Khủng hoảng di cư ở Ceuta:Châu Âu kêu gọi "hành động thống nhất" để bảo vệ biên giới

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói với Thủ tướng Tây Ban Nha rằng, bảo đảm an ninh biên giới là “trách nhiệm chung của châu Âu”, đồng thời cho biết Brussels có thể hỗ trợ thêm cho Morocco.

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Tây Ban Nha đang tìm cách đưa những người cuối cùng trong số hơn 60.000 người đã vào Ceuta – vùng lãnh thổ biệt lập của Tây Ban Nha tại Bắc Phi trở lại Morocco. Vụ việc đã gây ra một cuộc khủng hoảng di cư nghiêm trọng nhất đối với châu Âu những năm gần đây.

60.000 người vượt biên, gần 90 người thiệt mạng, hàng trăm trẻ mắc kẹt

Theo các quan chức địa phương, tính đến 3/8, vẫn còn khoảng 860 trẻ vị thành niên vẫn đang mắc kẹt ở Ceuta do cha mẹ hoặc người thân thiệt mạng, mất tích trong vụ vượt biên. Ghi nhận tại hiện trường cho thấy nhiều em phải đi xin thức ăn hoặc lang thang trên đường phố do chưa có nơi tiếp nhận.

Nhóm trẻ này chiếm tỷ lệ lớn trong số khoảng 3.000-5.000 người di cư vẫn còn ở Ceuta sau đợt vượt biên quy mô lớn, trong tổng số khoảng 60.000 người đã tìm cách vào vùng lãnh thổ này. Chính quyền Tây Ban Nha xác nhận gần 72 người đã thiệt mạng, chủ yếu do đuối nước, trong quá trình vượt biển. Trong khi đó, phía Morocco cũng thông báo ghi nhận thêm 11 trường hợp tử vong.

Sau vụ hàng nghìn người bơi hoặc lội qua khu vực này, giới chức Tây Ban Nha đã triển khai thêm một hàng rào phao dài 500m gần cửa khẩu nhằm tăng cường an ninh.

Bộ trưởng Nội vụ các nước thành viên Liên minh châu Âu sẽ tiến hành một cuộc họp trực tuyến khẩn cấp vào hôm nay, 4/8 để thảo luận về những biện pháp ứng phó có thể được áp dụng. Những diễn biến tại Ceuta đã gây ra bất đồng giữa các thành viên EU, khiến Italy và Pháp triển khai các biện pháp kiểm soát biên giới tạm thời, mặc dù việc di chuyển từ Ceuta tới phần lãnh thổ Tây Ban Nha trên lục địa là không thể nếu không xuất trình giấy tờ tùy thân.

Bà von der Leyen nói gì trong thư gửi Thủ tướng Tây Ban Nha?

Ngày 3/8, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã gửi thư cho Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez. Nội dung bức thư nhanh chóng được một số hãng thông tấn tiếp cận, trong đó bà kêu gọi EU có “hành động thống nhất” về an ninh biên giới.

“Qua sự việc này, rõ ràng chúng ta phải hành động nhiều hơn nữa để tiếp tục củng cố biên giới tại những điểm trọng yếu”, bà viết.

“Bảo vệ toàn bộ biên giới bên ngoài của chúng ta là trách nhiệm chung của châu Âu”, bà von der Leyen nhấn mạnh, đồng thời kêu gọi tăng cường giám sát và sử dụng các hàng rào vật lý tại những nơi cần thiết.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu đánh giá cao cách Thủ tướng Sanchez “xử lý nhanh chóng” tình hình, khi đại đa số trong khoảng 50.000 người vượt biên đã trở lại Morocco.

Người đứng đầu chính quyền Ceuta, ông Juan Jesus Vivas, ước tính khoảng 3.000–5.000 người vẫn còn ở lại thành phố. Trong khi đó, đại diện Chính phủ Tây Ban Nha đưa ra con số thấp hơn một chút.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu đồng thời đề cập khả năng tăng cường hợp tác và hỗ trợ Morocco nếu cần thiết, nhất là trong những vấn đề liên quan đến hai vùng lãnh thổ ven biển Ceuta và Melilla của Tây Ban Nha.

“Morocco là một đối tác chiến lược quan trọng, đặc biệt trong những nỗ lực của chúng ta nhằm chống lại hoạt động đưa người di cư trái phép và tình trạng di cư bất hợp pháp”, bà von der Leyen viết. “Phối hợp với Tây Ban Nha, đặc biệt trong mọi vấn đề liên quan đến Ceuta và Melilla, chúng ta có thể tăng cường các hệ thống cảnh báo sớm và quản lý biên giới, đồng thời cải thiện sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính dành cho Morocco”.

Bộ trưởng Nội vụ EU họp trực tuyến khẩn cấp

Làn sóng người đột ngột vượt biên với quy mô lớn vào Ceuta, bắt đầu từ ngày 30/7, đã gây ra căng thẳng sâu sắc giữa các quốc gia thành viên EU. Pháp tuyên bố áp dụng các biện pháp kiểm tra biên giới tạm thời.

Các chính phủ hoặc bộ trưởng có quan điểm cứng rắn về vấn đề nhập cư tại Italy, Đan Mạch và Phần Lan thậm chí kêu gọi đình chỉ tư cách thành viên của Tây Ban Nha trong khu vực tự do đi lại Schengen. Trong khi đó, các chính trị gia đối lập cánh hữu trên khắp châu Âu còn đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ hơn.

Madrid phản ứng gay gắt trước điều mà nước này gọi là cách ứng xử “ích kỷ” của một số đối tác, đồng thời kêu gọi tổ chức cuộc họp khẩn cấp giữa các Bộ trưởng Nội vụ châu Âu để xác định hướng giải quyết tiếp theo.

Bà von der Leyen cho rằng cuộc thảo luận ngày 4/8 sẽ là “bước đi đầu tiên”, đồng thời cam kết vấn đề này cũng sẽ được đưa vào chương trình nghị sự của Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo EU vào tháng 10.

Làn sóng người đổ vào Ceuta do “tin đồn” trên mạng?

Trong những tháng gần đây, EU đã siết chặt đáng kể các quy định về di cư. Những biện pháp này góp phần làm giảm rõ rệt số trường hợp nhập cư bất thường vào khối nói chung.

EU cũng đã nhất trí cho phép đưa những người bị bác đơn xin tị nạn tới các nước thứ ba đối tác được coi là an toàn ở bên ngoài biên giới của khối, gọi những địa điểm này là “trung tâm hồi hương”. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có thỏa thuận nào như vậy được thiết lập, dù EU đã thông qua những quy định pháp lý cho phép triển khai mô hình này.

Chuyên gia về di cư Gerald Knaus, Giám đốc tổ chức nghiên cứu Sáng kiến Ổn định châu Âu, nói với DW rằng những diễn biến trong tuần trước rõ ràng không bắt nguồn từ “bất kỳ yếu tố mang tính cơ cấu nào”, bởi không có thay đổi đáng kể trong tình hình xã hội tại Morocco cũng như trong chính sách nhập cư của Tây Ban Nha.

Theo ông, nguyên nhân chủ yếu là “rất nhiều thông tin sai lệch” được lan truyền trên mạng, trong đó có những tin đồn không đúng sự thật như “Tây Ban Nha đang mở cửa biên giới” hay “đây là cơ hội để vượt qua biên giới”.

Chuyên gia này cho rằng việc một số lượng nhỏ người bơi vòng qua các chốt kiểm soát biên giới thành công vào đầu tuần đã khiến thông tin lan truyền nhanh chóng, dẫn đến số người tìm cách vượt biên tăng vọt vào ngày 30/7.

Phản ứng chính trị rộng hơn tại châu Âu

Ông Knaus nhấn mạnh tình hình hiện nay hoàn toàn không thể so sánh với cuộc khủng hoảng năm 2015, khi hàng nghìn người tới châu Âu mỗi ngày, trong đó nhiều người chạy trốn khỏi cuộc nội chiến tại Syria.

“Trong cuộc khủng hoảng lần này, số người xin tị nạn rất ít. Phần lớn là những nam thanh niên Morocco. Vì vậy, đây không phải là sự gia tăng đột ngột của áp lực mang tính cơ cấu do một cuộc khủng hoảng di dời dân cư quy mô lớn gây ra”, ông nói.

Tuy nhiên, theo ông Knaus, phản ứng chính trị trên khắp châu Âu, cùng với tâm lý hoảng sợ và những lời kêu gọi đóng cửa khu vực Schengen từ các lực lượng cực hữu, cho thấy sự khác biệt về quy mô cũng như tính chất bất thường của sự việc dường như không còn được chú ý.

“Điều chúng ta thấy là, xét về mặt chính trị, chỉ hai ngày xảy ra một sự việc tại Bắc Phi cũng có thể gây ra tâm lý lo ngại ở Phần Lan, Đan Mạch và Đức”, ông Knaus nhận định.

“Vì vậy, rõ ràng tất cả các quốc gia châu Âu đều có lợi ích trong việc giúp những nước ở khu vực Địa Trung Hải xây dựng một chính sách phù hợp. Chính sách ấy phải phát đi thông điệp rõ ràng: Đừng làm điều này. Đừng trèo qua hàng rào. Đừng lên thuyền. Đừng bơi qua biển. Bởi nếu làm như vậy, chúng tôi sẽ đối xử với bạn một cách nhân đạo, nhưng sẽ đưa bạn trở lại; và nếu cần thiết, đưa bạn tới một nước thứ ba an toàn”.

Theo ông Knaus, nếu thông điệp này được truyền tải và chứng minh là đúng trong thực tế, các hành trình vượt biển nguy hiểm có thể gần như chấm dứt hoàn toàn chỉ sau một đêm. Ông cho rằng những quy định mới của EU có thể tạo điều kiện để đạt được mục tiêu đó.

Tuy nhiên, chuyên gia này không đặt nhiều hy vọng rằng các sự kiện tại Ceuta sẽ dẫn đến hành động phối hợp hoặc sự hợp tác thực chất giữa các thành viên EU.

“Kịch bản có khả năng xảy ra nhất là các chính phủ sẽ đưa ra những tuyên bố phô trương và cáo buộc lẫn nhau. Tây Ban Nha sẽ phản ứng và khẳng định mình không có lỗi. Cuối cùng, các bên sẽ chỉ để lại những bất đồng và không tìm được giải pháp”, ông Knaus dự đoán.