Khu di tích Ban Thường trực Quốc hội: "Địa chỉ đỏ" tìm hiểu lịch sử Quốc hội Việt Nam

Hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội, từ nhiều tháng nay đồng bào và cử tri khắp mọi miền Tổ quốc tổ chức hành trình về quê hương Cách mạng Tuyên Quang, Thủ đô Khu giải phóng; Thủ đô kháng chiến năm xưa. Trong hành trình về nguồn đó, Khu di tích Ban thường trực Quốc hội là một trong những điểm đến của nhiều người, đặc biệt là đại biểu Quốc hội các thời kỳ.

Khu di tích Ban Thường trực Quốc hội tại xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang, nằm trong quần thể Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào. Địa điểm này từng là cơ sở hoạt động của Ban Thường trực Quốc hội trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Đặc biệt, trong giai đoạn từ năm 1952 - 1954, tại đây diễn ra nhiều sự kiện quan trọng như: Hội nghị Liên tịch giữa Ban Thường trực Quốc hội với Ủy ban Mặt trận Liên Việt tháng 2/1953, chuẩn bị tổ chức Kỳ họp Quốc hội Khóa I từ ngày 1 - 4/12/1953, cùng với Chính phủ họp quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ...

Thời kỳ đầu, Ban Thường trực Quốc hội do cụ Bùi Bằng Đoàn làm Trưởng ban, cụ Tôn Đức Thắng làm Phó Ban. Cuối năm 1948, do cụ Bùi Bằng Đoàn bị ốm nặng, cụ Tôn Đức Thắng được cử giữ chức Quyền Trưởng ban. Ủy viên Ban Thường trực Quốc hội gồm các vị: Tôn Quang Phiệt (Tổng Thư ký), Hoàng Quốc Việt, Trần Văn Cung, Trần Huy Liệu, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Thị Thục Viên.

Với trọng trách là cơ quan lập pháp, Ban Thường trực Quốc hội tham dự nhiều phiên họp Hội đồng Chính phủ và nhất trí để Hội đồng Chính phủ ban hành nhiều sắc lệnh quan trọng về bổ nhiệm cán bộ cao cấp và thành lập các cơ quan của Chính phủ, như Sắc lệnh số 206-SL ngày 19/8/1948 về việc thành lập Hội đồng Quốc phòng tối cao; Sắc lệnh số 126-SL ngày 4/11/1949 quy định nghĩa vụ quân sự cho nam công dân từ 18 - 45 tuổi.

Ban Thường trực Quốc hội luôn cùng Chính phủ duy trì mối quan hệ trực tiếp với Nhân dân và chính quyền các cấp ở địa phương. Tháng 9/1949, Ban Thường trực Quốc hội và Hội đồng Chính phủ đã tiếp và làm việc với Đoàn đại biểu Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Trung Bộ; tháng 10/1949, làm việc với Đoàn đại biểu Nam Bộ; góp ý xây dựng các chính sách lớn của Chính phủ như chính sách tiết kiệm, chính sách thuế nông nghiệp, phát động quần chúng giảm tô, giảm tức, chính sách ruộng đất.

Ban Thường trực Quốc hội cũng đã đặt mối quan hệ với Quốc hội các nước xã hội chủ nghĩa anh em, tranh thủ sự ủng hộ giúp đỡ của các nước bạn đối với cuộc kháng chiến của nhân dân ta. Ban Thường trực Quốc hội cùng Chính phủ tổ chức nhiều phái đoàn về các địa phương Liên khu Việt Bắc, Liên khu III, Liên khu IV phổ biến đường lối, chủ trương và chính sách của Chính phủ trong kháng chiến. Ban Thường trực Quốc hội đặc biệt quan tâm động viên và xây dựng lực lượng Quân đội nhân dân, nhận đỡ đầu Trung đoàn 101 chiến đấu trên chiến trường Trị Thiên.

Trên cơ sở Hiến pháp được Quốc hội thông qua và thực tiễn kháng chiến, được sự thỏa thuận của Ban Thường trực Quốc hội, Chính phủ đã ban hành khoảng 400 sắc lệnh và nhiều nghị định, thông tư để điều hành kháng chiến.

Ngày 18/6/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 72/SL thành lập Hội đồng Tu luật gồm có đại diện Chính phủ, đại biểu đoàn thể nhân dân và đại diện Ban Thường trực Quốc hội do Bộ Tư pháp chủ trì. Từ năm 1950, Hội đồng Tu luật đặt dưới sự chỉ đạo của Ban Thường trực Quốc hội.

Ngày 25/2/1953, Hội nghị liên tịch giữa Ban Thường trực Quốc hội với Ủy ban Liên - Việt toàn quốc để thảo luận về bản đề án “Phóng tay phát động quần chúng, triệt để giảm tô, thực hiện giảm tức” của Đảng Lao động Việt Nam, triển khai thực hiện chính sách ruộng đất của Đảng, củng cố khối liên minh công nông, củng cố Mặt trận Liên - Việt.

Ngày 27/7/1954, Ban Thường trực Quốc hội tổ chức Hội nghị mở rộng với một số đại biểu của Ban Thường trực Ủy ban Liên Việt toàn quốc và Ban Thường trực Ủy ban Bảo vệ hòa bình thế giới của Việt Nam để thảo luận bản hiệp định đình chiến.

Ngày 28/7/ 1954, Ban Thường trực Quốc hội ra Lời kêu gọi về việc ký kết các hiệp định đình chiến ở Đông Dương sau khi Hội nghị Giơnevơ thành công.

Nhà lưu niệm Ban Thường trực Quốc hội được Văn phòng Quốc hội khởi công xây dựng và khánh thành năm 2010 đúng dịp kỷ niệm 65 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên. Nhà lưu niệm đang lưu giữ, trưng bày nhiều hiện vật, ảnh tư liệu và nhiều tài liệu khoa học về Quốc hội, hoạt động của Quốc hội qua các thời kỳ; tư liệu về quá trình làm việc của Chủ tịch Tôn Đức Thắng tại đây.

Các tư liệu, hiện vật được giới thiệu và trưng bày tại đây cho bức tranh toàn cảnh về mảnh đất lịch sử nơi từng là căn cứ địa vững chắc của chính quyền cách mạng, là cơ sở hoạt động của Ban Thường trực Quốc hội Khóa I.

Những hiện vật trưng bày tại đây được các thế hệ người dân địa phương sưu tầm. Bên cạnh đó còn là đóng góp của đại biểu Quốc hội các khóa từ khắp mọi miền đất nước.

Hiểu rõ được tầm quan trọng cũng như giá trị của các tư liệu, hiện vật, Ban quản lý di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào đã chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng bảo vệ, tu tạo và tiếp tục sưu tầm để làm phong phú thêm kho tư liệu về Quốc hội..

Kể từ khi đưa vào hoạt động, Khu Di tích đã trở thành một địa danh lịch sử thiêng liêng, được nhiều cơ quan, đơn vị chọn để tổ chức các hoạt động về nguồn, sinh hoạt chính trị.

Đặc biệt, ngày 19/12/2025, tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức Lễ khánh thành Dự án bảo tồn, tôn tạo Khu di tích Ban Thường trực Quốc hội, công trình ý nghĩa chào mừng 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam. Dự án có tổng mức đầu tư 75 tỷ đồng, bao gồm 12 hạng mục, trong đó có tu bổ nhà ở, nhà làm việc và hầm an toàn của Chủ tịch Tôn Đức Thắng; xây mới Nhà tưởng niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng, cải tạo nhà trưng bày, đón tiếp, và tôn tạo nhà bia tổng thể khu di tích. Sau 5 tháng thi công, dự án đã hoàn thành, bảo đảm tiến độ, chất lượng, kỹ thuật và mỹ thuật.