu cấp bách cũng như sự quan tâm của cử tri, nhân dân, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2530/QĐ-TTg Phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Trong đó, đề ra mục tiêu đến năm 2030 là 100% phương tiện tham gia giao thông đường bộ bao gồm xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy được quản lý kiểm soát về khí thải theo lộ trình áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải của phương tiện tham gia giao thông đường bộ. "Để hiện thực hóa mục tiêu này không dễ, chúng ta buộc phải có biện pháp thực hiện khả thi" - Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi nhận định.

Bốn "nút thắt" cần tháo gỡ để chính sách đi vào cuộc sống

Dưới góc độ cơ quan lập pháp và giám sát, Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi chỉ ra 4 vấn đề cốt lõi để lộ trình kiểm định khí thải thực sự hiệu quả.

Thứ nhất, về tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ thống quy chuẩn khi ban hành phải bảo đảm tính khả thi trên quan điểm khả thi cả về mặt kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo đảm vấn đề an sinh, xã hội...

Thứ hai, về hạ tầng kiểm định, Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi cho rằng, thách thức lớn nhất là thiết lập hệ thống hạ tầng phục vụ công tác kiểm định. Trong đó, cần thiết lập hệ thống trạm kiểm định với công nghệ tiên tiến và đội ngũ kỹ thuật viên lành nghề...

Thứ ba, vấn đề hài hòa lợi ích và an sinh cần được tính toán đầy đủ. Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi phân tích, lộ trình cần tính toán bảo đảm tính đồng bộ, gắn với các bên liên quan, có trọng tâm, trọng điểm, có ưu tiên. "Chính sách phải đồng bộ nhưng cần cân nhắc kỹ lưỡng đến sinh kế của người dân, giải quyết hài hòa lợi ích của các bên liên quan", Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi nêu quan điểm.

Thứ tư, thiết lập cơ chế giám sát, xử phạt một cách hiệu quả. Nêu rõ vấn đề này, Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi cho biết cùng với sự phát triển của công nghệ, các cơ chế giám sát vấn đề kiểm định xe cơ giới cần áp dụng công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số... Trong đó, việc giám sát gắn với hai khía cạnh: Giám sát đối với các cơ sở kiểm định với ô tô, thuộc về trách nhiệm chủ trì của Bộ Xây dựng.

Phó Chủ nhiệmTạ Đình Thi dẫn chứng: Kinh nghiệm một số nước như Ấn Độ cũng có số lượng phương tiện cơ giới đường bộ rất lớn, khi triển khai kiểm định phương tiện cơ giới quy mô lớn có cách phối hợp, sự tham gia của các lực lượng khác nhau, trong đó có xã hội hóa với sự tham gia của tư nhân. Với Việt Nam, cũng cần quan tâm cơ chế phối hợp giữa các lực lượng các cơ quan liên quan, bảo đảm thực thi một cách công khai, minh bạch và hiệu quả.

Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi chỉ ra thêm vấn đề đáng quan tâm là chuyển đổi nhiên liệu, năng lượng cho các phương tiện. "Điều này cần chính sách tổng thể, có lộ trình rõ ràng. Đặc biệt công tác truyền thông đến người dân phải thực sự hiệu quả để tạo sự đồng thuận xã hội", Phó Chủ nhiệm Tạ Đình Thi nhấn mạnh.