Khung pháp lý và chính sách bảo vệ giáo viên trong giáo dục hiện đại: Để giáo viên yên tâm cống hiến cho sự nghiệp “trồng người”

Những năm gần đây, nhiều quốc gia trên thế giới chứng kiến sự gia tăng các vụ việc giáo viên bị xúc phạm, đe dọa, hành hung hoặc chịu áp lực quá mức từ phụ huynh và xã hội trong môi trường giáo dục hiện đại. Sự phát triển của mạng xã hội cũng khiến không ít giáo viên trở thành mục tiêu của bạo lực học đường, các chiến dịch công kích trực tuyến, gây tổn hại đến danh dự, sức khỏe tinh thần và môi trường làm việc. Trong bối cảnh đó, câu chuyện bảo vệ giáo viên không còn là vấn đề riêng của ngành giáo dục mà đã trở thành một trong những nội dung quan trọng trong chính sách công của nhiều quốc gia. Nhiều quốc gia đã xây dựng những cơ chế pháp lý đặc biệt nhằm bảo vệ danh dự, sự an toàn và quyền nghề nghiệp của giáo viên

Giáo viên phải được bảo vệ như lực lượng đặc biệt của xã hội

Nền tảng quan trọng nhất hiện nay là Khuyến nghị về địa vị của giáo viên do UNESCO và ILO ban hành năm 1966. Văn kiện này xác định giáo viên có quyền được bảo vệ trước các hành vi xúc phạm, đe dọa hoặc đối xử bất công trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Giáo viên phải được bảo đảm quyền được biết nội dung tố cáo, được tiếp cận chứng cứ, được bào chữa và được kháng nghị trong các vụ việc liên quan đến kỷ luật nghề nghiệp.

Đối với giảng viên đại học, UNESCO tiếp tục ban hành khuyến nghị năm 1997 nhằm bảo vệ quyền tự do học thuật, sự độc lập chuyên môn và quyền nghiên cứu khoa học. Cho tới nay, nhiều ý kiến cho rằng các khuyến nghị trên cần được cập nhật để phản ánh thực tế hiện nay và giải quyết các thách thức mới nổi đang làm thay đổi mạnh mẽ môi trường giáo dục, chẳng hạn như tiếp tục thúc đẩy việc bổ sung các cơ chế bảo vệ giáo viên trước bạo lực học đường, quấy rối trên không gian mạng, rủi ro từ công nghệ số và các tác động đến sức khỏe tinh thần.

Tại Pháp, giáo viên công lập được hưởng cơ chế “bảo hộ công vụ”, theo đó Nhà nước có trách nhiệm đứng ra bảo vệ giáo viên khi họ bị xúc phạm, đe dọa, vu khống hoặc hành hung trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Trong nhiều trường hợp, cơ chế này không chỉ bảo đảm giáo viên được hỗ trợ pháp lý, mà còn cho phép Nhà nước chi trả hoặc hoàn trả các khoản chi phí luật sư và chi phí tố tụng phát sinh trong quá trình bảo vệ quyền lợi của họ trước tòa án, theo quy định của Bộ luật Công vụ chung (Code général de la fonction publique) và Nghị định số 2017-97.

Đức cũng áp dụng mô hình tương tự thông qua hệ thống công chức nhà nước. Phần lớn giáo viên công lập thuộc diện công chức và được hưởng sự bảo vệ pháp lý đặc biệt. Các hành vi cản trở hoặc tấn công giáo viên được xem là hành vi xâm phạm hoạt động công vụ và thường bị xử lý nghiêm khắc.

Đối phó với áp lực từ phụ huynh và xã hội

Trong những năm gần đây, Hàn Quốc trở thành tâm điểm chú ý khi nhiều giáo viên phản ánh tình trạng bị phụ huynh gây áp lực quá mức. Vụ việc đau lòng liên quan đến giáo viên tự tử do áp lực từ phụ huynb làm dấy lên làn sóng đòi cải cách trên phạm vi toàn quốc. Trên thực tế, nhiều giáo viên đã phản ánh có một số phụ huynh lợi dụng Luật Bảo vệ trẻ em được thông qua năm 2014 để gây áp lực khiến họ bị sa thải.

Do đó, năm 2023, Luật Khôi phục quyền giáo viên đã được Quốc hội Hàn Quốc thông qua, quy định rõ giáo viên sẽ không bị sa thải ngay lập tức sau khi có báo cáo về việc lạm dụng trẻ em mà cần phải có thêm điều tra và bằng chứng.

Hỗ trợ tài chính cũng sẽ được cung cấp cho các giáo viên đang đối mặt với các vụ kiện, và hiệu trưởng sẽ có trách nhiệm lớn hơn trong việc bảo vệ nhân viên của mình.

Nhật Bản cũng đang đối mặt với những thách thức tương tự trong việc bảo vệ giáo viên trước áp lực từ phụ huynh, học sinh và khối lượng công việc lớn. Dù giáo viên được đặt trong khuôn khổ pháp lý của hệ thống công chức địa phương và các quy định giáo dục nghiêm ngặt, thực tế cho thấy tình trạng quấy rối từ phụ huynh và áp lực nghề nghiệp vẫn là vấn đề đáng quan tâm.

Để ứng phó, Bộ Giáo dục, văn hóa, thể thao, khoa học và công nghệ Nhật Bản (MEXT) đã thúc đẩy các cải cách nhằm cải thiện điều kiện làm việc của giáo viên, trong đó có việc giảm bớt gánh nặng hành chính, tăng cường nhân sự hỗ trợ trong trường học và nâng cao hệ thống tư vấn học đường. Những biện pháp này được triển khai trong các chương trình và báo cáo cải cách giáo dục nhằm giúp giáo viên tập trung nhiều hơn vào hoạt động giảng dạy.

Song song với đó, đất nước mặt trời mọc đã ban hành Luật thúc đẩy các biện pháp phòng chống bắt nạt trong trường học (2013), quy định rõ trách nhiệm của nhà trường và chính quyền địa phương trong việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi bắt nạt, bao gồm cả các hành vi xảy ra trên môi trường trực tuyến. Cùng với đó, hệ thống tư vấn học đường với chuyên viên tâm lý và nhân viên công tác xã hội cũng được mở rộng nhằm hỗ trợ giáo viên trong việc xử lý các tình huống căng thẳng liên quan đến học sinh và phụ huynh.

Khác với nhiều quốc gia khác, Singapore không xây dựng luật riêng về bảo vệ giáo viên. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật nghiêm minh cùng văn hóa tôn trọng nghề giáo đã tạo nên môi trường làm việc tương đối an toàn cho đội ngũ nhà giáo. Các hành vi đe dọa, xúc phạm hoặc tấn công giáo viên đều có thể bị xử lý nghiêm theo Luật Hình sự. Nhà trường cũng có quyền áp dụng các biện pháp mạnh đối với những cá nhân gây rối, kể cả phụ huynh.

Xem an toàn của giáo viên là quyền của người lao động

Tại Canada và Australia, việc bảo vệ giáo viên được đặt trong khuôn khổ quyền lao động và an toàn nghề nghiệp. Giáo viên được hưởng các cơ chế bảo vệ trước bạo lực nơi làm việc, quấy rối, phân biệt đối xử và các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.

Một điểm nổi bật là vai trò của các công đoàn giáo viên. Tại Canada, công đoàn không chỉ đại diện cho quyền lợi nghề nghiệp, mà còn cung cấp hỗ trợ pháp lý, tư vấn và bảo vệ giáo viên trong các tranh chấp liên quan đến công việc. Australia là một trong những quốc gia sớm tiếp cận vấn đề bạo lực đối với giáo viên dưới góc độ an toàn lao động. Theo Safe Work Australia, các hành vi bạo lực, đe dọa, quấy rối hay tấn công trong môi trường làm việc được xếp vào nhóm “bạo lực và hành vi gây hấn tại nơi làm việc” và được coi là rủi ro bắt buộc phải được kiểm soát theo quy định an toàn lao động.

Trong khuôn khổ này, các cơ quan quản lý giáo dục và nhà trường có trách nhiệm pháp lý trong việc đánh giá, phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro bạo lực đối với giáo viên, thông qua các biện pháp như quản lý rủi ro, bảo đảm môi trường làm việc an toàn, đào tạo nhân sự và thiết lập cơ chế báo cáo sự cố.

Ngoài ra, Australia còn mở rộng sang nhóm rủi ro tâm lý như căng thẳng nghề nghiệp, quấy rối và bắt nạt tại nơi làm việc, yêu cầu các cơ sở giáo dục phải chủ động triển khai các biện pháp kiểm soát phù hợp.

Nói chung, dù ở đâu trên thế giới, khi người thầy được bảo vệ, lớp học sẽ ổn định hơn, chất lượng giáo dục được nâng cao hơn và xã hội cũng được hưởng lợi từ những thế hệ công dân được đào tạo trong môi trường lành mạnh và nhân văn.