Không nên sử dụng doanh nghiệp Nhà nước như công cụ điều tiết vĩ mô

Theo Đề án, ngay trong năm nay và những năm tới sẽ đẩy mạnh tái cơ cấu thị trường tài chính, trọng tâm là hệ thống các ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính, tái cơ cấu đầu tư (trọng tâm là tái cấu trúc đầu tư công) và tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước (DNNN). Về lâu dài, đề án nhấn mạnh đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, kỳ vọng thay đổi một cách cơ bản mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh… Bên cạnh đó, khi tái cấu trúc nền kinh tế, thì cần lưu ý việc các quy hoạch tổng thể đôi khi bị phá vỡ, cơ cấu quy hoạch không đảm bảo được phát triển bền vững. Do vậy, UB Kinh tế đề nghị phát triển kinh tế vùng phải đồng bộ với phát triển các ngành và sản phẩm ưu tiên. Hình thành mối liên kết giữa các địa phương, thông qua liên kết ngành và lợi thế vùng.

Với tái cấu trúc đầu tư công, vấn đề tồn tại hiện nay là nhiều dự án đầu tư tràn lan, hiệu quả thấp. Do đó, UB Kinh tế cho rằng, đề án cần chú ý đến việc xác định các nguồn vốn đầu tư. Với nguồn lực có hạn như hiện nay, thì cần ưu tiên đầu tư công vào lĩnh vực nào là cần thiết. Nhiều ý kiến cho rằng cần tập trung phát triển khoa học công nghệ ở những ngành lĩnh vực ưu tiên, tạo giá trị gia tăng lớn.

Mới đây, khi trao đổi về định hướng đầu tư công, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, dù đầu tư lĩnh vực nào cũng phải lưu ý câu chuyện lợi ích cục bộ, nếu không sẽ vẫn diễn ra việc đầu tư dàn trải. Theo bà Lan, nếu địa phương nào cũng vì lợi ích cục bộ, nghĩ rằng việc cắt giảm là việc của nơi khác, thì không thể cắt giảm đầu tư công để dồn vốn cho những dự án cần thiết, cấp bách hơn. Việc tái cơ cấu dòng vốn đầu tư không làm được, sẽ khó tái cơ cấu được các NHTM và DNNN. Cũng cùng quan điểm này, Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Võ Trí Thành cho rằng, vấn đề mấu chốt nằm ở sự phân cấp, tức là gắn với vấn đề trách nhiệm và lợi ích. Mà phân cấp thì có gắn với vấn đề quy hoạch. Đề cập đến đầu tư công thì phải nói đến hiệu quả ở 3 góc độ, đó là hiệu quả của dự án, sự lan tỏa của dự án, và đặc biệt là đầu tư công có làm thui chột đầu tư tư nhân hay không. Nếu tư nhân làm tốt hơn mà đầu tư công vẫn làm, thì đầu tư công làm thui chột đầu tư tư nhân.

Trong đề xuất của mình về vấn đề tái cấu trúc đầu tư công, UB Kinh tế cho rằng, cần thiết lập một mô hình quản lý tài chính cho các dự án đầu tư công, phân loại, sắp xếp các dự án, căn cứ vào tính chất nguồn vốn hiện hành, khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các nguồn vốn, gây kém hiệu quả như hiện nay. Bên cạnh đó, phải nhanh chóng đánh giá mô hình hợp tác công tư PPP để hoàn thiện khung pháp lý trước khi mở rộng hình thức này.

Đối với tái cấu trúc DNNN, góp ý vào Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế của Chính phủ, vấn đề thể chế cũng được nêu ra. Đó là cần hoàn thiện thể chế với ưu tiên đầu tiên là xây dựng cơ chế quản lý minh bạch của DNNN, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cạnh tranh bình đẳng, sử dụng vốn và tài sản hiệu quả, giảm các chi phí ngoài kinh doanh, công bố minh bạch thông tin định kỳ, rộng rãi trước công chúng. Phó viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh đến yếu tố minh bạch của DNNN. Trong đó, năm nay cố gắng tập trung tái cơ cấu DNNN, cố gắng phân loại doanh nghiệp và tập đoàn, sau đó minh bạch thông tin. Nếu làm được, thì đây sẽ là bước đột phá của năm 2012 trong tái cơ cấu DNNN. 

Trong đề xuất của mình, UB Kinh tế cũng đề nghị không sử dụng DNNN như một công cụ điều tiết vĩ mô, bình ổn thị trường, bình ổn nền kinh tế, mà DNNN có nhiệm vụ quan trọng, đi trước một bước, mở rộng những ngành, những lĩnh vực mà các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác không đủ năng lực. Và điểm mà UB Kinh tế cũng cho là cần thiết, đó là cần có đánh giá khách quan về mô hình Tập đoàn kinh tế Nhà nước, từ đó có chính sách tiếp theo cho phù hợp, như ban hành Luật Quản lý và sử dụng vốn Nhà nước, cải cách hệ thống quản trị, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của DNNN…

Việc tái cơ cấu Ngân hàng thương mại, Nhà nước cần gắn với tái cơ cấu DNNN, tăng cường giám sát thị trường tài chính, nâng cao vai trò của Ngân hàng Trung ương, nhất là trách nhiệm công bố mục tiêu chính sách, minh bạch thông tin, trách nhiệm giải trình. Về vấn đề tổ chức thực hiện, UB Kinh tế đề nghị nên hình thành một tổ chức chịu trách nhiệm thực hiện đề án này giúp Chính phủ và Quốc hội. Nếu cần QH xem xét thì trao cho tổ chức này một số quyền nhất định để thực hiện nhiệm vụ.