Khủng hoảng từ mật vụ Memogate

Quân đội Pakistan cảnh báo Thủ tướng Gilani về những hậu quả khôn lường

Nguồn: kashmirmonitor

Trong một động thái làm trầm trọng hơn căng thẳng giữa Chính phủ và quân đội, ngày 11.1, Thủ tướng Pakistan Yousuf Raza Gilani đã cách chức Bí thư Quốc phòng nước này, Tướng nghỉ hưu Naeem Khalid Lodhi vì “quản lý yếu kém”. Văn phòng của Thủ tướng Gilani ra tuyên bố cho biết Trung tướng về hưu Naeem Khalid Lodhi đã bị cách chức vì “hành động sai trái và vi phạm luật pháp”, gây ra sự hiểu lầm giữa chính phủ và quân đội. Phát biểu với báo giới, Thủ tướng Gilani cho biết, các chỉ huy quân đội và tình báo đã không làm đúng theo quy định khi gửi văn bản lên Tòa án tối cao, và Chính phủ “không còn lựa chọn nào khác” ngoài việc phải cách chức Bí thư Quốc phòng Lodhi - người đã gửi văn bản trên lên tòa án mà không được sự thông qua của Bộ trưởng Quốc phòng.

Phía quân đội đã phản ứng mạnh mẽ và cảnh báo về những hậu quả khôn lường khi Thủ tướng Gilani có những phát biểu chỉ trích nặng nề. Quân đội khẳng định đã tuân thủ đúng quy định luật pháp trong việc gửi văn bản tới tòa án. Nhận định về cuộc đối đầu nguy hiểm này, nhà phân tích chính trị Talat Masood cho rằng: “Quân đội và chính phủ đang ở thế đối đầu nhau. Cả hai bên đều tăng cường lập trường cứng rắn của mình”.

Sự hiểu lầm, và cũng là căng thẳng đó bắt nguồn từ vụ Memogate, sau khi văn bản nội bộ bị tiết lộ được cho là bức thư của Tổng thống Asif Ali Zardari đề nghị Mỹ can thiệp để ngăn chặn một âm mưu đảo chính quân sự nhằm lật đổ chính quyền dân sự ở Islamabad. Chính phủ Pakistan khẳng định bức thư này là bịa đặt và yêu cầu Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội điều tra. Trong khi đó, các chỉ huy quân đội và tình báo cho rằng bức thư là có thật và cũng yêu cầu tiến hành điều tra làm rõ sự việc.

Tới thời điểm này, vụ Memogate chính là nguồn gốc xa hơn của các căng thẳng giữa quân đội và chính quyền nước này. Thực tế, vụ việc bung ra từ ngày 10.10.2011, khi một doanh nhân Mỹ gốc Pakistan tiết lộ với báo Financial Times về bức thư riêng của Tổng thống Zardari gửi Mỹ. Liên hệ lại, vụ Memogate này có thể xuất phát từ việc lực lượng đặc nhiệm Mỹ tiến hành chiến dịch tiễu trừ trùm khủng bố Osama Bin Laden ngày 2.5.2011 mà không báo trước với Islamabad. Vụ tấn công gây ra khủng hoảng nghiêm trọng trong quan hệ giữa Mỹ và Pakistan. Doanh nhân trên còn tiết lộ với Financial Times rằng, đại sứ Pakistan tại Mỹ có thể đã chuyển cho tổng tham mưu trưởng liên quân Mỹ một thông điệp yêu cầu Mỹ hỗ trợ, nếu có đảo chính, đổi lại Islamabad sẽ điều chỉnh chính sách phù hợp với Washington, đặc biệt trong cuộc chiến chống khủng bố.

Thủ tướng Gilani đã tìm cách giảm thiểu cuộc đối đầu giữa chính quyền dân sự và quân đội. Nhưng theo giới phân tích, thách thức thực sự mà Chính phủ Pakistan phải đối mặt là từ Tòa án. Tổng thống Zardari có mối quan hệ không mấy suôn sẻ với tòa án kể từ khi ông không chịu phục chức cho người đứng đầu ngành tòa án nước này trong các cuộc bầu cử năm 2008, được tổ chức một tháng sau vụ ám sát vợ ông, cựu Thủ tướng Benariz Bhutto. Mối quan hệ này ngày càng xấu đi khi tòa án nhất quyết theo đuổi điều tra hàng loạt vụ tham nhũng nhằm vào ông Zardari và các quan chức chính phủ khác trong khoảng thời gian những năm 90 của thế kỷ trước. Hiện Chánh án Tòa án Tối cao đã hủy bỏ sắc lệnh hòa giải quốc gia (NRO), cơ sở bảo đảm cho tổng thống Zardari quyền được miễn tố, được áp dụng vào năm 2007. Tòa án Tối cao còn đe dọa hủy bỏ luôn cả quyền miễn tố của tổng thống Pakistan.

Đã xuất hiện những đồn đoán về nguy cơ xảy ra một cuộc đảo chính, nhưng giới phân tích nhận định nguy cơ đó không cao. Cuộc đối đầu này có thể sẽ kết thúc bằng các cuộc bầu cử trước thời hạn. Theo dự kiến, các cuộc bầu cử sẽ diễn ra vào đầu năm 2013, sau những biến động nghiêm trọng trên. Một số nhà phân tích cho rằng bầu cử có thể diễn ra vào 6 tháng đầu năm nay.

Nhà phân tích chính trị Masood nhận định, Tòa án Tối cao sẽ nhận được sự cổ vũ từ tuyên bố của quân đội là muốn loại bỏ chính quyền dân sự; đồng thời khẳng định Chính phủ đang bị cô lập. Trong khi đó, nhà phân tích chính trị Hasan Askari cảnh báo rằng, sẽ phải cần tới những cái đầu lạnh để tránh hậu quả nghiêm trọng tại đất nước có 174 triệu dân và được trang bị hạt nhân này, đất nước đang chiến đấu chống phiến quân Hồi giáo, cuộc nổi dậy của quân ly khai và thiếu tài nguyên trầm trọng. Ông cho rằng, không một thể chế đơn lẻ nào có thể giải quyết được vấn đề của Pakistan. Chính phủ dân sự không thể làm được gì nếu không có sự hỗ trợ của quân đội và bản thân quân đội cũng không thể giải quyết được tình hình bởi tính phức tạp của vấn đề. Pakistan đang bên bờ vực khủng hoảng nội bộ nghiêm trọng.