Không để khoảng cách giữa quyết định và thực thi
Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh khẳng định, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất đã thành công rất tốt đẹp, không chỉ hoàn thành khối lượng công việc rất lớn mà còn để lại dấu ấn sâu đậm về tinh thần quyết liệt hành động, đồng hành thực chất để tháo gỡ điểm nghẽn, kiến tạo phát triển của Quốc hội và Chính phủ.
Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh khẳng định, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất đã thành công rất tốt đẹp, không chỉ hoàn thành khối lượng công việc rất lớn mà còn để lại dấu ấn sâu đậm về tinh thần quyết liệt hành động, đồng hành thực chất để tháo gỡ điểm nghẽn, kiến tạo phát triển của Quốc hội và Chính phủ.
Sau Kỳ họp, điều quan trọng nhất là không để khoảng cách giữa quyết định và tổ chức thực hiện; nội dung thuộc thẩm quyền của cấp nào thì cấp đó phải chủ động quyết định, tổ chức thực hiện theo đúng tinh thần chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn “không trông chờ, không đùn đẩy, không để người dân, doanh nghiệp phải chờ đợi”.
Linh hoạt nhưng không làm giảm yêu cầu về chất lượng và kỷ luật lập pháp
- Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất đã bế mạc sau 17 ngày làm việc với khối lượng công việc rất lớn. Từ góc độ tham mưu, tổng hợp và phục vụ Quốc hội, ông đánh giá thế nào về thành công nổi bật nhất của Kỳ họp?
- Kỳ họp đã hoàn thành toàn bộ nội dung, chương trình đề ra, trong đó có khối lượng công việc lớn, nhiều nội dung mới, khó, phức tạp và yêu cầu xử lý trong thời gian ngắn.
Quốc hội đã thông qua 15 luật, 6 nghị quyết quy phạm pháp luật, cho ý kiến lần đầu đối với 7 dự án luật khác, kịp thời giải quyết khó khăn, vướng mắc trong thực tế, tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ rào cản, khơi thông nguồn lực, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Đây là thành công rất nổi bật trong bối cảnh thời gian làm việc của Quốc hội không nhiều.
Điều rất đáng trân trọng là với chương trình nghị sự lớn, yêu cầu rất cao về tiến độ và chất lượng, nhưng Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan của Quốc hội và các cơ quan hữu quan đã phối hợp rất chặt chẽ, chủ động trong chuẩn bị, thẩm tra, tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện các nội dung trình Quốc hội. 2.680 lượt ý kiến của đại biểu Quốc hội tại tổ và 535 ý kiến tại hội trường cho thấy mức độ tham gia rất sâu vào các dự án luật, nghị quyết. Đáng chú ý, các ý kiến tập trung vào những vấn đề còn khó khăn, vướng mắc, từ đó đề xuất phương án chỉnh lý cụ thể, thiết thực, khả thi.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn trong phát biểu bế mạc cũng đặc biệt nhấn mạnh tinh thần “Linh hoạt - Nhanh chóng - Quyết liệt - Đồng hành” của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan trong tạo lập hành lang pháp lý, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
Từ góc độ tham mưu, tổng hợp và phục vụ Quốc hội, tôi cho rằng đây là một kết quả rất đáng ghi nhận: xử lý được khối lượng công việc rất lớn trong thời gian ngắn nhưng không buông lỏng yêu cầu về chất lượng và tính khả thi của các quyết định.
- Nhìn vào những luật, nghị quyết được Quốc hội thông qua, theo ông, điểm nhấn thể hiện rõ nhất vai trò của Quốc hội trong tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển là gì?
- Kỳ họp đã thể hiện rõ nét vai trò của Quốc hội trong tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo lập không gian phát triển, đặc biệt là ở những vấn đề trực tiếp liên quan đến môi trường đầu tư, kinh doanh và năng lực quản trị nhà nước.
Chẳng hạn, nhóm luật sửa đổi liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường không chỉ nhằm cắt giảm những yêu cầu không còn phù hợp mà còn đặt ra yêu cầu về hậu kiểm, dữ liệu, quản lý rủi ro và năng lực thực thi ở địa phương.
Các luật về ngân hàng, phòng, chống rửa tiền, các tổ chức tín dụng, đầu tư, hải quan cũng hướng đến hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Hay với Luật Phát triển đô thị, việc luật hóa những cơ chế, chính sách đã được thực tiễn chứng minh hiệu quả, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và huy động nguồn lực cho phát triển đô thị cho thấy yêu cầu tháo gỡ không chỉ là giải quyết một vướng mắc cụ thể mà phải tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, khả thi cho sự phát triển lâu dài.
Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các quy định mới cũng hướng tới tháo gỡ rào cản từ nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao đến thương mại hóa công nghệ, đồng thời tạo điều kiện phát triển hạ tầng số, kinh tế số và các mô hình đổi mới sáng tạo.
Các quyết định về chủ trương đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, hay các công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027… cho thấy Quốc hội không chỉ xử lý vướng mắc trước mắt mà còn tạo khuôn khổ pháp lý cho những công trình, dự án và động lực phát triển có tính dài hạn.
Nhìn tổng thể, các quyết sách của Kỳ họp đã tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ rào cản, khơi thông nguồn lực, đồng thời mở ra không gian phát triển mới, thúc đẩy kết nối hạ tầng, bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển đô thị.
Khả năng thực thi phải được tính kỹ ngay từ khâu thiết kế chính sách
- Qua các phiên thảo luận của Kỳ họp, có thể thấy yêu cầu về khả năng thực thi ngày càng được đại biểu xem xét kỹ lưỡng hơn ngay từ khi thiết kế các điều khoản. Theo ông, điều này có ý nghĩa như thế nào?
- Qua cách thức Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp này cho thấy các đại biểu đặt yêu cầu rất cao về tính khả thi của các điều luật ngay từ khâu thiết kế chính sách, đánh giá tác động và xây dựng quy định. Theo tôi, đây phải trở thành một yêu cầu xuyên suốt của quy trình xây dựng chính sách, pháp luật.
Một chính sách muốn đi vào cuộc sống thì ngay từ khi thiết kế phải trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: ai thực hiện, thực hiện bằng công cụ nào, nguồn lực ở đâu, trách nhiệm thuộc về ai, kiểm tra và giám sát thế nào. Ví dụ, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không có nghĩa là Nhà nước giảm trách nhiệm quản lý. Muốn hậu kiểm hiệu quả phải có dữ liệu, phương thức quản lý rủi ro, năng lực kiểm tra và chế tài phù hợp. Tương tự, phân cấp, phân quyền phải đi cùng nguồn lực, năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình.
Không để khoảng cách giữa quyết định và tổ chức thực hiện
- Để các quyết sách của Quốc hội sớm đi vào cuộc sống, theo ông, có những vấn đề gì cần tập trung ngay sau Kỳ họp?
- Để các quyết sách của Quốc hội sớm đi vào cuộc sống, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu “công tác tổ chức thực hiện cần được triển khai đồng bộ, khẩn trương, bài bản; đề nghị Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương chủ động ban hành đầy đủ các văn bản theo thẩm quyền và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để thi hành các luật, nghị quyết ngay từ thời điểm có hiệu lực. Tiếp tục đổi mới nếp nghĩ, cách làm, nội dung thuộc thẩm quyền của cấp nào thì cấp đó phải chủ động quyết định, quyết làm, không trông chờ, đùn đẩy; không được để người dân, doanh nghiệp phải chờ đợi”.
Tôi cho rằng đó là một thông điệp rất quan trọng và cũng là thước đo để đánh giá hiệu quả của Kỳ họp trong thời gian tới. Số lượng luật, nghị quyết được thông qua phản ánh khối lượng và tiến độ công việc, nhưng chưa phải kết quả cuối cùng. Kết quả cuối cùng chính là những chuyển biến thực sự trong thực tiễn: điểm nghẽn có được tháo gỡ không, thủ tục có thực sự thuận lợi hơn không, nguồn lực có được khơi thông không, dự án có được triển khai không, người dân và doanh nghiệp có giảm được thời gian, chi phí và rủi ro trong thực hiện chính sách không. Đây cũng là một bước chuyển quan trọng trong đánh giá chất lượng hoạt động lập pháp: không chỉ đánh giá chất lượng của những luật, nghị quyết được ban hành, mà quan trọng hơn nữa chính là kết quả mà các luật, nghị quyết tạo ra.
- Với các cơ quan của Quốc hội, theo ông cần tập trung vào những công việc gì để góp phần đưa các quyết sách vào cuộc sống?
- Trước hết, cần theo dõi sát việc chuẩn bị các điều kiện thi hành luật, nghị quyết. Văn phòng Quốc hội có trách nhiệm tham mưu, tổng hợp, phục vụ Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo dõi những công việc này, đồng thời phối hợp với các cơ quan liên quan để kịp thời tổng hợp những vấn đề phát sinh.
Thứ hai, tăng cường giám sát kết quả thực hiện, trong đó, không chỉ quan tâm đến việc văn bản hướng dẫn đã được ban hành hay chưa, mà phải quan tâm chính sách có đạt mục tiêu đề ra hay không, điểm nghẽn nào còn tồn tại, trách nhiệm thuộc về ai, cơ quan nào, cấp nào.
Thứ ba, từ thực tiễn thi hành tiếp tục đề xuất, kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Không chính sách nào có thể dự báo đầy đủ mọi tình huống trong thực tế. Vì vậy, cần có cơ chế tiếp nhận thông tin, tổng hợp, đánh giá và phản hồi để những quy định đã chứng minh hiệu quả được phát huy, những điểm chưa phù hợp được kịp thời điều chỉnh. Tôi cho rằng, cần hình thành ngày càng rõ hơn một vòng khép kín giữa xây dựng chính sách, ban hành pháp luật, tổ chức thực hiện, giám sát và tiếp tục hoàn thiện pháp luật, không để khoảng cách giữa quyết định và tổ chức thực hiện.
Tiếp tục đổi mới công tác tham mưu, tổng hợp và phục vụ Quốc hội
- Từ thực tế tổ chức Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, theo ông, đâu là kinh nghiệm cần tiếp tục phát huy trong hoạt động của Quốc hội thời gian tới?
- Việc tiếp tục tổ chức Kỳ họp thành hai đợt là một kinh nghiệm đáng chú ý. Cách làm này tạo điều kiện để các cơ quan có thêm thời gian tiếp thu ý kiến đại biểu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật, nghị quyết, nhất là những nội dung có phạm vi tác động rộng hoặc cần tiếp tục làm rõ về chính sách.
Từ góc độ tham mưu, tổ chức Kỳ họp, đây cũng là cách phân bổ thời gian theo tính chất từng nhóm công việc. Những vấn đề cấp thiết cần quyết định sớm thì phải tập trung xử lý; những dự án luật nền tảng, phức tạp, có tác động lâu dài thì phải bảo đảm đủ thời gian để thảo luận, tiếp thu và hoàn thiện.
Trong quá trình Kỳ họp, khi thực tiễn đặt ra những vấn đề cần xử lý, chương trình cũng được điều chỉnh, bổ sung trên cơ sở bảo đảm đầy đủ quy trình theo quy định. Điều quan trọng là tính linh hoạt không làm giảm yêu cầu về chất lượng và kỷ luật của quy trình lập pháp. Ngược lại, muốn xử lý nhanh thì công tác chuẩn bị phải kỹ lưỡng hơn, phối hợp phải chặt chẽ hơn và việc tiếp thu, chỉnh lý phải thực chất hơn. Tôi cho rằng đây là kinh nghiệm cần tiếp tục phát huy, nhất là khi khối lượng công việc lập pháp của Quốc hội Khóa XVI trong thời gian tới còn rất lớn.
- Từ Kỳ họp này, ông kỳ vọng gì đối với phương thức hoạt động của Quốc hội Khóa XVI trong thời gian tới?
- Tôi kỳ vọng những kinh nghiệm đã được kiểm chứng qua Kỳ họp sẽ tiếp tục được phát huy: chủ động chuẩn bị từ sớm, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, phân bổ thời gian phù hợp với tính chất từng nội dung, nâng cao chất lượng đánh giá tác động và quan tâm nhiều hơn đến khả năng tổ chức thực hiện ngay từ khâu xây dựng chính sách.
Một điểm rất đáng chú ý là Quốc hội đã cho ý kiến bước đầu đối với 7 dự án luật đặc biệt quan trọng, trong đó có các dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Việc cho ý kiến sớm tạo cơ sở để các cơ quan tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai.
Điều đó cho thấy chủ động không chỉ là xử lý nhanh việc phát sinh, mà còn phải nhìn trước một bước, chuẩn bị sớm cho những vấn đề lớn của đất nước.
Về phía Văn phòng Quốc hội, chúng tôi sẽ tiếp tục đổi mới công tác tham mưu, tổng hợp và phục vụ Quốc hội theo hướng chuyên nghiệp hơn, dựa nhiều hơn vào dữ liệu, thông tin thực tiễn và năng lực dự báo để nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả công tác tham mưu, phục vụ Quốc hội. Đặc biệt, chúng tôi sẽ thực hiện nghiêm túc tinh thần chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội: duy trì nhịp độ làm việc khẩn trương, chủ động, khoa học, phát huy những kinh nghiệm, cách làm hiệu quả đã được kiểm chứng và chuẩn bị kỹ lưỡng từ sớm cho Kỳ họp thứ Hai, dự kiến có khối lượng lập pháp đặc biệt lớn vào tháng 10 tới.
Xin trân trọng cảm ơn Tổng Thư ký Quốc hội!
Phạm Thúy thực hiện
